Colombia

Colombia wil paramilitaire topcrimineel Mancuso graag terug

Salvatore Mancuso voor zijn uitlevering aan de VS in 2008.Beeld AFP

Colombia wil dat de Verenigde Staten een leider van beruchte paramilitaire doodseskaders deporteren. In 2008 werd hij aan de VS uitgeleverd wegens drugshandel. Nu zijn straf erop zit wil Colombia hem terug. De slachtoffers kijken uit naar zijn getuigenis.

Salvatore Mancuso was een van de hoogste bazen van de paramilitairen die tussen 1995 en 2005 diverse bloedbaden aanrichtten in het Colombiaanse binnenland. In de jaren tachtig begonnen zij als bodyguards van ondernemers en grootgrondbezitters, die zich daarmee wilden verweren ­tegen afpersing, ontvoering en moord door de guerrilla. Van kleine privé­legers groeiden zij uit tot nationale moordcommando’s, die, vaak in opdracht van ondernemers en politici en met hulp van het reguliere leger, ­massamoorden pleegden en complete dorpen ontvolkten.

Na een ontwapeningsproces in 2005 werden Mancuso en dertien ­andere paramilitaire leiders uitgeleverd aan de VS, die hen zochten ­wegens drugshandel. Met de misdadigers verdween ook een schat aan ­informatie over de meer dan 20.000 aan paramilitairen gerelateerde misdaadzaken, die de Colombiaanse justitie nog heeft liggen. Nu wil Colombia ze terug. Een vijftal kleinere vissen werd de afgelopen jaren al gedeporteerd en eind deze maand wordt er weer een verwacht: de beruchte ­Rodrigo Tovar, beter bekend onder zijn strijdnaam ‘Jorge 40’. 

Ruim 1500 moorden en verdwijningen

De pijlen zijn echter vooral gericht op Mancuso. In maart zat zijn Amerikaanse straf erop, maar hij zit nog vast door een juridische strijd. Colombia houdt hem verantwoordelijk voor ruim 1500 moorden en verdwijningen en wil hem terug, maar Mancuso vecht deportatie aan. Hij gaat liever naar Italië, waar hij staatsburger is.

Slachtoffers van paramilitair geweld kijken reikhalzend uit naar zijn terugkomst. “Als het hoofd van de ­organisatie heeft hij toegang tot alle informatie over misdaden, daders, verdwenen personen en massa­graven”, zegt Jorge Castillo, een boer in San José del Guaviare in Centraal-Colombia via de telefoon. Zijn moeder werd achttien jaar geleden door paramilitairen ontvoerd en keerde nooit terug. “Ik sluit niet uit dat zijn getuigenissen kunnen bijdragen aan het vinden van mijn moeder.”

Uitzonderlijke getuige

Mancuso etaleert zich graag als de man die alles weet en die bovendien graag meewerkt met justitie. Vanuit de Amerikaanse cel getuigde hij driehonderd keer via videoconferenties. “Ik ben een uitzonderlijke getuige, uniek in de geschiedenis van het conflict”, schreef hij vorige week in een brief vanuit de VS. Pikant is zijn kennis over de uitstekende contacten tussen de toenmalige moordbrigades en vooraanstaande ondernemers, politici en militairen.

“Juist vanwege die kennis werden de paramilitairen destijds zo snel naar de VS gestuurd”, vertelt de Colombiaanse activiste Martha Oviedo telefonisch. Haar opa Faustino, boeren­leider en lid van de communistische partij, was in 1985 in het dorp Puerto Boyacá een van de eerste slachtoffers van de paramilitairen. Zijn lichaam is nooit teruggevonden. “De politici ­wilden van de paramilitairen af”, zegt Oviedo, “ze wisten te veel.” Mancuso bevestigt dit in zijn brief: ‘Ik werd ­uitgeleverd, opdat ik 

Geen haast

De Colombiaanse justitie drong eerder deze maand aan op een snelle uitlevering, maar de regering lijkt geen haast te maken. Deportatie en verhoor van Mancuso kunnen ver­velend uitpakken voor toenmalige ­politici, niet in de laatste plaats voor ex-president Álvaro Uribe (2002-2010) en zijn entourage. Uribes contacten met de moordcommando’s zijn een publiek geheim en zijn ook al eerder door Mancuso bevestigd. Tien­tallen parlementariërs van Uribes ­partij zitten al jaren in de cel wegens ‘parapolitiek’. 

De invloed van Uribe, al decennia een van de machtigste politici van ­Colombia, is tanende. Vorige maand kreeg hij huisarrest op verdenking van omkoping van getuigen in een rechtszaak rondom paramilitaire doodseskaders. Mancuso, nog altijd boos over de uitlevering aan de Amerikanen, zal daar met genoegen een belastende verklaring aan toevoegen.

Bloedbaden terug van weggeweest

De demobilisatie van de paramilitairen in 2005 en een vredesakkoord in 2016 met guerrillabeweging Farc maakten massamoorden in Colombia jarenlang tot ‘iets van vroeger’. Maar terwijl nog maar een fractie van deze ‘oude’ bloedbaden is opgehelderd, neemt het aantal opnieuw toe. Dit jaar waren er al 63 moordpartijen, met meer dan 230 doden. Opnieuw worden paramilitaire groepen verdacht van het geweld, maar ook drugsbendes en guerrillabewegingen. Zij bevechten elkaar en iedereen die in de weg loopt, in gebieden die voorheen onder controle stonden van de Farc en die lucratief zijn wegens de verbouw van drugs­gewassen. Vakbondsleiders, activisten en boeren die van de drugsverbouw af willen, worden systematisch vermoord. Politie en leger laten zich nauwelijks zien. De regering van Iván Duque voert het vredesakkoord minimaal uit. Van de beloofde ontwikkeling in het binnenland is vrijwel niets terechtgekomen.

Lees ook: 

Hoe de politieke strijd van de Farc vervalt in een diepe crisis en zo de Colombiaanse vrede bedreigt

Ruzie aan de top, leiders die de wapens weer oppakten, slechte verkiezingsresultaten, een verweesde achterban en honderden vermoorde ex-strijders. De Colombiaanse guerrillabeweging Farc verruilde enkele jaren geleden de wapens voor de politieke strijd. Maar het democratische avontuur wordt gesmoord in ruzie, teleurstelling en geweld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden