AnalyseChina versus Taiwan

China wil een hereniging met Taiwan, maar hoe? Drie scenario’s

Het Chinese leger hield afgelopen tijd militaire oefeningen bij Taiwan. Een Chinese invasie van het eiland is een realistisch scenario. Taiwan heeft daarom de beveiliging van het eiland opgeschroefd. Beeld Getty Images
Het Chinese leger hield afgelopen tijd militaire oefeningen bij Taiwan. Een Chinese invasie van het eiland is een realistisch scenario. Taiwan heeft daarom de beveiliging van het eiland opgeschroefd.Beeld Getty Images

De spanningen tussen China en Taiwan lopen snel op. Een Chinese invasie van het eiland is een realistisch scenario. Maar welke mogelijkheden heeft China nog meer om zijn droom van ‘hereniging’ met Taiwan te verwezenlijken?

Ghassan Dahhan

Op 21 oktober 1975 ontmoeten de Chinese leider Mao Zedong en de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Henry Kissinger elkaar in Peking. Mao verkeert in slechte gezondheid en kan nauwelijks praten. Hij vertelt aan Kissinger dat hij spoedig naar de hemel gaat en al een uitnodiging van God heeft ontvangen. Het bizarre gesprek zal gaan over Taiwan en de toekomst van de Amerikaans-Chinese betrekkingen.

Mao zegt tegen Kissinger dat de Amerikanen wat hem betreft Taiwan mogen hebben. “Het is beter af in jullie handen, en als jullie het nu aan me terug zouden geven, dan zou ik het niet willen, want het is niet aantrekkelijk”, legt Mao uit. “Er zit daar een gigantisch zootje contrarevolutionairen. Over honderd jaar willen we het, en zullen we er voor vechten.”

“Niet over honderd jaar”, antwoordt Kissinger. “Over vijf, tien, twintig of honderd jaar, het is moeilijk te zeggen”, reageert Mao. Wijzend naar het plafond vult hij aan: “En als ik naar de hemel ga om God te zien, dan vertel ik hem dat het beter is dat Taiwan onder de hoede van de Verenigde Staten is, voor nu.”

Afgelopen woensdag, meer dan 46 jaar later, publiceerde China zijn nieuwe white paper. Daarin wordt de officiële regeringslijn ten opzichte van een belangrijke kwestie aangekondigd, met de omineuze titel De Taiwan-kwestie en China’s Hereniging in het Nieuwe Tijdperk. De inhoud laat geen twijfel bestaan over China’s doel: ‘We zijn één China, en Taiwan is onderdeel van China. Dit is een onbetwist feit en vindt zijn basis in de geschiedenis en in de wet. Taiwan is nooit een staat geweest; zijn status als onderdeel van China is onverwrikbaar.’

De Chinese lijn is agressiever dan die in de white paper van 2000: daarin stond nog dat ‘alles onderhandelbaar’ was, zolang Taiwan niet zou streven naar onafhankelijkheid en erkende dat er één China was. In het nieuwe white paper stelt China dat er twee mogelijkheden zijn: vreedzame of gewelddadige hereniging.

Maar welke opties heeft China om Taiwan onder zijn bestuur te krijgen, en hoe realistisch zijn die?

1. Invasie

Peking bereidt zich al langer voor op een invasie vanTaiwan. De Chinese krijgsmacht is drastisch gemoderniseerd in de afgelopen decennia. Het leger is ontworpen voor een grootschalige invasie van Taiwan. Peking deed enorme investeringen in de marine en op het gebied van rakettechnologie. De Chinese krijgsmacht is daarnaast met meer dan 2 miljoen militairen in actieve dienst de grootste ter wereld. Taiwan is een natie met ‘slechts’ 23 miljoen inwoners en heeft 220.000 militairen.

Taiwan staat echter niet alleen, want het krijgt militaire steun van Amerika. Volgens de Amerikaanse wet is de regering verplicht om Taiwan militair te helpen tegen dreigingen (lees: China), al is onduidelijk in welke mate. Officieel voeren de Amerikanen een beleid van ‘strategische dubbelzinnigheid’, maar president Joe Biden heeft meerdere malen gezegd dat de VS deel zal nemen aan de oorlog als Taiwan aangevallen wordt door China.

De Chinezen houden rekening met het scenario dat de Amerikanen betrokken raken bij een conflict, en zullen dan vooral ervoor proberen de Amerikanen net zo lang buiten Taiwan te houden totdat de Chinese militairen aan land zijn. De Chinezen hebben veel geïnvesteerd in antischipraketten en oefenen op het uitschakelen van Amerikaanse vliegdekschepen.

Maar ook als Amerika buiten een toekomstig conflict blijft, is een invasie van Taiwan een bijzonder kostbare en bloedige onderneming. De krijgskansen worden bepaald door veel meer factoren dan alleen slag- en mankracht.

Taiwan heeft als voordeel dat het een eiland is, wat een groot obstakel is voor iedere invasiemacht vanwege de remmende werking van het water. Voor een geslaagde invasie van zo’n groot eiland als Taiwan moeten ontzettend veel militairen verplaatst worden over zee via schepen en amfibische voertuigen, maar vaartuigen zijn over het algemeen traag en goed zichtbaar, en dus kwetsbaar voor aanvallen. De Taiwanese krijgsmacht beschikt over een groot aantal antischipraketten, waaronder de Harpoon, die op dit moment effectief wordt ingezet door het Oekraïense leger tegen Russische oorlogsschepen.

De overtocht is ook beslist niet makkelijk: de afstand tussen het Chinese vasteland en Taiwan bedraagt minstens 130 kilometer. Door de moesson is de zee vaak onstuimig en dus niet altijd toegankelijk, waardoor de militaire planning compleet in de war kan worden geschopt.

Ook zijn er volgens analisten slechts veertien plekken op het eiland waar de Chinese invasiemacht kan landen. De Taiwanezen hebben op deze plaatsen veel versterkingen aangebracht en plannen gereed voor het geval de Chinezen daar verschijnen. Daarnaast heeft Taiwan bergen en zijn veel plaatsen dichtbegroeid; belangrijke obstakels voor voertuigen en vijandelijke troepenbewegingen.

Obstakels op het Taiwanese eilandje Shihyu, vlakbij de Chinese kust, moeten voorkomen dat de Chinezen er landen.  Beeld AFP
Obstakels op het Taiwanese eilandje Shihyu, vlakbij de Chinese kust, moeten voorkomen dat de Chinezen er landen.Beeld AFP

De Taiwanese krijgsmacht is daarnaast voorbereid op de strijd die volgt op een geslaagde landing van Chinese invasietroepen, en heeft zijn wapenarsenaal daarop aangepast. De Taiwanese wapenindustrie produceert schouderraketten en ander materieel dat effectief ingezet kan worden tegen de Chinezen.

Een invasie van Taiwan is ook economisch extreem kostbaar voor China. Peking en Taipei voeren veel handel met elkaar en hun economieën zijn vervlochten geraakt, met name op het gebied van computerchips. Als China een aanval uitvoert op Taiwan, dan zal de Chinese economie grote schade lijden. Niet alleen omdat de handel en productie in computerchips dan instort, maar ook omdat andere industrieën daarmee geraakt worden.

Het is onbekend wat China militair allemaal kan, omdat het veel van zijn militaire capaciteiten goed buiten het zicht houdt van zijn rivalen. China heeft daarnaast, afgezonderd van wat grensincidenten, geen grote oorlog meer gevoerd sinds 1979, waardoor het lastig is om inzicht te krijgen in de slagveldprestaties en zwaktes van het Chinese leger.

Hoewel Taiwan in staat is om fel van zich af te bijten, is het onwaarschijnlijk dat het een strijd tegen China kan winnen als het tot een invasie besluit zonder oog voor de militaire en economische schade. Taiwan heeft, hoewel het beschikt over een modern leger en over de voordelen die een verdedigende partij geniet, niet voldoende capaciteit om een enorm leger te verslaan. Taiwan spendeert minder dan 2 procent van zijn bruto binnenlands product aan defensie.

Toch lijkt een invasie nog altijd een te groot risico voor China. Economisch zal het enorme gevolgen hebben voor Peking, waardoor de economische doelstellingen voor de lange termijn onmogelijk gehaald zullen worden, en daarmee ook China’s wereldwijde positie verzwakt zal worden. Militair kleven er simpelweg te veel gevaren aan een invasie. China heeft geen verleden van roekeloze interventies, zoals Rusland of Amerika, en opereert heel voorzichtig in de internationale politiek. Maar dit hoeft niet zo te blijven.

2. Blokkade

China traint ook uitvoerig op een blokkade van Taiwan. Met het fysiek isoleren van het eiland, kan China de lijn met Amerika proberen door te snijden. De Chinese twijfel of de Amerikanen Taiwan zullen helpen bij een invasie kan het land misschien daarvan doen afzien. Maar de kans dat de Amerikanen ook bereid zijn tot oorlog met China om een blokkade van Taiwan te doorbreken, is kleiner − mogelijk klein genoeg voor China om het erop te wagen.

De militaire oefeningen van afgelopen week kunnen al worden gezien als een beperkte blokkade. Het zee- en luchtverkeer raakten ontregeld door de exercities. De Chinezen verklaarden de oefenterreinen tot verboden gebied, al liepen deze door Taiwanese wateren. China liet bij de afsluitingen van de oefeningen op woensdag weten dat de strijdkrachten zullen doorgaan met het uitvoeren van trainingsmissies in de Straat van Taiwan, waarmee de beperkte blokkade een permanent karakter krijgt. Mogelijk zullen de Chinezen de blokkade stapsgewijs opvoeren.

Een blokkade heeft echter ook risico’s, gezien China’s afhankelijkheid van de Taiwanese chipindustrie. Bij een volledige blokkade zou Taiwan genoeg gas hebben voor acht dagen en komt de stroomvoorziening in ernstige problemen, waardoor de hele industrie stil komt te vallen en China in de economische problemen komt. Maar anders dan bij een invasie is het onduidelijk hoe China met een blokkade de hereniging met Taiwan dichterbij brengt.

3. Vreedzame hereniging

Verschillende onderzoeken tonen aan dat de steun van de Taiwanese bevolking voor aansluiting bij China alleen maar kleiner wordt. Uit een recente opiniepeiling, die ieder half jaar herhaald wordt, blijkt dat de meeste Taiwanezen de status-quo willen behouden, het besluit tot onafhankelijkheid liever uitstellen of richting onafhankelijkheid willen gaan. Slechts 1,3 procent is vóór hereniging met China, een historisch laag cijfer. Tegelijkertijd bleek overigens dat de steun voor het zo snel mogelijk uitroepen van onafhankelijkheid ook niet eerder zo laag was (5,1 procent).

Deze trend is ook al jaren zichtbaar in de politieke verhoudingen. De steun voor de Kuomintang, de partij die voor meer toenadering is met China, neemt af, terwijl die voor de Democratisch Progressieve Partij (DPP), die juist Taiwans zelfstandigheid benadrukt, groter wordt. Daarnaast groeit de generatiekloof, waarbij jongeren een negatievere kijk hebben op China dan ouderen, hoewel ze meer banden met het Chinese vasteland onderhouden voor bijvoorbeeld studie of werk.

Taiwan heeft geen pro-Chinese minderheid die Peking kan beïnvloeden, zoals bijvoorbeeld de Russen dat kunnen doen met sommige minderheden in Oekraïne of Georgië. Peking probeert met name sinds 2016, toen de DPP in Taiwan aan de macht kwam, met ‘publieksdiplomatie’ de steun voor toenadering met China aan te moedigen op het eiland. Zo organiseert Peking bijeenkomsten met Taiwanezen, waarbij ze zakenlieden die positief staan tegenover toenadering met China aan te moedigen om Taiwanese media te kopen en pro-Chinese advertenties te plaatsen. Maar al deze pogingen hebben weinig effect gehad.

Als de Chinezen één ding hebben bereikt met de oefeningen en dreigementen, dan is het wel dat het ‘gigantisch zootje contrarevolutionairen’ in Taiwan, waar Mao neerbuigend over sprak, groter is dan ooit, net als de Taiwanese cohesie. En dankzij de dreigementen zijn ze beter voorbereid dan ooit op alle scenario's.

Lees ook:

Taiwan wil klaar zijn voor de strijd, zodat Peking de annexatie niet aandurft

Taiwanezen hebben één ding geleerd van de Russische invasie in Oekraïne: als ze aangevallen worden, zullen ze zichzelf moeten verdedigen. De eilanders moeten volgens deskundigen beter worden voorbereid.

China blijft druk uitoefenen op Taiwan en richt zich nu ook op de VS

De rust is nog niet weergekeerd in de wateren en het luchtruim bij Taiwan. China gaat door met militaire oefeningen en houdt zo druk op de ketel.

China staat op het punt Taiwan in te lijven, maar wat kan ons het schelen?

Alles wijst erop dat China Taiwan zal ­inlijven, ook omdat de internationale bereidheid om dat te voorkomen gering is. En dan komt grootmacht China voortaan overal mee weg.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden