Chinees waterbeheer zorgt voor droogte en overstomingen in Mekong-regio

Laagstaand water in de Mekong, in het noordoosten van Thailand.Beeld ANP

Thailand, Laos, Vietnam en Cambodja klagen over toenemende onvoorspelbaarheid van de Mekong-rivier. Volgens een nieuw onderzoeksrapport wijzen satellietbeelden uit dat dammen van grootmacht China een deel van de oorzaak zijn. “De problemen zijn groot.”

Boeren en vissers in Thailand, Cambodja en Vietnam klagen er al tijden over: hun geliefde Mekong, een levensader voor zestig miljoen mensen, gedraagt zich steeds onvoorspelbaarder. Waar zij vroeger precies wisten wat ze konden verwachten, staat de rivier nu laag als hij hoog moet staan en teisteren massa’s water de boeren en hun gewassen als het droog hoort te zijn.

Nieuw onderzoek wijst uit dat die onvoorspelbaarheid deels wordt veroorzaakt door de stuwdammen die China sinds de jaren negentig in de rivier heeft gebouwd. China houdt daarmee enorme hoeveelheden water tegen op momenten dat benedenstroomse landen dat water hard nodig hebben, aldus het Amerikaanse onderzoeksbureau Eye on Earth, dat satellieten inzette om jaren aan data te verzamelen.

Laagste punt in decennia

Het rapport komt op een uiterst gevoelig moment. Vorig jaar werden grote delen van Thailand, Laos en Cambodja getroffen door de zwaarste droogte in jaren, grotendeels veroorzaakt door een gebrek aan neerslag. De Mekong stond op plekken op het laagste punt in decennia, waardoor zandbanken opdoken en het normaal gesproken donkerbruine water helderblauw kleurde. Boeren verloren hun oogst, vissers klaagden dat de rivier op sterven na dood was.

Die droogte zou minder schade hebben aangericht als China de doorstroom van water niet deels had geblokkeerd, zeggen de onderzoekers. “Doordat in een bepaald tijdsbestek niet genoeg neerslag was gevallen, was er in Thailand al sprake van hydrologische droogte. China heeft aan die droogte bijgedragen door water tegen te houden”, vertelt Eye on Earth-onderzoeker Claude Williams vanuit de Verenigde Staten.

Rijk ecologisch systeem

China heeft de beschuldigingen tegenover persbureau Reuters ontkend en zegt dat ook de Chinese provincie Yunnan lijdt onder droogte. De Mekong ontspringt in Tibet en stroomt vervolgens door Myanmar, Thailand, Laos, Cambodja en Vietnam. Tientallen miljoenen mensen zijn voor hun bestaan afhankelijk van de rivier, die te boek staat als een van de rijkste ecologische systemen ter wereld. De rivier wordt op verschillende manieren bedreigd, bijvoorbeeld door klimaatverandering en overbevissing.

Beeld Louman & Friso

Peking zei eerder dat het de Mekong op een duurzame manier wil ontwikkelen, maar van duurzaam waterbeheer is bij de Chinese dammen weinig sprake. Niet alleen houdt China water tegen als er benedenstrooms een tekort is, ook worden grote hoeveelheden water soms zonder waarschuwing geloosd, aldus de onderzoekers. Oogsten worden daardoor weggevaagd. “Met deze studie hebben we bevestigd kunnen krijgen dat zo’n plotse overstroming gelinkt is aan een dam die in China wordt opengezet”, zegt Brian Eyler, Mekong-expert bij het Zuidoost-Azië-programma van het Stimson Center, een Amerikaanse denktank.

Stuwdammen van Chinees geld

China probeert al langere tijd invloed uit te oefenen over de Mekong. Zo worden veel stuwdammen in Laos bekostigd met Chinese leningen en gebouwd door Chinese ingenieurs. Die dammen zijn omstreden, omdat ze volgens natuurbeschermers grote ecologische schade aanrichten en veel meer elektriciteit genereren dan het kleine Laos nodig heeft.

In Thailand had China het plan om een stuk van de rivier uit te diepen zodat ruimte ontstaat voor grote containerschepen. Uit angst voor te veel Chinese controle over de rivier, verwees de Thaise regering dat plan onlangs naar de prullenbak. Volgens Eyler spreekt Thailand zich steeds duidelijker uit tegen China. “In januari diende Thailand een officiële klacht in bij China over het waterbeleid en de impact daarvan op lokale gemeenschappen. Een logische stap, als je die enorme droogte ziet.”

In de Mekong-regio kan China echter niet zomaar de deur worden gewezen. De grootmacht is er een gulle geldschieter, de grootste investeerder in Laos, Cambodja en Thailand. Daarnaast zijn er leningen en is er ontwikkelingsgeld. Zo zegde Peking aan Cambodja vorig jaar voor ruim 520 miljoen euro aan ontwikkelingsgeld toe.

Te afhankelijk van Peking

In ruil daarvoor verwacht China geopolitieke steun. Peking schuift geregeld aan bij een Zuidoost-Azië-top en de Chinese machthebbers kunnen rekenen op steun bij hun ambitieuze infrastructuurinitiatief ‘Belt and Road’, waarbij Peking een wereldwijd netwerk aan havens, spoorlijnen en snelwegen aanlegt. Experts waarschuwen dat al dat Chinese geld de Aziatische landen te afhankelijk maakt van Peking.

Volgens Eyler hebben de Mekong-landen nu in ieder geval nieuwe munitie om bij China aan te dringen op een beter waterbeleid. “De problemen zijn groot en men is duidelijk op zoek naar oplossingen. Deze studie kan de prijs voor zo’n oplossing naar beneden brengen. Het vermindert het belang van politieke netwerken en politieke beslissingen.”

Eye on Earth-onderzoeker Alan Basist zegt dat dit precies is wat hij en zijn collega’s proberen te bereiken. “Landen kunnen dit onderzoek als basislijn nemen voor transparant waterbeheer. Als je precies weet hoeveel water er is, kun je afspreken hoe je dat op een eerlijke manier gaat verdelen.”

Lees ook:

Dammen in Mekong drijven de vissers tot wanhoop: ‘Vangst is nog nooit zo beroerd geweest.’

Stuwdammen bedreigen het leven op de Mekong. Twee recent geopende dammen in Laos zorgen voor minder vis en een lagere waterstand. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden