Militaire macht

China roert zich aan de grenzen. Heeft dat iets te maken met het coronavirus?

Het vliegdekschip Liaoning tussen andere marineschepen tijdens een oefening in de Zuid-Chinese Zee in april. Beeld AP

Peking zet zijn militairen in op verschillende plaatsen aan de grenzen. Waarom gebeurt dit juist nu?

Hoog in de Himalaya, op volle zee bij Vietnam, in het Taiwanese luchtruim en bij het Japanse eiland Okinawa: Chinese militairen laten in de hele regio steeds nadrukkelijker hun aanwezigheid gelden. Het conflict met India is veruit het hevigst, met twintig doden als gevolg. Maar ook op andere plaatsen wordt de dreiging van China gevoeld.

De botsing met India lijkt een traditioneel grensconflict: in het hooggebergte ligt de scheiding tussen de twee landen niet exact vast. Dat heeft eerder tot conflicten geleid, zij het al lang niet meer met dodelijke slachtoffers. Veel grondstoffen of vruchtbare grond zijn daar in de bergen niet te vinden, het draait vooral om de vraag: wie heeft het hier voor het zeggen?

Datzelfde speelt nog sterker rond Taiwan, het eiland voor de Chinese kust dat zichzelf bestuurt maar volgens Peking een afvallige provincie is. China erkent niet dat hier een grensconflict speelt, incidenten rond Taiwan zijn een interne kwestie. Dat geldt dus ook voor de twee vliegtuigen van de Chinese luchtmacht die woensdag het Taiwanese luchtruim binnendrongen, ten zuidwesten van het eiland. Dat was al de vierde keer deze maand.

Problemen bij een Maleisisch booreiland

De Taiwanezen zelf merken weinig van die schendingen. Dat kan niet gezegd worden van zestien Vietnamese vissers, die eind mei overboord gingen toen hun schip werd geramd door de Chinese marine. Het vissersschip zonk en de opvarenden werden opgepikt door diezelfde Chinezen. Vietnam heeft een klacht ingediend. Eerder hadden Chinese schepen problemen veroorzaakt bij een Maleisisch booreiland.

Beide incidenten vonden plaats in de Zuid-Chinese Zee, waar naast China, Vietnam en Maleisië ook de Filippijnen aan grenzen. Al deze landen hebben te maken met de Chinese claim op de zee, ook al ligt een groot deel daarvan ver van China. De Filippijnen hebben daarom enkele dagen geleden hun militaire bondgenootschap met de Verenigde Staten bevestigd, terwijl president Rodrigo Duterte eerder dit jaar juist wat afstand wilde nemen.

Het conflict rond de Zuid-Chinese Zee beperkt zich niet tot landen in de regio. De Verenigde Staten bemoeien zich ermee, veruit de sterkste zeemacht ter wereld. Washington wil de vrije doorvaart in het gebied verzekeren, ook om economische redenen. Maandag dienden de Amerikanen bij de Verenigde Naties een officieel protest in tegen de Chinese claim.

Maar ook in andere wateren dringt de Chinese marine op. Eind april voer het vliegdekschip Liaoning voor de eerste keer door een zeestraat bij het Japanse eiland Okinawa, ten oosten van Taiwan. Zo maakt China duidelijk dat het zich gerechtigd voelt om alle zeeën in de regio te bevaren.

De vraag is waarom China dit nu allemaal doet. Natuurlijk is Peking al langer bezig met een militaire opbouw, met name van de marine. Maar op dit moment kan ook het coronavirus een rol spelen. Het buitenland let wellicht minder op, nu bestrijding van de pandemie voorrang heeft. Belangrijker is dat de Chinese leider Xi Jinping binnenlands het nationalistische vuurtje kan opstoken, om eventuele onrust te voorkomen. Ook in China wordt de economie hard geraakt en neemt de werkloosheid toe.

Vredesboodschap en vingerwijzing

Peking liet woensdag gemengde geluiden horen over het conflict met India. Er moet een vreedzame oplossing komen, beklemtoonde een woordvoerder van het ministerie van buitenlandse zaken. Maar China liet ook weten dat de schuld van het conflict geheel bij India ligt. De Indiase premier Narendra Modi zei woensdag dat zijn land vrede wil, maar dat het bij provocaties zal terugslaan. 

Bij gevechten aan de grens vielen maandag twintig doden, allemaal Indiase militairen. Zij bezweken aan verwondingen maar ook aan de omstandigheden in het hooggebergte, met ijskoude temperaturen en ijle lucht. De militairen gingen elkaar te lijf met stokken en stenen, vuurwapens werden niet gebruikt. Dat duidt erop dat de militaire leiding het conflict binnen de perken wil houden. Of er ook Chinese slachtoffers zijn is niet duidelijk.

Lees ook: 

Het Koude Oorlog-denken is weer helemaal terug, en Europa kijkt verdeeld toe

Na de Koude Oorlog leek het denken in invloedssferen voorbij. Maar China, Rusland en de Verenigde Staten eisen inmiddels weer eigen machtszones op. Europa kijkt verdeeld toe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden