WHOCoronavirus

China kan roep om een onafhankelijk virusonderzoek niet langer negeren

De digitale WHO-bijeenkomst. Midden links: president Xi van China.Beeld AFP

De jaarvergadering van de WHO dreigde uit te lopen op geruzie tussen het Westen en China. Maar de Chinese president Xi probeert een conflict te vermijden, met hulp van WHO-chef Tedros.

Wat is er misgegaan, wat heeft gewerkt en wat kunnen we leren van de virusuitbraak aan het begin van dit jaar? Een onafhankelijk onderzoek is nodig om antwoord te geven op die vragen, menen de Europese Unie en Australië. Zij leiden een groep van maar liefst 120 lidstaten van de wereldgezondheidsorganisatie WHO die om zo’n onderzoek vragen, en wel zo snel mogelijk.

De beslissing over zo’n onderzoek moet vallen tijdens de World Health Assembly, de jaarvergadering van de WHO die maandag begon en dinsdag verdergaat. Vanwege de coronacrisis wordt de vergadering niet in Genève gehouden, zoals gebruikelijk, maar per videoverbinding. Vooraf leek het spannend te worden of de landen die een onderzoek willen een twee derde meerderheid zouden halen onder de 194 lidstaten.

China werkt niet mee

Zo’n onderzoek lijkt logisch, maar in de aanloop naar de vergadering was er een probleem: China wilde niet meewerken. Zware beschuldigingen dat het land laks is geweest in de aanpak van het virus, vooral door de Verenigde Staten, hebben de Chinezen tegen de haren in gestreken. De oproep van de EU en Australië was milder van toon, maar viel ook in verkeerde aarde. China heeft de import van vlees uit Australië al geboycot, maandag kwamen daar extra tarieven op gerst bij.

Zo dreigde het verwerven van meer kennis over het virus, dat wereldwijd al ruim 310.000 levens heeft geëist, te sneuvelen in geopolitiek geruzie. Maar vlak voor het begin van de jaarvergadering van de WHO draaide China al iets bij. Het is nog te vroeg voor een onderzoek, zei een woordvoerder van het ministerie van buitenlandse zaken maandag in Peking. Dat klonk al iets voorzichtiger dan het eerdere, halsstarrige Chinese verzet.

Bij conflicten binnen VN-organisaties, zoals de WHO, gaat het vaak zo: westerse landen zijn boos op China, bijvoorbeeld als het gaat om mensenrechten. Peking weet vervolgens genoeg andere landen aan zijn kant te krijgen en blokkeert daarmee – op democratische wijze – de aanval. Maar nu steunden wel erg veel lidstaten het verzoek om een onderzoek, ook landen als India en Rusland. De EU en Australië hadden het ook handig gespeeld door de naam China helemaal niet te noemen in hun brief.

Kort na de opening van de vergadering probeerde president Xi Jinping er het beste van te maken. Zijn land heeft steeds ‘open, transparant en verantwoordelijk’ gehandeld, zei hij. Xi beloofde twee miljard dollar steun aan de WHO, met name voor arme landen, en dat terwijl de VS juist dreigen hun bijdrage te verminderen. Met dat geld scoort China zeker punten bij de kleinere lidstaten en bij de WHO-organisatie zelf.

Als klap op de vuurpijl sprak de Chinese president zijn steun uit voor een onderzoek, niet nu maar ‘als het virus onder controle is’. WHO-chef Tedros Adhanom Ghebreyesus pakte de handreiking diplomatiek op: er moet zeker een onderzoek komen, ‘op het vroegst passende moment’. Zo maakten Tedros en Xi van de ruzie over het onderzoek handig een technische kwestie, die opgelost zou kunnen worden als iedereen zijn agenda trekt.

Ook na de eerste uitbraak van het virus in Wuhan duurde het even voor China het goed vond dat WHO-experts de situatie ter plaatse kwamen onderzoeken. De vraag is nu wel of de EU, de VS en Australië genoegen nemen met een onderzoek dat nog even op zich laat wachten. Zij dringen bovendien aan op meer bevoegdheden voor de WHO-inspecteurs, zodat die onafhankelijker van de Chinese autoriteiten kunnen opereren. Maar ook daar wil Peking niets van weten.

Waarom mag Taiwan niet meedoen?

Een land dat volgens experts de virusuitbraak voortreffelijk onder controle heeft gehouden, mag toch niet meepraten in de WHO-vergadering. Want Taiwan is volgens China helemaal geen zelfstandig land en dus mag het geen rol spelen binnen VN-organisaties. Peking beschouwt het eiland voor de Chinese zuidkust als een afvallige provincie.

De Verenigde Staten voerden campagne voor deelname van Taiwan aan de vergadering. Met een succesvolle aanpak van het virus – zeven doden op 23 miljoen inwoners - zou Taiwan dat verdienen. Maar achter de Amerikaanse campagne schuilt ook tactiek van president Trump: China de schuld geven, wat er ook gebeurt.

De Taiwanese minister van buitenlandse zaken Joseph Wu accepteerde maandag dat zijn land niet mag aanschuiven. Hij wil niet dat politiek gedoe de aanpak van de pandemie overschaduwt.   

Lees ook: 

De VS en China ontketenen een nieuwe Koude Oorlog

De VS en China beschuldigen elkaar van het verspreiden van het coronavirus. Een gewapend conflict zal dat niet snel voortbrengen, zegt China-expert François Godement. ‘Veel van de harde woorden zijn vooral voor binnenlands gebruik.’ 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden