JaaroverzichtChina

China is de winnaar van 2020, vooral omdat andere landen zo veel verloren

Werknemers staan klaar om het treinstation van Wuhan met desinfectiespray te behandelen op 24 maart van dit jaar. Daarna ging het land stapje voor stapje weer open. Beeld AFP
Werknemers staan klaar om het treinstation van Wuhan met desinfectiespray te behandelen op 24 maart van dit jaar. Daarna ging het land stapje voor stapje weer open.Beeld AFP

Trouw-correspondent Eefje Rammeloo blikt terug op het afgelopen jaar, dat in het teken stond van de coronapandemie. Hoe ging China daarmee om en wat zijn de gevolgen voor hun wereldwijde macht?

Het is nergens zo veilig als in China, verzekeren Chinezen hun westerse vrienden en collega’s, vaak met een meewarig lachje. Een crisis haalt het beste en het slechtste naar boven – dat geldt behalve voor mensen ook voor landen. Een jaar geleden was China nog de autocratische underdog. Westerse democratieën namen het land met moeite serieus als grootmacht. Eind 2020 komt Peking als winnaar uit de bus.

Dat is vooral omdat de andere landen zulke ontzettende verliezers waren. Het begon met de uitbraak van het coronavirus. Het virus kwam uit China, maar de autoriteiten wisten door hard ingrijpen de uitbraak binnen een paar weken aan banden te leggen. Vervolgens ging de samenleving maand na maand een stukje verder open. Peking had er geen enkele moeite mee om vrijheid en economie op het spel te zetten voor de volksgezondheid. Niemand sprak Xi Jinping tegen, terwijl in Europa, land voor land, nog werd gesteggeld over de ernst van de situatie.

Hoe functioneel was de democratie?

Een autocratie is zo slecht nog niet. Als de eigen bevolking daar nog niet van overtuigd was, hoefde Peking maar naar de Verenigde Staten te wijzen. Hoe functioneel was de democratische voorhoede als ze zó hard moest optreden tegen activisten tijdens de Black Lives Matter-demonstraties? ‘Daar heb je je prachtige landschap’, sneerde staatspersbureau Xinhua naar de Amerikaanse politicus Nancy Pelosi, die eerder had gezegd dat ze de demonstraties in Hongkong zo’n mooi gezicht vond. De nationale veiligheidswet die Peking in Hongkong doorduwde en die de stadstaat haar vrije democratische kenmerken ontnam, klonk heel logisch voor binnenlands gehoor.

Het is bovendien moeilijk om als Chinees niet trots te zijn op je staatshoofd, als het staatshoofd van die andere grootmacht zo’n potsierlijke figuur is. Trump stapelde de ene flater op de andere. Hij ontkende de ernst van het coronavirus, weigerde maatregelen te nemen en werd vervolgens zelf ziek. Dat hij consequent de schuld van de ‘kongflu’ op China afschoof, bevestigde zijn imago als pias.

De Chinese economie is ondertussen de enige die weer groeit. Andere economieën zijn immers afhankelijk van vraag en aanbod, terwijl Peking de vraag kan sturen zonder dat daar tijdrovende debatten aan vooraf gaan. De eerste fase van het handelsakkoord met de Verenigde Staten - in januari nog gepresenteerd als triomf - leunt ondertussen op beloftes van Peking, waar ze door de chaos van de epidemie mooi mee wegkomt.

De EU is los zand en niet toegerust op China

Hoe gaat de wereld om met de winnaar van 2020? Je zou zeggen dat ze er niet onderuit komt om zo nu en dan de Chinese bril op te zetten. Eindelijk begon dit jaar tot de Brusselse kakofonie door te dringen dat China het spelletje meespeelt, maar zich telkens tussen alle regels door wurmt. De Europese Unie is als los zand, en Chinese staatsbedrijven maken liever bilaterale afspraken met landen die de investering uit het Oosten met open armen ontvangen.

Het Europese systeem is niet toegerust op slimme spelers met andere waarden. Hetzelfde geldt voor de Verenigde Naties, waar Chinezen op steeds meer stoelen zitten. Ze hosselen stemmen bij landen die nog geen kant hadden gekozen en die ze kunnen overtuigen van de superioriteit van een autocratie.

Augustus 2020 in Wuhan: alles is weer bij het oude, het zwembad is bomvol. Beeld AFP
Augustus 2020 in Wuhan: alles is weer bij het oude, het zwembad is bomvol.Beeld AFP

Den Haag buigt zich ondertussen over Oeigoerse dwangarbeid voor textielbedrijven die ook aan Nederland leveren. Het is een klassiek mensenrechtenconflict. Probleem is dat de definitie van mensenrechten in het Westen is geformuleerd. Tot nu toe ging Peking akkoord met de westerse definitie, zolang ze zichzelf er onderuit kon draaien. Ook op dit gebied geldt: zolang westerse landen niet gezamenlijk optrekken, is er voor China geen vuiltje aan de lucht. Volgen Europese landen nu hun bezwaarde gemoed en trekken ze en masse hun katoenbestellingen in? Of gaan ze in gesprek met Peking over wat dat nu eigenlijk zijn, mensenrechten?

De Chinese bubbel staat onder druk

Als de corona-epidemie een test was voor staatssystemen, dan bewijst China het succes van de autocratie. Op zich is dat geen verrassing. Problematischer is dat de liberale democratie met al haar vrijheid van informatie, haar openheid en samenwerking, zo faalde. Als we het Chinese systeem als rivaal beschouwen, dan staat het na dit jaar 1-0 voor China.

Het is niet vanzelfsprekend dat het land haar koppositie in het nieuwe jaar volhoudt. Met het eigen gelijk in de hand heeft Peking het land in een bubbel veranderd. Dat voelt comfortabel, maar de rijke Shanghainezen willen weer naar Rome, Parijs of New York om de nieuwste Chanel-tas te kopen. Scholieren en studenten zien buitenlandse uitwisselingen in rook opgaan. De import van technologie en kennis, waarop de Chinese economische ambities nog steeds leunen, ligt ook stil.

De bubbel staat onder druk. Waarom horen we niets meer over de efficiëntie van de vaccins van Sinovac en Sinopharm? Blijft de Chinese economie functioneren als de rest van de wereld op haar gat ligt? Hoe krijgt Xi de nieuwe Amerikaanse president zover dat hij de strafheffingen op Chinese producten verlaagt? En wat gebeurt er als Brussel zich herpakt en de eigen strategische belangen afschermt?

29 april 2020, Peking: Een wetenschapper bekijkt niercellen van een aap, als onderdeel van het onderzoek naar een coronavaccin in het laboratorium van Sinovac. Beeld AFP
29 april 2020, Peking: Een wetenschapper bekijkt niercellen van een aap, als onderdeel van het onderzoek naar een coronavaccin in het laboratorium van Sinovac.Beeld AFP

Door corruptie en angst voor onrust kreeg het virus in eerste instantie de kans te woekeren in China. Een jaar later blijkt dat hetzelfde autocratische systeem de uitbraak kon smoren. Natuurlijk, dat lijkt makkelijk in een land waar de bevolking weinig tegengas kan geven. En ja, andere succesvolle Aziatische landen hadden de Sars-epidemie van 2003 nog vers in het geheugen.

Voor liberale democratieën gloort hoop in democratieën als Australië en Nieuw-Zeeland. Die regeringen overtuigden de bevolking van de ernst van de situatie en hadden daardoor de ruimte om hard in te grijpen. China heeft de wereld dit jaar geleerd dat het eigen gelijk kwetsbaar is en flexibiliteit vergt.

De orkaan van 2020 is bij het begin van 2021 nog niet uitgeraasd. Om de bubbel niet te laten barsten, moet Peking zelf ook meebewegen.

Lees ook:

De lessen die Nederland kan leren van de Chinese corona-aanpak

China koos voor snel en hard ingrijpen. Hoe heeft dat uitgepakt? Eefje Rammeloo laat zien welke lessen er (niet) uit de Chinese aanpak vallen te trekken.

Quarantaine werkt, ze zouden het in Nederland eens moeten proberen

Quarantaine werkt in het autoritaire China, ontdekt correspondent Eefje Rammeloo aan den lijve. Is er geen variant voor de liberale volksaard?

De schuldige van de coronapandemie? In China hoor je er niemand meer over

Het drama dat zich een jaar geleden in Wuhan afspeelde, is vervat in een knap staaltje propaganda. Correspondent Eefje Rammeloo zag hoe Wuhanezen bij een tentoonstelling over die tijd hun hart ophalen aan gezamenlijke, maar selectieve herinneringen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden