Midden-Oosten

Conflict VS-Iran dreigt buurland Irak te ontwrichten

Irakese eenheden bewaken de ambassade van de VS in Bagdad, foto gemaakt op 2 januari.Beeld AFP

Amerikaanse militairen en sjiitische milities staan weer tegenover elkaar in Irak. Dat land wordt meegezogen in het conflict tussen de VS en Iran.    

Een Amerikaanse ambassade in het Midden-Oosten die wordt belaagd door boze demonstranten, dat beeld leidt tot schrikreacties in Washington. Veertig jaar geleden bezetten Iraanse studenten de ambassade van de VS in Teheran en gijzelden de medewerkers, een actie die ruim een jaar duurde. Zover is het nog niet gekomen in Bagdad, maar de spanning tussen de VS en Iran stijgt opnieuw naar grote hoogten.

Duizenden pro-Iraanse betogers drongen op Oudejaarsdag het enorme en zwaarbeveiligde complex van de Amerikaanse ambassade in Bagdad binnen. Ze zetten het ontvangstgebouw in brand en hingen spandoeken op van de Volksmobilisatiekrachten, de overkoepelende organisatie van sjiitische milities in Irak. De medewerkers van de ambassade waren gedwongen binnen te blijven tijdens de jaarwisseling.

Maar een herhaling van het drama in Teheran bleef achterwege. Op Nieuwjaarsdag trokken de demonstranten zich terug van het ambassadeterrein zelf, al kwamen er opnieuw enkele honderden voor de deur bijeen. Ze scandeerden leuzen als ‘Dood aan Amerika!’ en ‘Nee, nee, Trump!’

Bombardementen

Hun woede is gewekt door bombardementen die de Amerikanen enkele dagen eerder uitvoerden op stellingen van sjiitische milities in het grensgebied van Irak en Syrië. Die bombardementen, waarbij tientallen mensen om het leven kwamen, waren een reactie op een raketaanval op een Iraakse legerbasis waar ook Amerikaanse militairen aanwezig waren. Bij die aanval, door de groep Kaitab Hezbollah, werd een Amerikaan gedood.

Kaitab Hezbollah is een radicale organisatie binnen het wijde spectrum van sjiitische milities in Irak. Zij maken, met gezamenlijk circa 140.000 strijders, officieel onderdeel uit van de Iraakse strijdkrachten. Maar de militaire leiding heeft geen zeggenschap over het doen of laten van de milities, die volgens de VS achter de schermen steun krijgen uit buurland Iran.

In de strijd tegen de islamistische terroristen van IS werkten de Amerikanen en de sjiitische milities de afgelopen jaren samen. Maar nu die strijd vrijwel gestreden is, staan ze tegenover elkaar. De sjiieten vormen een meerderheid in Irak en de milities zien het als hun doel om de Amerikanen, die zij als bezetter beschouwen, het land uit te krijgen.

Ze konden daarbij hun hoop vestigen op president Donald Trump, die altijd heeft gezegd dat hij tegen de inzet van Amerikaanse militairen in verre landen is. Hij heeft ook aangekondigd dat de Amerikaanse militairen zich terugtrekken uit Syrië, nu het kalifaat van IS is verslagen. Maar ondertussen zijn die militairen verkast naar andere landen in de regio, waaronder Irak. Daar zijn nu ongeveer 5000 Amerikanen gelegerd en na de aanval op de ambassade zijn direct 750 militairen ingevlogen uit buurland Koeweit. 

Woordenstrijd Trump

Ondertussen voert Trump de woordenstrijd met Iran verder op. Na het verdrijven van dictator Saddam Hussein in de Irak-oorlog in 2003 en de strijd tegen IS, lijkt het vizier nu gericht op Teheran. Trump kondigde in mei 2018 aan dat de VS zich terugtrekken uit het internationale akkoord met Iran, dat bedoeld is om de nucleaire ontwikkeling van dat land te beperken. Hij heeft de economische sancties tegen Iran verder aangescherpt.

Nu dreigt Irak het toneel te worden van een directe strijd tussen de VS en Iran. Zowel Teheran als Washington zeggen daar niet op uit te zijn, maar de dreiging hangt wel in de lucht. Trump haalde flink uit naar Iran, na de aanval op de ambassade. “Ze zullen een heel hoge prijs betalen! Dit is geen waarschuwing, dit is een dreigement.” Over de rol van de Iraakse overheid, die de boze militieleden blijkbaar niet kon tegenhouden, zwijgt hij. Kenners van de Iraakse politiek vermoeden dat verschillende leden van de regering in Bagdad, net als leidinggevenden bij de politie en in het leger, aan de kant van de milities staan.

De hoogste leider van Iran, ayatollah Ali Khamenei, verwerpt de Amerikaanse beschuldigingen. In een tweet, waarin hij president Trump ‘that guy’ (die vent) noemt, slaat hij een neerbuigende toon aan. “Je kan niks doen. Als je logisch zou nadenken, wat je niet kan, zou je zien dat je misdaden in Irak en andere landen ervoor hebben gezorgd dat die naties je haten.”

Lees ook: 

De betogingen in Bagdad verenigen de Irakezen over de geloofsgrenzen heen

Duizenden jongeren betogen in Bagdad en het zuiden van Irak tegen het politieke systeem en de overweldigende invloed van buurland Iran. Ondanks angst voor repercussies doen soennieten mee.

Iran slaat protesten met harde hand neer, maar doet ze af als een storm in een glas water

De Iraanse regering treedt hard op tegen protesten, waarbij waarschijnlijk meer dan duizend doden zijn gevallen. Teheran zegt dat het Westen achter alle onrust zit. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden