AnalyseVirtuele top

China en de VS begroeten elkaar als vrienden, maar draaien als boksers om elkaar heen

De Amerikaanse president Joe Biden in het Witte Huis, tijdens het video-overleg. Beeld REUTERS
De Amerikaanse president Joe Biden in het Witte Huis, tijdens het video-overleg.Beeld REUTERS

De Chinese leider Xi en de Amerikaanse president Biden hebben urenlang overlegd. Dat lijkt een goed teken, maar zijn ze ook nader tot elkaar gekomen?

Gijs Moes

Als twee oude vrienden, die elkaar een tijd niet hadden gezien, zo begroetten Joe Biden en Xi Jinping elkaar. Maar uit de verslagen van hun top via Zoom, dinsdagochtend Chinese tijd, komen ze meer over als twee boksers die om elkaar heen draaien. Twee zwaargewichten die de juiste afstand zoeken, om uit te kunnen halen zonder geraakt te worden.

Het gesprek begon in een goede sfeer. De Chinese leider begroette de Amerikaanse president als ‘oude vriend’ en die noemde hem op zijn beurt ‘een belangrijke wereldleider’. In de verklaringen die ze achteraf publiceerden, na een gesprek van meer dan drie uur, vallen weinig harde woorden. Zowel de Chinezen als de Amerikanen beklemtonen geen nieuwe Koude Oorlog te willen – laat staan een warme.

De wereld is groot genoeg voor China en de VS

Xi vergelijkt China en de Verenigde Staten in zijn verklaring met twee grote schepen, die hun koers moeten vinden op zee. Beide leiders moeten dus hun hand aan het roer houden, de schepen kunnen elkaar door de hoge golven helpen en moeten in ieder geval zorgen dat ze niet botsen.

De Chinese leider beklemtoont ook dat de wereld groot genoeg is voor China en de VS om zich verder te ontwikkelen zonder in conflict te komen. Biden houdt de beeldspraak wat simpeler: hij wil geen conflicten, maar ‘simpele, rechttoe, rechtaan concurrentie’ met China.

Xi trekt wel een grens: Taiwan. De VS moeten oppassen met het uitspreken van steun voor dat land, dat volgens Peking helemaal geen land is maar een opstandige provincie. De Chinese positie is inmiddels zo diep verankerd, dat het wel een punt van geloofsleer lijkt: er is maar één China, Taiwan is daar onderdeel van, en de regering van de Volksrepubliek is de enige wettelijke vertegenwoordiger.

De Chinese leider Xi Jinping (midden, rechts), tijdens het overleg met Biden. Beeld AP
De Chinese leider Xi Jinping (midden, rechts), tijdens het overleg met Biden.Beeld AP

De VS kunnen ‘met vuur spelen’

Xi beklemtoont het streven naar vreedzame hereniging, maar als Taiwan zich onafhankelijk verklaart, moet Peking wel ‘drastische maatregelen’ nemen. Ook de Amerikanen worden gewaarschuwd: als zij Taiwan gebruiken om China onder druk te zetten, is dat ‘extreem gevaarlijk, zoals met vuur spelen’. “En wie met vuur speelt, zal zich branden.”

In zijn verklaring zet Biden daar tegenover dat de VS zich aansluiten bij het principe dat er maar een China is, wat betekent dat ze geen officiële relatie met Taiwan zullen aanknopen. Verder hullen de Amerikanen zich in hun principe van ‘strategische dubbelzinnigheid’, een beetje steun verlenen aan de Taiwanese zelfstandigheid zonder echt door te zetten. Biden stelt wel dat China moet afzien van ‘eenzijdige acties’ die de vrede en veiligheid in gevaar brengen.

Volgens China bestaan er meerdere vormen van democratie

Vergeleken met Taiwan lijken alle andere problemen overkomelijk. ‘Zaken zijn zaken’, zegt Xi over het handelsconflict tussen de twee landen. Afspraken om handelstarieven over en weer te verminderen zijn er niet gemaakt, maar de weg lijkt open voor gesprekken daarover. Op het gebied van klimaat zijn er bemoedigende woorden, die ook zijn ondersteund door een gezamenlijk akkoord tijdens de klimaattop in Glasgow.

Biden uitte zijn zorgen over de mensenrechten, met name het Chinese optreden in de provincie Xinjiang, waar de Oeigoeren worden onderdrukt, in Tibet en in Hongkong, dat zijn relatieve vrijheid moet opgeven. Maar die zorgen laten de Chinezen van zich afglijden. Volgens Peking bestaan er meerdere vormen van democratie en het is aan de bevolking van een land om te bepalen welke vorm zij verkiest.

Veel meer dan Xi moet Biden rekening houden met democratische controle, door de kiezers en door het Congres. De Republikeinse partij schildert hem maar wat graag af als ‘soft on China’ (zwak tegenover China) en die beschuldiging zal ongetwijfeld vaker terugkomen in de campagne voor de tussentijdse verkiezingen, over een jaar.

De Chinese leider hoeft zich niet druk te maken over verkiezingen en kan veel verder vooruit kijken dan een jaar. Xi maakt zich op voor een derde termijn en misschien blijft hij nog wel decennia aan de macht. Hij heeft dus tijd en kan die gebruiken om de positie van zijn land op het wereldtoneel te versterken, als het kan zonder gewapende conflicten.

Lees ook:
Nieuw defensiepact tegen China zet kwaad bloed

Amerikanen, Britten en Australiërs sluiten een nieuwe militaire overeenkomst. China reageert furieus, net als Frankrijk.

Superieure leider Xi is gecanoniseerd. Het zou zomaar kunnen dat hij tot zijn dood aan de macht blijft

Xi Jinping wordt opgenomen in de canon van de CCP. Wat betekent dat voor de nagenoeg onschendbare leider?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden