Het normale leven komt in Sjanghai weer op gang.

Herstel

China pakt de draad niet zomaar op

Het normale leven komt in Sjanghai weer op gang.Beeld Eefje Rammeloo

Hoe herstart je een land dat twee maanden verlamd was? In heel kleine stapjes. China krabbelt op, maar is als de dood voor een nieuwe, tweede golf corona-infecties.

De zon scheen nog nooit zo helder. Een meisje zet lachend haar hond op een skateboard. Jongens in joggingbroeken breakdancen met het mondkapje op de kin. Een vader rent achter zijn dochter aan die leert fietsen. “Rustig aan!!” Het is een vrolijke drukte aan de boulevard langs de rivier in Sjanghai.

De vrolijkheid markeert de ontspanning die in de lucht hangt. Nog maar kortgeleden liep hier niemand, waren parken en promenades afgesloten met een lint zodat mensen er niet samen konden komen. Een enkeling maakte een ommetje, schichtig om zich heen kijkend: de ander was het gevaar. Iedereen kon het nieuwe coronavirus onder de leden hebben en het doorgeven.

Voor het eerst meldde de Chinese gezondheidsdienst gisteren geen nieuwe besmettingen in Wuhan, het epicentrum van de virusuitbraak. Wel namen reizigers al 189 nieuwe besmettingen mee uit het buitenland naar China sinds het begin van de uitbraak.

Buiten weer veilig

Dat president Xi Jinping vorige week Wuhan durfde te bezoeken, was hét teken dat het buiten weer veilig is. Alleen de provincie Hubei staat nog aangemerkt als gebied met hoog infectierisico. In de rest van het land laten steden en provincies voorzichtig de teugels wat vieren.

Dat gaat niet van de ene op de andere dag. Musea en theaters zijn nog dicht, maar winkels gaan mondjesmaat weer open, in afwachting van personeel, bestellingen en klanten. Achter de ramen hangen bordjes die verzekeren dat de ruimte twee keer per dag wordt ontsmet. Bij sommige restaurants is alleen afhalen mogelijk, soms moeten gasten naast zich een stoel vrijlaten om afstand te creëren. De menu’s zijn vaak nog provisorisch. “Morgen hebben we alles weer”, belooft de uitbater van noedelrestaurant Oranjebloesem, waar de gast mag kiezen tussen noedels met hete pepertjes of wontons in hete olie.

Beeld Eefje Rammeloo

Het zijn twee stappen vooruit, en dan weer eentje terug. In het district Yangpu stuurden ambtenaren een vreugdevol berichtje rond: ze mochten stoppen met temperatuurcontrole en mensen hoefden geen masker meer te dragen. Het was een vergissing, bleek een paar uur later in een nieuw bericht. De ambtenaar die het berichtje had verstuurd, kreeg op z’n donder.

Het meten van de lichaamstemperatuur gaat door, net als het controleren van de kofferbak om mogelijk geïnfecteerde verstekelingen op te sporen. Onder luifels die nu een vast element in het straatbeeld zijn, staan grote borden die mensen die uit het buitenland komen, oproepen zich te melden.

Code op telefoon

Hoe voorkom je dat nu mensen elkaar weer ontmoeten, het virus zijn kans grijpt en opnieuw de kop opsteekt? Daar zijn inmiddels legio manieren voor. Het pasjessysteem dat veel appartementencomplexen invoerden voor hun bewoners, is aangevuld met een groene QR-code op je telefoon. Bij de ingang van gebouwen en parken toon je zo dat je gezond bent. Sommige beveiligers laten ook een code scannen. Het telefoonbedrijf stuurt meteen een berichtje dat onthult waar zijn klant de afgelopen twee weken uithing.

Het verdoezelen van symptomen is strafbaar gemaakt. Een vertaler die terugkwam uit Iran en een inwoner van de provincie Henan die in Italië was geweest, werden al aangeklaagd. De angst van de Chinezen richt zich nu op mensen die van buiten komen. Dagelijks zijn dat er 120.000, aldus de nationale immigratiedienst. Veel Chinezen zijn door familie opgeroepen terug te komen, maar zo’n tweeduizend mensen die iedere dag per vliegtuig aankomen, hebben een niet-Chinese nationaliteit.

Bij aankomst in China wordt nu bij iedereen een test afgenomen. In conferentiecentra en gymzalen is het zes uur wachten op de uitslag. Is de test negatief, dan volgen veertien dagen thuisisolatie. Garanties worden niet gegeven, iedere buurt maakt zijn eigen regels. Nederlander David Lingerak mocht in eerste instantie naar huis, maar werd later opgehaald en moet nu twee weken in een hotel blijven. Belg Benoït Soete was op het vliegveld veilig verklaard, tot de vrijwilligers hem, nog met zijn koffers in de hand, aan de poort van zijn buurtje tegenhielden. Na een hoop gesoebat bracht de politie hem naar een hotel.

China was verlamd

China’s autoritaire karakter maakte het mogelijk om veel verder te gaan met het indammen van virusgevaar dan welk ander land dan ook aandurft. Twee maanden lang was China verlamd. Fabrieken lagen stil, uit eten of fysiek winkelen mocht niet meer, reparaties werden niet gedaan, bestellingen niet of met vertraging afgeleverd. En: vrijwel iedereen verschool zich vrijwillig achter zijn voordeur.

Buiten Wuhan heeft niet het virus, maar die verlamming de economie en de samenleving het meest geschaad. Officieel moest iedereen al weken geleden weer aan het werk. In werkelijkheid kwam daar weinig van. Niemand wil een nieuwe uitbraak op zijn geweten hebben en dus waren kantoorgebouwen en fabrieksterreinen strenger dan noodzakelijk.

Beeld Eefje Rammeloo

Zo mocht de verwarming in de koude winterweken niet aan. Ventilatie zou het virus doen verdwijnen, maar de kou ontmoedigde bedrijven het personeel weer binnen te halen.

Onduidelijkheid over wie nu wel en wie niet in quarantaine moest, sloeg in alle gevallen uit in de meest zekere richting. Werknemers zaten wekenlang binnen in hun thuisstad, om bij terugkomst nog eens veertien dagen thuis te moeten blijven. Volgens de laatste cijfers zijn tientallen miljoenen werknemers nog altijd niet terug.

Op het water langs de drukke promenade aan de South Bund in Sjanghai varen binnenvaartschepen af en aan. Onder groen zeildoek ligt de niet herkenbare lading. De drukte suggereert dat de economie weer volop draait. Is dat zo? Persbureau Bloomberg schat in dat zo’n 85 procent van de Chinezen weer aan het werk is. Volgens eerdere berichten voelen sommige ondernemers zich zo onder druk gezet door uitspraken van president Xi Jinping over de noodzaak om de boel weer aan het draaien te krijgen, dat ze hun machines aanzetten, maar niets produceren.

Tijdelijk en hanteerbaar

“De economische ontwikkeling is geraakt door de uitbraak van Covid-19. Maar over het algemeen is dat effect tijdelijk en hanteerbaar”, zegt Mao Shenyong van het Chinese statistiekbureau. Deskundigen hebben daar een hard hoofd in. Zelfs al krabbelt China weer op, nu buitenlandse afnemers zelf met het coronavirus te maken krijgen, doen die minder bestellingen. Een wereldwijde recessie dreigt.

Het Chinese bruto nationaal product kwam in de eerste twee maanden van dit jaar zo’n 20 procent lager uit dan in dezelfde periode vorig jaar. De klap is het grootst in de dienstensector. In februari werd er 70 procent minder haren geknipt, cursussen gegeven en maar liefst 80 procent minder winkelende klanten geholpen.

“Het komt allemaal neer op het vertrouwen van de consument”, zegt Jason Yu van consumentenonderzoeksbureau Kantar. Mensen kopen nog wel verzorgingsproducten en schoonmaakmiddelen, maar wachten even met de dingen die ze niet per se nodig hebben. Vooral in het midden- en kleinbedrijf verloren veel mensen hun baan sinds het begin van de epidemie. “Hoe snel China opveert, hangt af van hoe snel de situatie weer normaal is.”

Inhaalaankopen

Het is niet waarschijnlijk dat inhaalaankopen (revenge spending noemt Bloomberg dat) alle schade herstellen. Elke portie noedels die mensen thuis koken, is er één die noedelrestaurants zoals Oranjebloesem niet verkopen. In een enquête vertellen grote bedrijven dat ze verwachten dit jaar veertig miljard euro mis te lopen.

Zo maar even de draad oppakken, gaat China niet lukken. Al was het maar omdat het land als de dood is voor een nieuwe golf besmettingen. De epidemie is op z’n retour, zei Xi Jinping in Wuhan. Hij was zo voorzichtig nog niet de overwinning uit te roepen. “Het soort maatregelen dat China heeft doorgevoerd om de eerste golf besmettingen te stoppen, is niet per se houdbaar op de lange termijn”, zegt Ben Cowling, epidemioloog in Hongkong.

Die tweede golf ligt op de loer en kan het land terug de afgrond in smijten. Voor de vlag uitging omdat het aantal nieuwe infecties het nulpunt bereikte, meldden zich vier dagen achter elkaar nieuwe slachtoffers bij de ziekenhuizen in Wuhan. De geïnfecteerde man die woensdag als laatste besmetting opdook, had het virus waarschijnlijk van zijn vader gekregen. Maar die was al meer dan veertien dagen eerder bevestigd als slachtoffer – hoe zit dat?

“Als besmettingen zijn genezen, kan de samenleving langzaam worden bevrijd. Maar zolang er nieuwe gevallen opduiken, zijn er blijkbaar nog mazen in het preventiesysteem”, zegt een arts van het Wuchang Fengcai ziekenhuis in het lokale medium The Health Times. Hij vreest voor een opleving van de epidemie. Intussen liggen nog 6636 slachtoffers in het ziekenhuis. Gezien de manier waarop het virus zich eerder onder medisch personeel verspreidde, liggen nieuwe besmettingen op de loer. Toch maken epidemiologen zich vooral zorgen over geïmporteerde gevallen.

Epidemioloog Zhong Nanshan, het boegbeeld van de virusbestrijding in China, zegt dat er geen tijd is voor ontspanning. “We moeten niet alleen naar de symptomen kijken, maar we moeten de nieuwe gevallen onderzoeken.” Collega Zhang Wenhong, een gerenommeerde infectie-arts in Sjanghai: “Het hele land heeft een enorme prijs betaald voor wat we heben bereikt, maar het gevecht is nog niet ten einde. China loopt een groot risico gevallen te importeren.” Zhang betwijfelt of het met de epidemie in de zomer gedaan is.

Er bestaan nu twee China’s. Tussen de uitgelaten, opgeluchte mensen aan de South Bund lopen ook vrouwen die toch maar hun plastic handschoenen en hun regenjas aanhouden. De scholen in dunbevolkte provincies als Qinghai en Guizhou beginnen weer, terwijl kinderen in grote steden naar verwachting zeker tot half april geen klaslokaal zien. Woensdag besloot de centrale regering opeens dat mondkapjes niet meer nodig zijn op straat. China herpakt zichzelf, maar in heel kleine stapjes.

Lees ook:

De besmette Wan Du werd zo snel gecremeerd dat er geen tijd was voor afscheid

Nabestaanden van de duizenden doden door het coronavirus in Wuhan krijgen geen tijd om afscheid te nemen. De noodmaatregel wordt bekritiseerd. ‘Het is geen ebola.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden