Marcus Laurence maakt het natuurzwembad bij zijn huis in Salgueiro Da Lomba schoon.

ReportageSalgueiro da Lomba

Californië, maar dan betaalbaar: Amerikanen als Bill (58) en Marcus (51) vinden in Portugal de vrijheid

Marcus Laurence maakt het natuurzwembad bij zijn huis in Salgueiro Da Lomba schoon.Beeld Eline van Nes

Het aantal vermogende buitenlanders dat naar Portugal emigreert neemt snel toe. Vooral onder Amerikanen is de stijging opmerkelijk, wat samenhangt met de hoge zorgkosten en de onrustige politieke situatie in de VS.

Jurriaan van Eerten

Met warme wind in het gezicht, hobbelend over zandwegen, rijden Bill Mauro en Marcus Laurence de berg achter hun huis op. Ze komen langs een dorpje waar de huizen op authentieke wijze van in elkaar gepast lokaal steen zijn gemaakt, twijfelen over een pad en gaan omhoog door tot de top. De beloning is een uitzicht: 360 graden van heuvels en bossen. Tevreden zetten zij de motoren van hun quads uit en doen hun helmen af.

Dit is hoe de twee Amerikanen hier in Portugal het liefste hun dagen doorbrengen. De omgeving verkennend, genietend van de vrijheid die hun nieuwe leven hen heeft gebracht. Hier, met de zoetkruidige geur van eucalyptusbossen in je neus, is het niet moeilijk hun migratie te begrijpen. Maar, zo vertellen de Amerikanen nu het motorgebrul heeft plaatsgemaakt voor fluitende vogels, zelf kunnen ze het soms nog maar amper begrijpen.

“Het is zeker wennen”, zegt Mauro lachend. “Vooral als je uit zo’n doelgerichte samenleving als de Verenigde Staten komt. Nu moet ik ineens nadenken over wat ik met mijn dagen doe, nu er niet meer iedere dag gewerkt hoeft te worden.”

Bill Mauro met zijn quad in de Portugese bergen. Beeld Eline van Nes
Bill Mauro met zijn quad in de Portugese bergen.Beeld Eline van Nes

De acceptatie van hun homohuwelijk

Voor Mauro en Laurence viel het kwartje in 2018, tijdens een vakantie in Barcelona, toen de Amerikanen zich realiseerden dat ze hun leven volledig konden omgooien door naar Europa te verhuizen. Aan de basis van hun beslissing lag een simpele rekensom. Als zij in hun Amerikaanse thuisstaat Pennsylvania vervroegd met pensioen wilden gaan, zou dat betekenen dat hun werkgevers niet langer meer de ziekteverzekering zouden dekken. Dus moesten ze dit zelf betalen. Dat zou de twee samen op omgerekend 1700 euro per maand zou komen te staan – het jaarlijkse eigen risico van pakweg 4500 euro nog niet eens meegerekend.

Van datzelfde geld zouden ze in een Europees dorpje prima kunnen leven. Mauro is 58 en Laurence 51, dus met ongeveer tien en vijftien jaar te gaan tot pensioenleeftijd, zouden hun spaargeld en investeringen genoeg zijn om de jaren te overbruggen. Niet meer werken versus nog wel werken: de keuze was snel gemaakt. Kijkend naar de landkaart van Europa, streepten de twee Amerikanen één voor één de landen af. Lekker weer was belangrijk, dus daar ging het noorden van Europa. Acceptatie van hun homohuwelijk was een vereiste, dus de streep ging door bijvoorbeeld Griekenland en Italië – in Italië is alleen een geregistreerd partnerschap mogelijk.

Na vijf jaar overal in de EU wonen

Het EU-land dat steeds weer terugkwam, op iedere Engelstalige website, was Portugal. Als land dat eenvoudige visumregelingen aanbiedt én als land waar Engels wordt gesproken door de lokale bevolking is het hier voor Amerikanen aantrekkelijk. Met passief inkomen – een maandelijks bedrag uit verhuur van vastgoed of uit investeringen van ten minste 705 euro per maand, het Portugees minimumloon – mogen niet-EU-burgers zich in Portugal vestigen via een zogeheten D7-visum. Ook afstandswerk via het internet kan hiervoor gebruikt worden. Eenmaal in het bezit van een paspoort, na vijf jaar, kan iemand overal in de EU wonen.

Het aantal buitenlanders in Portugal nam na de economische crisis en de malaise die dit meebracht even af. Maar de laatste jaren neemt dit weer exponentieel toe. Volgens de Portugese statistieken woonden er begin dit jaar ruim 771.000 buitenlanders in Portugal – een toename van 109.000 ten opzichte van het jaar daarvoor, en bijna een verdubbeling sinds vijf jaar geleden. Daardoor is intussen ongeveer 7 procent van de inwoners in Portugal elders geboren.

Eenvoudig toegang tot de EU

Met een inkomen van het minimumloon (705 euro per maand) vanuit pensioen of bijvoorbeeld verhuur, kan iedereen van buiten de EU zich in Portugal vestigen met een D7-visum. Het visum staat vooral onder Amerikanen bekend als eenvoudige toegangsweg tot de EU. In tegenstelling tot het gouden visum, waarbij bekend is dat criminelen zich eenvoudig de EU kunnen inkopen, trekt dit visum vooral welvarende mensen aan die een rustiger leefritme zoeken.

Voornamelijk de recente getallen van migrerende Amerikanen vallen op: vorig jaar nam het aantal Amerikanen in Portugal met 45 procent toe, tot bijna zevenduizend, zo blijkt uit statistieken van de Portugese instantie SEF. Het blijkt deel van een golf van Amerikanen die net als Mauro en Laurence hun thuisland zat zijn en vertrekken om een betere levensstandaard te vinden: ver van politiek gekonkel, betaalbaarder qua ziektekosten. Voor Amerikanen, die sowieso gewend zijn lange vluchten te maken voor familiebezoek, is de stap naar Portugal niet eens zo heel groot. Vanaf de oostkust van de VS is Portugal pakweg even ver vliegen als bijvoorbeeld Californië.

Overal luxe cocktailbars

Uit een inventarisatie van Trouw onder Amerikanen in de Portugese hoofdstad Lissabon blijkt dat zij zich verbazen over het feit dat iedereen in Portugal toegang heeft tot hoogkwalitatieve publieke ziekenzorg. Daarnaast wordt de eenvoudige weg tot naturalisatie genoemd. In Spanje duurt dit bijvoorbeeld zeker tien jaar, in Griekenland zeven jaar.

In de stadscentra van Porto en Lissabon heeft de migratie zichtbare effecten: in de afgelopen jaren zijn de straten razendsnel volgeraakt met luxe cocktailbars en restaurants, die adverteren in het Engels en qua prijs duidelijk gericht zijn op buitenlanders. De Los Angeles Times publiceerde half mei een aantal korte ‘brieven’ van Amerikanen die vanuit Californië naar Portugal waren getrokken. De eerste, van de 39-jarige psychologe Therese Mascardo, spreekt al gelijk boekdelen: “Portugal is, op vele manieren, alles waarvan ik hield in Californië: heerlijk weer, prachtige natuur, geweldig eten, maar dan veel betaalbaarder en charmanter. Ik kan zo veel geld besparen door hier te wonen, het voelt bijna crimineel. Ik betaal hier de helft van mijn huur in L.A. en heb alsnog meer ruimte.”

Erg veel vermogende Russen

Het visumprogramma waar de Amerikanen gebruik van maken, moet niet worden verward met het zogenoemde gouden visum. Dat ligt al langer onder vuur. De belangrijkste voorwaarde daarvoor is een investering – een huis kopen van minimaal 3,5 ton in een plattelandsgebied, of ter waarde van minstens een half miljoen in een grote stad. Daarnaast hoeft de visumhouder slechts twee weken per jaar in Portugal te zijn – waarna na vijf jaar een paspoort kan worden aangevraagd. Van de EU-landen hadden alleen Cyprus, Bulgarije en Malta een nog snellere mogelijkheid om via een gouden visum genaturaliseerd te worden.

Bill Mauro (58, achter) en Marcus Laurence (51, voor) kunnen in Portugal met hun spaargeld en investeringen de jaren tot hun pensioen overbruggen. Beeld Eline van Nes
Bill Mauro (58, achter) en Marcus Laurence (51, voor) kunnen in Portugal met hun spaargeld en investeringen de jaren tot hun pensioen overbruggen.Beeld Eline van Nes

Dergelijke eenvoudige visumregelingen worden sinds de Oekraïne-invasie opeens met argusogen bekeken door de Europese Unie. Ineens bleken wel erg veel vermogende Russen zo een Europees paspoort te hebben gekocht, zonder al te veel controle. Eerder bleken al veel criminelen van deze regelingen gebruik te maken. Bulgarije heeft dit programma intussen geschrapt. Malta en Cyprus worden daartoe opgeroepen door de Europe Commissie, vanwege vele gevallen van witwassen en corruptie rondom paspoorthandel. Sowieso is voor vermogende Russen overal de deur gesloten voor dergelijke visumprogramma’s.

Betaalbare huisvesting voor iedereen

Bij het D7-visum is crimineel geld in mindere mate een probleem, aangezien visumhouders ook werkelijk in het land moeten verblijven. Desondanks bestaat in Portugal kritiek op eenvoudige visumregelingen, aangezien welvarende buitenlanders de huizen onder de neuzen van Portugezen vandaan kopen – vooral in de Portugese steden en toeristische gebieden. In Porto en Lissabon verdubbelde de gemiddelde verkoopprijs van huizen ongeveer in de afgelopen vijf jaar. “De betaalbaarheid van huisvesting wordt een steeds groter probleem, waardoor steeds meer jongeren en gezinnen zich geen huis kunnen veroorloven”, vertelde Ricardo Sousa, topman van makelaarsbedrijf Century 21, aan de Portugese krant Expresso. In 2018 beloofde premier António Costa dat de overheid voor iedereen betaalbare huisvesting zou organiseren, die belofte werd nog eens dunnetjes overgedaan voor de laatste verkiezingen januari dit jaar. Vooralsnog lijkt er geen constructieve oplossing te zijn voor de oververhitting van de vastgoedmarkt, die mede is ontstaan door rijke buitenlanders die zich in de stadscentra vestigen.

Bill Mauro plukt een citroen uit de boom. Niet eerder had hij zo veel fruitbomen in zijn tuin. Beeld Eline van Nes
Bill Mauro plukt een citroen uit de boom. Niet eerder had hij zo veel fruitbomen in zijn tuin.Beeld Eline van Nes

De visumprogramma’s zijn bedoeld als injectie voor de lokale economie, naast belastingvoordelen waarmee het arme Portugal welvarende buitenlanders aantrekt. Het land probeert deze nieuwkomers intussen zo veel mogelijk te verdelen, want juist op het lege platteland kunnen ze wel extra inwoners gebruiken. Een van de maatregelen hiervoor is een verbod op investeringen voor gouden-visumhouders in Lissabon en de Algarve. Daarnaast werd in 2020 een subsidie ingevoerd voor mensen die zich in plattelandsgebieden vestigen: een eenmalige uitkering van enkele duizenden euro’s, genoeg om in de meeste dorpen een jaar huur van te betalen. Want Portugal heeft de migranten het liefste zoals Mauro en Laurence, in een afgelegen dorp in het binnenland, waar zij de lokale economie aanzwengelen.

“Dit leven is zeker niet voor iedereen weggelegd”, vertelt Laurence, de jongste van de twee, zodra de quads weer zijn gestald onder een dekzeil in de tuin. Een eenvoudige handeling als een nieuw postadres doorgeven bij het postkantoor, nadat ze vanaf hun eerste huurwoning in Lissabon naar het dorpje verhuisden, bleek al een opgave. Laat staan het papierwerk van de aankoop van een huis, en al die kleine cultuurverschillen en taalbarrières in de communicatie met buren of bijvoorbeeld de klusjesman. Toch zijn de twee intussen verknocht aan Portugal: kwamen zij nog met het idee om uiteindelijk eventueel in een ander EU-land te wonen, nu is het duidelijk dat Portugal voor hen alles heeft.

Zodra de naam Donald Trump valt

Aan de lange houten tafel in de woonkeuken maakt Mauro een plankje met lokale lekkernijen klaar: kaas, Iberische ham, olijven. Via Facebookgroepen voor Amerikanen die naar Portugal willen verhuizen, krijgen zij steeds meer vragen. Het is de twee duidelijk dat veel Amerikanen helemaal de situatie in hun thuisland zat zijn, waar de op de spits gedreven politieke tweedeling families en vriendengroepen uit elkaar scheurt. Zodra de naam Donald Trump valt, zit de frustratie bij Mauro en Laurence ook gelijk weer hoog. Ze vertrokken in het begin van zijn presidentschap. “Vervolgens keken we vanuit Portugal toe hoe het land uit elkaar viel, tot de bestorming van het Capitool. Het was deprimerend”, vertelt Mauro. “We waren een land van immigranten, nu voert het racisme hoogtij. Hoe heeft dit toch kunnen gebeuren?”

In de ruime, lichte keuken waar Laurence (links) graag kookt. Beeld Eline van Nes
In de ruime, lichte keuken waar Laurence (links) graag kookt.Beeld Eline van Nes

Maar de grootste motivator voor de Amerikanen blijft de zorgverzekering. De twee vertellen over een vriendin die kanker kreeg. Ze was zangeres en had als zelfstandig onderneemster nooit geld gehad voor een dure zorgverzekering. Haar bestralingen en chemokuur betaalt ze daarom via donaties na een oproep op website GoFundMe. Laurence schudt zijn hoofd: “Toen Marcus op een roestige spijker was gestapt en we naar de dokter gingen, kostte de hele ontsmetting en behandeling ons hier vijftien euro. Dat is onvoorstelbaar in de VS.”

Dus terug naar Pennsylvania zit er voor hen niet in? “Zeg nooit nooit”, stelt Mauro. “Maar ik verwacht het niet. Mijn grootouders kwamen vanuit Italië naar de VS vanwege de mogelijkheden die het land bood. Maar die tijd is voorbij. De mogelijkheden zijn niet wat ze geweest zijn. Het stemt me vooral triest. En misschien is de cirkel wel rond: eerst stak mijn familie de oceaan over, nu kom ik terug.”

Lees ook:

Een verblijfsdocument kopen? In Nederland kan het ook

Niet alleen Malta en Cyprus, ook Nederland haalt geld binnen met de verkoop van verblijfsdocumenten aan rijke Russen en Chinezen. Omdat het niet erg opschoot met de aanvragen, is de procedure in 2016 zelfs makkelijker gemaakt. Maar dat is niet zonder risico’s.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden