70 jaar Volksrepubliek

Communistische partij China bloeit dankzij propaganda en onderdrukking

Beeld Brechtje Rood

China maakt zich op voor de zeventigste verjaardag van de Volksrepubliek. De Communistische Partij heeft de macht nooit losgelaten, maar hoe lang kan ze dit volhouden? 

In een parkje begint ineens een ­dame in een traditionele jurk het volkslied te zingen. Verrast blijven mensen stilstaan en overal duiken rode vlaggetjes op. Een agent tilt een kind op zijn arm (boodschap: de politie is er voor u!), toevallig houdt ­iemand een robot (hightech!) vast, en als kers op de verjaardagstaart verklaren vijf buitenlanders in het Chinees dat ze van China houden.

Als gewone Chinees is het moeilijk geen warm gevoel te krijgen bij zulke propagandavideo’s. Ze worden tot vervelens toe uitgezonden op schermen in de metro, in lobby’s van overheidsgebouwen, op kruispunten en op televisie.

De Volksrepubliek China viert vandaag haar 70ste verjaardag, maar deze week al werden overal in het land feestjes gevierd. Dat alles in de aanloop naar de grootse parade vandaag, als vijftienduizend militairen en mariniers over het Plein van de Hemelse Vrede marcheren, naast 580 tanks en andere wapens. Duiven mogen hun til niet uit en vliegers moeten aan de grond blijven, terwijl gevechtsvliegtuigen over de hoofdstad razen.

De boodschap zal niemand ontgaan: het militaire apparaat staat pal achter Xi’s leiderschap. De verontwaardiging over de repressie in Xinjiang wordt genegeerd, over de nog ­altijd niet uitgeroeide varkenspest heeft niemand het en de opstandelingen in Hongkong vechten het dáár maar uit met de politie.

Propaganda en repressie

Beijing heeft nog eens goed ­geroerd in de cocktail van propaganda en repressie. Gedurende de zomer werden critici, soms gewone burgers die een keer te vaak een klachtenbrief stuurden, vastgezet of bang ­gemaakt. Wetenschappers kregen de oproep vooral niet te praten over de verjaardag. De censor heeft de digitale muur voor kritische, buitenlandse websites opgehoogd.

Deze week draait om het succes van de Communistische Partij. In de bloederige chaos en verdeeldheid waarin het land na de Tweede Wereldoorlog achterbleef, wisten de communisten de nationalisten naar Taiwan te verdrijven. Op 1 oktober 1949 riep Mao Zedong de Volksrepubliek uit op het Plein van de Hemelse Vrede. Zeventig jaar later houdt zijn partij het op de kop af één jaar langer vol dan de sovjets in Moskou – wat een wonder mag heten, na een desastreuze hongersnood, partijgekonkel en dramatisch wanbeleid.

De nachtmerrie waarin een zwakke Communistische Partij niet kan voorkomen dat het land verbrokkelt, zoals gebeurde in de Sovjet-Unie, moet Xi Jinping vaak doen wakker schrikken. Alles doet hij om dat te voorkomen. Repressie en propaganda houden de koers recht, en door liefde voor de partij om te buigen naar patriottisme gloeit het Chinese hart van trots.

Dat de communisten de vrede in het immense land al zeventig jaar lang weten te bewaren, is een grote prestatie. Achilleshiel is de economische voorspoed die de massa tevreden moet houden. De groei zwakt af, de economie moet gemoderniseerd worden en de druk van buitenaf neemt toe, met name uit de Verenigde Staten. “Hoe meer druk, hoe meer Xi op bezoek gaat in oude en arme regio’s, de oorspronkelijke machtsbases van de communisten in het noorden en in het binnenland”, merkt politicoloog Chen Daoyin.

Gepassioneerd patriottisme

Met de verheerlijking van Xi Jinping als opperleider nam de partij een risico. De charismatische Mao bevrijdde China, Deng Xiaoping was een economisch visionair, maar wat brengt Xi mee? Vlijmscherpe macchiavellistische leiderschapskwaliteiten. De vraag is of die voldoende zijn om de Volksrepubliek ook de komende decennia overeind te houden.

De Communistische Partij moet ‘productiever, groener en socialer’ worden, zegt Kristin Shi-Kupfer van het Duitse China-instituut Merics. Vooral hoogopgeleide jongeren ­nemen geen genoegen meer met verwijzingen naar successen in het verleden.

Ondertussen werpt zeventig jaar alleenheerschappij wel politieke vruchten af. De Communistische Partij is populair, bij gebrek aan een alternatief. “Zelfs al waren er nu verkiezingen, dan zou de Communistische Partij waarschijnlijk nog de sterkste zijn, aangezien ze de meeste ervaring en connecties heeft,” zegt Shi-Kupfer.

Het feestje dat China vandaag viert, is volgens politicoloog Chen ‘de kroning van Xi’. Het gepassioneerde patriottisme dat het land laat zien, is onderdeel van de Chinese droom die Xi nastreeft. “De macht is in handen van wie het leger en het volk achter zich heeft, dat heeft Mao al laten zien.”

In de metro kijkt dat volk met vochtige ogen naar het propagandafilmpje van een oude man in een rolstoel, die verklaart dat hij nog nooit weg is geweest uit zijn thuisprovincie Anhui. “Vandaag zie ik het Plein van de Hemelse Vrede. Dit is mijn Chinese droom.”

Meer militairen in Hongkong

China heeft het aantal veiligheidstroepen in Hongkong stilletjes ruim verdubbeld. Op dit moment zijn er 10.000 tot 12.000 Chinese militairen in de stad, tegenover 3000 tot 5000 aan het begin van de zomer. Dat meldt persbureau Reuters na gesprekken met diplomaten en veiligheidsanalisten.

In augustus gingen er duizenden militairen van het vasteland naar Hongkong. Volgens Peking was dit een gebruikelijke wisseling van de wacht voor het daar gelegerde garnizoen. Maar verschillende bronnen melden nu dat alle militairen in de stad zijn gebleven. Onder hen zouden ook leden zijn van een paramilitaire eenheid die getraind is in de aanpak van rellen. De berichten voeden de angst dat Peking militair wil ingrijpen in Hongkong.

Sinds juli zijn er geregeld grote demonstraties in Hongkong, dat een beperkte vorm van zelfbestuur kent. Die begonnen als protest tegen een uitleveringswet, maar inmiddels eisen de demonstranten meer democratische rechten.

Lees ook:

Jarig China koestert het buurthuis

De Volksrepubliek China bestaat op 1 oktober zeventig jaar. President Xi Jinping wil dat de Communistische Partij via buurthuizen weer diep in de samenleving kruipt. Dat doet ze op een slinkse manier, bijvoorbeeld door zich te vermommen als een hele betrokken overheid.

‘Het is moeilijk om nog vijanden van Xi Jinping te vinden’

Hongkong voelt de hete adem van China’s leider Xi Jinping, de meesterleerling van de Grote Leider Mao. In China probeert Xi alle weerstand weg te vagen.

Xi Jinping is rond van buiten, maar vierkant van binnen

Met de vriendelijk overkomende leider van de nieuwe wereldmacht valt niet te spotten. Hij wacht af, opereert achter de schermen en gaat altijd uit van de eigen kracht. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden