Zuidoost-AziëProtest

China deed volop zaken met de vorige junta van Myanmar, maar nu staat Peking er anders in

Rookwolken boven Hlaingthaya bij Yangon.  Beeld AP
Rookwolken boven Hlaingthaya bij Yangon.Beeld AP

Veel Myanmarezen verdenken Peking ervan de coupplegers te steunen. Maar hard bewijs ontbreekt. ‘Waarschijnlijk werd ook China compleet verrast door de coup.’

Dikke rookpluimen hingen afgelopen zondag boven Hlaingthaya, een industriële buitenwijk van de Myanmarese miljoenenstad Yangon. Metershoge vlammen waren van veraf te zien. Daarbovenuit klonk het geluid van schoten, afgevuurd door militairen en politiemensen die op keiharde wijze afrekenden met een protest waarbij demonstranten zich tegen China keerden.

De demonstranten hadden het gemunt op Chinese fabrieken, waarvan verschillende in vlammen opgingen. In Myanmar, waar het leger de afgelopen weken al meer dan tweehonderd mensen doodschoot bij anti-juntabetogingen, heerst een sterk anti-China-sentiment. Veel Myanmarezen vermoeden dat Chinese leiders de militairen steunden toen zij op 1 februari met een coup de gekozen regering van Aung San Suu Kyi aan de kant zetten. Hard bewijs daarvoor ontbreekt echter.

Chinese investeringen

China had de afgelopen jaren juist een goede relatie met de regering van Suu Kyi. De Chinese investeringen groeiden, en er werd onder meer een 770 kilometer lange oliepijplijn geopend die vanuit de Baai van Bengalen dwars door Myanmar loopt, om te eindigen in de Chinese stad Kunming. Peking is bovendien Myanmars belangrijkste handelspartner met een wederzijdse handelswaarde van grofweg tien miljard euro per jaar. Chinese leiders gingen vorig jaar zeker drie keer bij de Myanmarese regering op bezoek.

China voelde zich volgens experts goed bij Suu Kyi, voor een belangrijk deel omdat zij Myanmar naar meer stabiliteit leek te loodsen. Hoe vertrouwd die relatie was, bleek wel toen Peking zich vier jaar geleden actief bemoeide met Myanmarese pogingen om vrede te sluiten met gewapende rebellengroepen. China spoorde verschillende opstandelingen aan een vredesconferentie bij te wonen, en charterde een vliegtuig om rebellenleiders naar de conferentie te vliegen.

De Chinese leiders hadden zich kortom aangepast aan een democratisch Myanmar, zegt Aaron Connelly, een onderzoeker en Zuidoost-Azië-expert bij het International Institute for Strategic Studies in Singapore. “Waarschijnlijk werd ook China compleet verrast door de coup. Denken dat China op voorhand wist wat er ging gebeuren, is puur gebaseerd op veronderstellingen uit het verleden.”

Protestanten oefenen met een katapult in Yangon Beeld AFP
Protestanten oefenen met een katapult in YangonBeeld AFP

De schijn tegen

China heeft dan ook de schijn tegen. Ten tijde van Myanmars vorige militaire dictatuur, een periode die officieel in 2011 eindigde, was China een van de weinige landen die nog een redelijk goede relatie met Myanmar onderhield. Terwijl het Westen het voormalige Birma isoleerde vanwege grove mensenrechtenschendingen, deed Peking in de jaren ’80 en ‘90 volop zaken met de junta. Veel Myanmarezen kijken daarom met argusogen naar China. Volgens hen is het mede door die Chinese steun dat de junta destijds decennialang kon blijven zitten.

Maar blij met de gevolgen van de coup zal ook China momenteel niet zijn. De onrust brengt investeringen in gevaar, zoals afgelopen zondag wel duidelijk werd toen er volgens Chinese staatsmedia 32 Chinese fabrieken beschadigd raakten door brandstichting en vernieling. Woedende demonstranten riepen eerder op een gaspijplijn in brand te steken, die net als de oliepijplijn dwars door Myanmar loopt om de Chinese provincie Yunnan van brandstof te voorzien.

Hoewel China zich terughoudender opstelt dan Westerse landen, spreken ook Chinese leiders zich uit tegen het geweld dat het Myanmarese leger inzet tegen demonstranten. De Chinese minister van buitenlandse zaken, Wang Yi, zei onlangs dat China bereid is te helpen met het vinden van een oplossing in Myanmar. En vorige week verraste Peking menigeen door zich aan te sluiten bij een verklaring van de VN-Veiligheidsraad, waarin de junta onder meer wordt opgeroepen democratische processen te respecteren en politieke gevangenen vrij te laten, onder wie Aung San Suu Kyi.

Een demonstrant met een afbeelding van Aung San Suu Kyi tijdens een protest tegen de coup in Yangon. Beeld AFP
Een demonstrant met een afbeelding van Aung San Suu Kyi tijdens een protest tegen de coup in Yangon.Beeld AFP

Diplomatie achter de schermen

En achter de schermen gebeurt nog meer, aldus Li Mingjiang, hoogleraar bij de Nanyang Technological University in Singapore. “Chinese diplomaten overleggen met verschillende politieke spelers in Myanmar en proberen hen aan de onderhandelingstafel te krijgen. China heeft namelijk wat speelruimte, omdat het zowel met de regering van Suu Kyi als met de militairen een redelijk goede relatie heeft.”

Tegelijkertijd waakt Peking er echter voor dat haar buitenlandbeleid van non-interventie in de zaken van andere landen niet te veel in gevaar komt, zegt de hoogleraar. “China probeert daarom Asean (de Associatie van Zuidoost-Aziatische naties, red.) naar voren te duwen als de actieve bemiddelaar.”

Maar wat als de junta haar greep niet opgeeft en Myanmar terugkeert naar de donkere jaren van een geïsoleerde militaire dictatuur? Zowel Westerse als Aziatische diplomaten vrezen dat Myanmar dan, net als in het verleden, meer onder Chinese invloed zal komen te staan. Al kan de junta voor een beetje tegenwicht zeker uitwijken naar die andere grote buur, India. “De militairen kunnen India gebruiken”, zegt Zuidoost-Azië-expert Aaron Connelly. “India zal meer dan bereid zijn economische hulp te geven en de junta te erkennen als een legitieme regering, als dat betekent dat Myanmar wegblijft van China’s gezag.”

Lees ook:

Peking roept werknemers terug uit Myanmar na anti-Chinees geweld

De Chinese regering heeft Chinese staatsondernemingen in Myanmar opdracht gegeven om alle niet-essentiële werknemers en familieleden naar huis te sturen. Aanleiding zijn anti-Chinese emoties in Myanmar.

Opgeven is voor het Myanmarese leger geen optie: ‘Dat zou zakelijke belangen in gevaar brengen’

Het door guerrillaoorlogen geharde leger van Myanmar staat dit keer niet tegenover gewapende rebellen, maar tegenover de betogende bevolking. ‘Het leger beschouwt zichzelf als hoeder van het volk.’

Met video’s strijden tegen de junta: ‘We willen oudere Myanmarezen inspireren’

Sociale media spelen een grote rol in de crisis in Myanmar, zeker nu de traditionele media er onder grote druk staan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden