Burundi's vertrekkend president Pierre Nkurunziza (r), presidentskandidaat Evariste Ndayishimiye van regeringspartij CNDD-FDD (m) en diens echtgenote Angelique Ndayubaha (l), bij de laatste verkiezingsmanifestatie van hun partij afgelopen zaterdag.

Verkiezingen

Burundi stemt, de president beslist: ‘Opperste gids voor het patriottisme heeft touwtjes in handen’

Burundi's vertrekkend president Pierre Nkurunziza (r), presidentskandidaat Evariste Ndayishimiye van regeringspartij CNDD-FDD (m) en diens echtgenote Angelique Ndayubaha (l), bij de laatste verkiezingsmanifestatie van hun partij afgelopen zaterdag.Beeld AFP

Het kleine Afrikaanse Burundi gaat woensdag naar de stembus, maar eerlijk wordt het niet. Want de angst voor president Nkurunziza, de ‘Opperste gids voor het patriottisme’, zit diep.

“Er heerst angst in Burundi, maar het is niet de vrees voor het coronavirus. We zijn banger voor het politieke geweld in mijn land”, vertelt een 27-jarige student, die anoniem wenst te blijven, aan de telefoon uit de hoofdstad Bujumbura. Hij gaat woensdag stemmen in de presidentsverkiezingen. “Ik stem voor verandering, want zo kan het niet verder”.

De afgelopen vijftien jaar onder de vertrekkende president Pierre Nkurunziza kenmerkten zich door geweld, onderdrukking en corruptie. Mensen durven niet over politiek te praten uit vrees voor repercussies en noemen zelfs niet de naam van de president. “In de afgelopen jaren zijn zoveel van mijn vrienden verdwenen, gevlucht of vermoord. Ouders zijn zo bang dat ze niet willen dat hun kinderen in het land blijven wonen”, merkt de student op.

Nkurunziza had twee jaar geleden al beloofd te vertrekken. Er werd toen weinig geloof aan gehecht omdat net, op zijn voorstel, de grondwet was gewijzigd waardoor hij in principe tot 2034 kon blijven regeren. Dat hij toch opstapt wekt verwondering. “Hij is een onvoorspelbare man”, concludeert Lane Hartill van BHRI, een organisatie die schendingen van de mensenrechten in Burundi documenteert. De Amerikaan vermoedt niet dat Nkurunziza nu gaat rentenieren. “Hij is benoemd tot ‘Opperste gids voor het patriottisme’, een titel die suggereert dat hij quasi boven de president staat. Een marionettenspeler die de touwtjes in handen heeft.”

De geldkraan ging dicht

Nkurunziza is de zoon van een Hutu-vader en een Tutsi-moeder, waardoor bij zijn aantreden werd gehoopt dat hij een einde zou maken aan het jarenlange etnische geweld tussen de twee bevolkingsgroepen. Maar hij voelt zich duidelijk meer aangetrokken tot zijn vaderskant. Aanvankelijk genoot hij populariteit onder jongeren omdat hij, opgeleid tot gymleraar, een voetbalfanaat is. Het vertrouwen van de oudere generatie wist hij te winnen door regelmatig in kerken te preken. Maar al snel werd duidelijk dat hij het niet nauw nam met de mensenrechten.

Hij haalde zijn schouders op over kritiek daarop door internationale donoren ook toen die de geldkraan dichtdraaiden. Het maakte de economische situatie in het land, waar twee  derde van de bevolking onder de armoedegrens leeft, nog beroerder.

Mislukte staatsgreep

Nadat hij in 2015 aan een omstreden derde termijn begon en een mislukte staatsgreep was gepleegd, werd de mensenrechtensituatie nog slechter. Burundezen die hem en zijn partij CNDD-FDD niet steunden, werden beschouwd als staatsvijanden. Imbonerakure, de jeugdvleugel van de partij, knapte het vuile werk op en is volgens mensenrechtenorganisaties verantwoordelijk voor het meeste geweld.

Een jonge zakenvrouw die er eveneens de voorkeur aan geeft anoniem te blijven, vertelt telefonisch dat het leven voor vooral jongeren erg moeilijk is. “Als je niet geaffilieerd bent met de CNDD-FDD heb je weinig kansen. De jongeren van de regeringspartij krijgen wel kredieten en er is voor hen zelfs een jeugdbank voor hen opgezet. Voor de rest van ons is het economisch erg zwaar.”

Ook zij hoopt op verandering via de stembus. Maar oppositiekandidaat Agathon Rwasa lijkt ondanks populariteit geen kans te maken, omdat eerlijke verkiezingen nagenoeg zijn uitgesloten. De meest waarschijnlijke verkiezingswinnaar zal Evariste Ndayishimiye zijn. Hij is secretaris-generaal van de regeringspartij en heeft de zegen van Nkurunziza. “Hij heeft weliswaar de reputatie - althans tot nu toe - niet corrupt te zijn. Zijn gematigde profiel kan de internationale gemeenschap misschien weer binnenloodsen. Maar hij is onderdeel van een partij die gedomineerd wordt door mensen die gehoorzaam zijn aan de opperste leider”, meent de zakenvrouw.

Coronapandemie 'valt wel mee’

Buitenlandse waarnemers zullen er niet of nauwelijks bij zijn vandaag. Ze kregen kortgeleden te horen dat ze bij aankomst eerst twee weken in quarantaine moesten. Opmerkelijk want Nkurunziza beweert dat het allemaal wel meevalt met de coronapandemie. Volgens hem beschermt God het land omdat “Burundi een godvrezend land is”. Vorige week knikkerde hij de vertegenwoordigers van de Wereldgezondheidsorganisatie, WHO, het land uit, waarschijnlijk omdat ze vraagtekens plaatsten bij de talloze verkiezingscampagnes waaraan duizenden mensen deelnamen zonder de regels van fysieke afstand in acht te nemen. Veel mensen willen zich laten zien bij de campagnes van de regeringspartij om niet bestempeld te worden als tegenstanders. Voor velen is de angst voor het staatsapparaat groter dan dat voor corona.

De namen van de twee anonieme kiezers zijn bekend bij de redactie.

Lees ook:

Oost-Congo vreest een ‘proxy-oorlog’, waarin milities strijden namens landen

In het vruchtbare Oost-Congo laaien de gevechten weer op. Inmiddels zijn er meer dan vier miljoen ontheemden.

Ben je tegen de regering in Burundi? Dan beland je in een martelhuis

De regering in Burundi doet er alles aan om internationale controle buiten de deur te houden. Maar de bewijzen van martelpraktijken in het Afrikaanse land stapelen zich op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden