Zelfbeschikking

Californië past de Texaanse abortus-truc toe: burgers ingezet om wapenbezit aan banden te leggen

Demonstranten (voor en tegen abortus) voor het Amerikaanse Hooggerechtshof in Washington DC. Beeld AFP
Demonstranten (voor en tegen abortus) voor het Amerikaanse Hooggerechtshof in Washington DC.Beeld AFP

Californië gaat zijn eigen burgers inzetten om het wapenbezit aan banden te leggen. De staat doet daarmee Texas na, dat die juridische nieuwigheid gebruikt om abortus praktisch onmogelijk te maken.

Bas den Hond

Iedere inwoner van de VS krijgt, als het aan gouverneur Gavin Newson ligt, het recht om fabrikanten en handelaren aan te klagen voor het maken of verkopen van militaire stijl aanvalsgeweren. Wie van de rechter gelijk krijgt, verdient daar 10.000 dollar en de advocatenkosten mee.

Californië heeft al geprobeerd die geweren te verbieden met een gewone wet, maar een federale rechter verklaarde die ongeldig. Hij zou indruisen tegen de Amerikaanse Grondwet, die het recht op wapenbezit garandeert. Tot woede van gouverneur Newson vergeleek de rechter een zogeheten AR-15-geweer met een Zwitsers zakmes, dat je zo handig voor allerlei doelen kunt gebruiken.

Hetzelfde lot trof een verbod op bouwpakketten waarmee je, zonder dat de overheid er weet van heeft, een pistool in elkaar kunt zetten, dat zelfs geen serienummer heeft.

De burger als aanklager

Het te hulp roepen van gewone burgers om zo’n uitspraak te omzeilen heeft gouverneur Newson afgekeken van Texas. Daar kunnen burgers sinds 1 september iedereen aanklagen die zelfs maar zijdelings betrokken is bij het afbreken van een zwangerschap van meer dan ongeveer vijf weken, wanneer bij de foetus hartactiviteit waarneembaar is. Die grens is veel strenger dan wat het Hooggerechtshof daarover heeft beslist. Veel vrouwen komen er pas later achter dat ze zwanger zijn. In de praktijk is abortus daardoor in Texas zo goed als verboden.

In normale gevallen zou een federale rechter, en in laatste instantie het Hooggerechtshof, de wet daarom vernietigen. Maar door gewone burgers de rol van aanklagers te geven, maakte Texas dat moeilijk. Dat bleek vrijdag, toen het hoogste hof uitspraak deed in een zaak die een abortuskliniek had aangespannen tegen een groot aantal functionarissen van de staat Texas. Daaronder administratief personeel van rechtbanken. Die zouden volgens de kliniek een verbod moeten krijgen om aanklachten op basis van de nieuwe wet in ontvangst te nemen.

Daar ging het Hooggerechtshof niet in mee. Een conservatieve meerderheid van vijf van de negen rechters wees dat af. Dat een aantal andere functionarissen van deze groep misschien wel zo’n verbod aan de broek mogen krijgen – daarover moet een lagere rechter beslissen – was voor de verdedigers van het recht op abortus een schrale troost. In de praktijk blijft abortus in Texas vrijwel verboden.

Tussenkop

De voorzitter van het Hooggerechtshof, John Roberts, had dat graag anders gezien. Hij waarschuwde dat de Grondwet van de VS weinig meer voorstelt als individuele staten allerlei door het hof toegekende rechten kunnen ondermijnen. De progressieve rechter Sonia Sotomayor fulmineerde dat het hof dit juist nu al drie maanden lang accepteert voor het recht op abortus. En ze voorspelde dat het recht op wapenbezit zou kunnen volgen.

Precies dat gebeurt nu dus in Californië. Gouverneur Newson verklaarde woedend te zijn over de abortus-uitspraak van het Hooggerechtshof, “maar als staten hun wetten kunnen afschermen voor de federale rechters, dan zal Californië die bevoegdheid gebruiken om mensenlevens te beschermen in plaats van vrouwen in gevaar te brengen”.

Of hij daar uiteindelijk succes mee zal hebben, wordt overigens zwaar betwijfeld door hoogleraar recht Khiara Bridges van de Universiteit van Californië. Omdat het Hooggerechtshof zo rechts is geworden. “Ik ben er van overtuigd dat het een of ander bizar, gewrongen argument zal vinden om het recht op wapenbezit anders te beoordelen dan het recht op abortus.”

Lees ook:

Commentaar: Met de nieuwe abortuswet is Texas een soort DDR geworden

Het lijkt slechts een kwestie van tijd of rechts Amerika zal een mokerslag uitdelen in een van de grootste cultuuroorlogen die het land teisteren. Als de voortekenen niet bedriegen, kan er al volgend jaar een eind komen aan het recht op abortus in grote delen van het land.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden