Interview Hongkong

Chinese internettrollen verdienen geld met nationalistische propaganda

Een vrouw loopt langs een met posters beplakte muur in Hongkong Beeld EPA

De protesten in Hongkong krijgen veel aandacht in de Chinese sociale media. Daar viert het nationalisme hoogtij, dankzij censuur, trollen en commerciële belangen.

Chinese burgers die de straat op gaan om meer democratie te eisen, het moet een schrikbeeld zijn voor de leiders in Peking. In eerste instantie werden de protesten in Hongkong, de stad die een vorm van zelfbestuur en een zekere vrijheid heeft, dan ook weg gecensureerd in de rest van China. Maar in de afgelopen twee maanden doen juist veel berichten de ronde over Hongkong, met als boodschap: kom niet aan de Chinese eenheid.

“Sinds juli is Hongkong trending”, zegt Fang Kecheng, assistent-hoogleraar journalistiek aan de Chinese University of Hong Kong. “Dat is begonnen nadat de demonstranten binnendrongen bij de Legco, het parlement van Hongkong.” Die actie was een breuk met het vreedzame beeld van de demonstraties. “Vooral gewelddadige incidenten worden aangegrepen door de Chinese staatsmedia, zoals de Global Times, en daarna op de sociale media.”

Taboe-onderwerpen

Fang (32) is in de Verenigde Staten gepromoveerd op de verslaggeving van gevoelige onderwerpen in de Chinese media. Die is minder strikt dan soms wordt gedacht. “Er zijn wel verschillende opinies toegestaan, vaak bij economische onderwerpen zoals privatisering, belastingen en inkomensongelijkheid. Op andere terreinen zijn de media zeer gecontroleerd, bijvoorbeeld als het gaat om de Chinese soevereiniteit en de nationale integriteit.”

Concreet zijn taboe-onderwerpen nu: onderdrukking van de Oeigoerse bevolking in Xinjiang, het onafhankelijkheidsstreven van Tibet, de status van Taiwan en de zeggenschap over de Zuid-Chinese Zee. Hongkong is daar recentelijk bijgekomen, zegt Fang. “Al gaan de eisen van de demonstranten niet om onafhankelijkheid, toch worden ze gezien als een uitdaging van de Chinese soevereiniteit.”

Propaganda

Media zijn niet vrij om Hongkong te coveren, zegt Fang. “Ze moeten de officiële lijn volgen of zwijgen, dus dat doen ze.” Maar het blijft niet bij de officiële media, op de populaire chat-app WeChat en andere platforms, zoals Weibo, mengen veel andere spelers zich in de discussies over Hongkong. Die doen dat opvallend genoeg vooral met een commercieel doel.

“Vaak zijn het geen particulieren die hun mening geven, maar zitten er bedrijfjes achter die aandacht willen om advertenties te verkopen. Zo zijn er grote groepen ontstaan op WeChat en Weibo die veel content produceren. Zij maken deel uit van de propagandacampagne tegen de protesten in Hongkong, om commerciële redenen.” Want veel online bezoekers trekken levert geld op via advertentie-inkomsten.

Uit Fangs onderzoek is gebleken dat vooral nationalistische berichten viraal gaan op de sociale media en daarmee zijn die berichten commercieel interessant. “Alles wat gericht is tegen Japan, de Verenigde Staten of Taiwan. Iedereen doet daaraan mee, vooral om geld te verdienen. Als je daar tegenin gaat of de feiten gaat checken, wordt op zijn minst je bijdrage verwijderd en soms je account verwijderd.”

Trollen

Voor het zover is komen de internettrollen in actie, zegt Fang. “Die zijn bijna allemaal heel nationalistisch en als iemand het niet met hen eens is, posten ze diens persoonlijke gegevens en soms ook die van zijn of haar familie. Serieuze bedreigingen komen ook veel voor. Dit gebeurt niet alleen op de Chinese sociale media, maar ook op Twitter, Facebook en Instagram, als het gaat om Chinezen die in het buitenland wonen.”

Trollen zetten alles wat ze niet aanstaat op Weibo of WeChat en dan beginnen de massale aanvallen. “Heel treurig”, noemt Fang dit gedrag. En hij geeft toe dat hij zichzelf erdoor laat beïnvloeden. “Ik moet ook voorzichtig zijn. Mijn Instagram-account is puur voor persoonlijke berichten, ik ben bang om foto’s te posten van de protesten of van de Lennon Walls (muren in Hongkong met boodschappen van demonstranten, red.).”

Aanvallen

“De laatste tijd kom ik niet meer op Weibo, het is deprimerend wat ik daar zie. Sommige van mijn vrienden die zich pro-Hongkong hebben uitgelaten zijn aangevallen. Feiten checken is ook niet erg effectief, maar dat is niet alleen in China zo. Kijk ook naar de Trump-aanhangers in de VS.” Fang is een Chinees staatsburger uit de provincie Anhui. Hij studeerde in Peking, was journalist bij het blad Southern Weekly en vertrok in 2013 naar de Verenigde Staten. Lachend: “De eerste 26 jaar van mijn leven heb ik in China doorgebracht, dus je ziet: het systeem werkt niet bij iedereen!”

Een serieus debat voeren op Chinese sociale media is op dit moment heel moeilijk, zegt Fang. Toch houdt hij hoop op verandering. “De trollen vertegenwoordigen niet alle Chinezen. Mensen denken echt wel zelf na, maar ze kunnen hun ideeën heel moeilijk verspreiden.”

Lees ook: De vrije geest van Hongkong staat op het spel

Hongkong is een trotse handelsstad, met een traditie van hard werken, elkaar de ruimte gunnen en zeggen waar het op staat. ‘Iedereen respecteerde elkaar. Nu is alles zo gepolariseerd.’

Lees ook: ‘Het is moeilijk om nog vijanden van Xi Jinping te vinden’

Hongkong voelt de hete adem van China’s leider Xi Jinping, de meesterleerling van de Grote Leider Mao. In China probeert Xi alle weerstand weg te vagen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden