MegastadMoskou

Camera's zijn in Moskou niet te ontlopen

Het is nog in het pre-coronatijdperk. De avond valt en zoonlief is nog niet thuis van een middagje stuntsteppen. Zijn telefoon gaat vruchteloos over. Tijd om eens even een blik te werpen op de webcamera’s van het Sokolniki-park, die iedereen online kan bekijken. Met succes: hij is er nog, in het skatepark, volledig in beslag genomen door het spel. Ik blijf nog even bellen tot hij eindelijk de telefoon in zijn rugzak hoort. Toch handig!

Moskou is al jaren vergeven van de camera’s, alles bij elkaar zijn het er inmiddels waarschijnlijk meer dan 150.000. Ze zijn niet te ontlopen. Je komt ze tegen als je de straat opgaat, in de lift, in het portiek, ze kijken naar je bij de geldautomaat, rond en in de metrostations en, zoals in Sokolniki, zelfs in stadsparken. Vrijwel permanent word je wel vanuit een of andere hoek beloerd.

Niet dat iemand zich daar echt druk om maakt, want het is immers ‘voor uw en onze veiligheid’. Het gevoel in de gaten te worden gehouden is veel Russen vertrouwd. Nog tot ver in de jaren negentig wierpen vrienden lachend een schuine blik op het plafond, wanneer een of ander gevoelig onderwerp ter sprake kwam, onder het roepen van ‘Leve de Communistische Partij!’ Alsof er een microfoon in de luchter zat. De muren hebben immers oren, was hun in de Sovjettijd geleerd. Die tijd was voorbij, wisten ze. Maar je weet nooit.

WK 2018 was mooie aanleiding

Burgemeester Sobjanin koestert al jaren plannen voor een forse uitbreiding van het aantal camera’s, liefst ook van beduidend betere kwaliteit, want de huidige laten nogal wat te wensen over. Het doel, zegt hij: gezochte criminelen opsporen. Dat doel heiligt de middelen voor de meeste ­mensen.

Het WK voetbal in 2018, met grote mensenmassa’s in de straten van Moskou, was een ideale aanleiding om nieuwe apparaten te testen. De coronacrisis bood een mooi voorwendsel om in te zetten op verbeterde technieken om de bewegingen van de Moskovieten tijdens de lockdown nauwgezet te kunnen volgen. De burgemeester beloofde ‘slimme ­systemen’ die erop moeten toezien dat iedereen zich aan de ­regels houdt.

Grootspraak? Dat valt nog te bezien. Steeds meer onlinediensten van de gemeente Moskou bieden gemak, maar ook meer controle. Afspraken met de dokter maak je tegenwoordig via de site van de gemeente. Huiswerk en cijferlijsten van mijn kinderen? Die kan ik alleen nog daar inzien. En wat te denken van de berichten die mensen na terugkeer uit Italië of Spanje op hun telefoonscherm lazen? ‘U hebt zojuist een land met een verhoogd risico op coronavirusbesmetting bezocht.’ Hoe komen ze aan die informatie? En mag dat eigenlijk zomaar?

Niet louter geïnteresseerd in criminelen

Crises komen en gaan, maar die slimme systemen gaan niet meer weg, net zomin als de uitgebreidere volmachten van de politie die nu in de maak zijn. Genoeg vrienden en bekenden die zich terdege ongerust maken, want zij hebben het gevoel dat er stilletjes ergens een rode lijn wordt overschreden en dat de Moskouse variant op Big Brother straks in meer dan louter criminelen is geïnteresseerd.

Dochter, bezorgd, wil naar haar werk, maar vindt de voor vervoer vereiste registratie maar niks. Vriendin en lerares Russisch Natasja besluit even geagiteerd als resoluut: “Ik laat mijn telefoon nu gewoon thuis. Ik wil niet dat ze me altijd en overal kunnen volgen.”

Privacy gaat boven gemak.

Uitdijende metropolen bieden een groeiend deel van de wereldbevolking onderdak. Hoe houden de mensen het daar leefbaar? Trouw-correspondenten doen wekelijks verslag uit hun eigen megastad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden