Britse Kroon

Charles III is koning van 15 landen, al duurt dat misschien niet lang meer

De Britse koning Charles voor zijn vertrek van Aberdeen naar Londen na de dood van koningin Elizabeth.  Beeld REUTERS
De Britse koning Charles voor zijn vertrek van Aberdeen naar Londen na de dood van koningin Elizabeth.Beeld REUTERS

Met de dood van koningin Elizabeth zullen veel van haar koninkrijken een veranderingsproces starten om een republiek te worden.

Erik van Zwam

Niet alleen is koning Charles III, na het overlijden van zijn moeder koningin Elizabeth donderdag, koning van Groot-Brittannië, maar ook van veertien andere landen. Die staan bekend als de ‘realms’, de koninkrijken of de ‘dominions’, waaronder Australië, Canada en Nieuw-Zeeland. Maar de vraag is voor hoelang nog.

Het broeit en gist in veel van die landen. In zes Caribische staten wordt serieus overwogen het koningschap af te schaffen, en een republiek te worden, met Jamaica voorop, dat het proces al is begonnen om los te komen van het koningshuis. Vorig jaar werd Barbados al een republiek. Ook in Australië is met de dood van, weliswaar hun geliefde koningin Elizabeth II, de discussie losgebroken of het land nog wel een koning wil die in Londen resideert.

Gouverneur-generaal voor de symbolische taken

Elizabeth was in al die landen zelfstandig koningin. Zoals Charles nu koning is van de Bahama’s, koning van de Salomonseilanden, koning van Tuvalu en koning van Canada. Vijftien naast elkaar bestaande koningschappen, allemaal ceremonieel.

De Kroon wordt in elk land vertegenwoordigd door een gouverneur-generaal, die de symbolische taken waarneemt en zo nodig met koning Charles III overlegt. De Britse regering heeft geen enkele bemoeienis met die andere koninkrijken van koning Charles. Mochten zijn koninkrijken in oorlog geraken dan is Charles als koning verplicht beide landen te vertegenwoordigen, ook al gaat het dan om conflicterende standpunten.

In veel van de veertien landen, voormalige koloniën van het Verenigd Koninkrijk, is er ongenoegen over het koningshuis, dat hetzelfde koningshuis is dat in vorige eeuwen rijk werd aan de slavenhandel. Elizabeth heeft nooit afstand genomen van de slavenpraktijken van haar voorgangers en dus voorouders. Vooral in het Caribisch gebied leeft dit sentiment, zeker sinds de opkomst van de Black Lives Matter-beweging.

Antigua en Barbuda, de Bahama’s, Grenada, Saint Kitts en Nevis, Belize en Jamaica zetten alle zes stappen richting een republikeinse staatsvorm. Voor het ene land is de constitutionele verandering ingewikkelder dan het andere. Zo moeten er in Jamaica en Grenada referenda onder de bevolking worden gehouden en moet twee derde van de stemmen voor het afschaffen van het koningschap zijn, om Charles te onttronen. In een ander Caribisch land, Saint Vincent en de Grenadines is geen behoefte aan het afschaffen van het koningshuis.

Discussie lang uitgesteld

Uit respect voor Elizabeth en haar lange regeerperiode is de discussie over de staatsvorm in haar koninkrijken lang uitgesteld, maar met de komst van koning Charles III lijkt die volop gevoerd te gaan worden.

In Australië pleitte Greens-leider Adam Bandt (de Groenen) direct na de aankondiging van de dood van Elizabeth voor een ‘constitutionele verandering’. De pas aangetreden Labour-premier Anthony Albanese reageerde met: “Vandaag is het geen dag om politiek bedrijven”. Maar die dag kan snel komen: van Albanese is bekend dat hij een fervent pleitbezorger is van het afschaffen van de monarchie ten faveure van de invoering van de republiek. Hij stelde daarvoor onlangs zelfs een staatssecretaris aan, om onderzoek te doen naar vernieuwing van de staatsvorm.

In Canada was koningin Elizabeth onverminderd geliefd met steeds weer 82 procent aanhang in peilingen. Tegelijkertijd is zo’n twee derde voorstander van het afschaffen van het koningshuis. De komst van koning Charles III kan weleens het keerpunt worden.

Lees ook:

Queen Elizabeth II (1926 – 2022) werd een leven lang geleid door diepgevoeld plichtsbesef

Donderdag overleed Elizabeth Alexandra Mary Windsor, de langstzittende monarch ter wereld. Het Verenigd Koninkrijk neemt afscheid van een koningin met groot plichtsbesef.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden