Angstcultuur

Corona maakt zichtbaar wat iedereen eigenlijk al wist over de uitbuiting van arbeidsmigranten

‘Pretty Little Thing’, een Boohoo-merk, in station Canary Wharf DLR in Londen in 2018.Beeld Reuters

De rapporten over slechte arbeidsomstandigheden van de mensen die van elders in west-Europa komen werken in land- en tuinbouw, vleesverwerking of kledingindustrie lagen al jaren in diepe overheidsladen. In coronatijd komen ze opeens weer boven.

Kleren op de populaire Britse website Boohoo kosten een schijntje. Je hebt er een broek voor 10 pond, een shirt voor 6 en het is niet eens gemaakt in China, maar gewoon in Leicester.

Dat kwam vooral dit jaar goed uit. Want toen in China corona uitbrak, stokte de aanvoer van spullen naar Europa. Menige winkel had opeens lege schappen, maar Boohoo kon nog gewoon leveren. Het kon zelfs inspelen op de trend: Het bedrijf constateerde dat mensen plotseling een enorme behoefte hadden aan ‘loungewear’ – lekkere kleren voor thuis. De productie werd opgestuwd. In april kwam het tevreden persbericht: de verkopen van Boohoo en die van de dochterondernemingen waren tijdens de coronatijd met 44 procent gestegen.

Maar afgelopen maand, toen in Europa het coronavirus op zijn retour was, kon Leicester niet uit zijn lockdown komen. Corona had er opnieuw toegeslagen, en flink ook. Langzaam werd duidelijk wat de kurk was waarop Boohoo dreef: de duizenden Oost-Europese arbeiders die alle coronaweken gewoon naar hun werk waren gegaan om die blijf-thuis-loungewear voor de rest van Engeland in elkaar te naaien. De vakbond schreef er een schrijnend rapport over. “Zelfs toen vastgesteld was dat ik het virus had, moest ik van mijn baas naar mijn werk”, zei een werknemer daarin.

Uitbuiting is niets nieuws in Europa

Voor die vakbond was het niets nieuws. Al jaren schreef die het ene na het ander alarmerende rapport over uitgebuite Oost-Europese werknemers die in slecht geventileerde ruimtes te lange werkdagen maken om daarna naar even slechte en overvolle woninkjes te vertrekken. Niet alleen in de naaiateliers van Boohoo. Niet alleen in het Verenigd Koninkrijk. Andere vakbonden meldden precies hetzelfde over de landbouw in Spanje, de vleesindustrie in Duitsland en Nederland.

In de laden van politici in Brussel, maar ook van die van Londen, Madrid, Berlijn en Den Haag liggen al jaren dikke rapporten waarin het allemaal al te lezen was. Waar in stond dat het soms goed gaat, maar meestal verkeerd. Nu de haard van het coronavirus op steeds meer plaatsen zo’n arbeidsplek is, is er plotseling oog voor.

“Het is alsof het coronavirus een steen heeft opgetild en we nu pas goed kunnen we zien wat daaronder kruipt”, zegt Bridget Henderson, onderzoeker bij de Britse vakbond Unite. “Dat gebeurde in Leicester met Boohoo, bij de Duitse vleesbedrijven en nu blijkt het ook bij boerenbedrijven. Het zijn geen nieuwe omstandigheden, ze waren er al jaren. Ze zijn alleen nu plotseling zichtbaar.”

Angstcultuur

De vakbonden hopen dat de corona-uitbraken onder arbeidsmigranten uiteindelijk zullen zorgen voor betere werkomstandigheden. Daar hebben ze goede aanwijzingen voor. Nederland, bijvoorbeeld, stelde dit voorjaar de oud SP-leider Emile Roemer aan om onderzoek te doen naar de vraag hoe te voorkomen dat het coronavirus zich razendsnel onder de groep van 400.000 arbeidsmigranten verspreidt. Roemer hoefde zich maar even in de zaak te verdiepen om met zijn eerste aanbevelingen te komen.

Zorg in de eerste plaats, zei hij, voor voorlichting. Dan volgt registratie. Dat iemand weet wie waar verblijft. Verder pleit hij voor een eigen slaapkamer per persoon, of een kamer voor hoogstens twee mensen. Driekwart van de woningen waar fruitplukkers, bollenrapers of kotelettensnijders op dit moment in slaapt, voldoet niet aan de normen. Ten slotte zouden zorgverzekeringen ervoor kunnen zorgen dat mensen zelf hun zorgpas hebben, zodat ze niet ook nog daarvoor van het uitzendbureau afhankelijk zijn.

“Er is een grote angstcultuur”, zei Roemer. Die angst heeft te maken met de grote afhankelijkheid van uitzendbureaus. Want wie ziek is, riskeert ontslag en daarmee verdwijnt ook meteen zijn huis en zijn verzekering.

Bescherming van de rechten van arbeidsmigranten is gezondheidswinst

Ook het Europees Bureau voor de grondrechten probeert van het moment gebruik te maken. Dat wil nu lidstaten overtuigen dat er gezondheidswinst te behalen valt als ze werk maken van de bescherming van de rechten van de arbeidsmigranten. Twee weken geleden bracht het een rapport uit 2019 opnieuw uit: een groot onderzoek naar de arbeidsomstandigheden van migrantenwerkers. Over lange dagen, slechte huizen, rottige werkruimtes en zwakke ziekenzorg.

Misschien werkt het. Duitsland wil een einde maken aan de slechte werkomstandigheden van migranten, zegt het.

Lees ook:

Grote boosdoener in de Haagse wijk Laak? De verkamering

Emile Roemer van het Aanjaagteam bescherming arbeidsmigranten bezocht  het Haagse stadsdeel Laak om de gevolgen van de verkamering te zien. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden