ReportageVerkiezingen Bulgarije

Bulgaren hebben vandaag bij de verkiezingen de keus tussen een corrupte elite of rappende showfiguren

De Bulgaarise premier Bojko Borisov bracht zondag zijn stem uit  Beeld REUTERS
De Bulgaarise premier Bojko Borisov bracht zondag zijn stem uitBeeld REUTERS

Het lukt partijen in Bulgarije maar niet een regering te vormen, en daarom gaan inwoners zondag voor de derde keer dit jaar naar de stembus. Alweer een nieuwe beweging wil de impasse doorbreken, en zet een rapper in.

Thijs Kettenis

Ik heb iemand bij de belastingdienst / En ik kan op mijn kont blijven zitten / Ik heb iemand bij de politie / En ik hou me niet langer aan de regels

Zo begint de populaire Bulgaarse rapper Itso Hazarta (41) zijn hit Ik heb iemand. Ook het vervolg is één lange aanklacht tegen de wijdverspreide corruptie in zijn land. Net als bijvoorbeeld het in zijn ogen archaïsch georganiseerde onderwijs is dat een van de maatschappelijke thema’s waarover Hazarta (echte naam Hristo Petrov) zich regelmatig kritisch uitspreekt in zijn muziek, interviews en sociale media.

“Maar kritiek leveren vanaf de zijlijn is makkelijk en comfortabel. Over echte verandering wordt besloten in het parlement, niet op Facebook”, zegt hij. En zo is hij verkiesbaar voor de nieuwe beweging ‘We gaan door met de veranderingen’. Door heel Sofia hangt hij op billboards, met naast zich de vraag ‘Heb jij iemand… in het parlement?’

Aanhangers van de politieke partij ‘We gaan door met de veranderingen’ kijken naar een voor de campagne opgestelde stemmachine. Zondag mogen ze weer naar de stembus.   Beeld AP
Aanhangers van de politieke partij ‘We gaan door met de veranderingen’ kijken naar een voor de campagne opgestelde stemmachine. Zondag mogen ze weer naar de stembus.Beeld AP

Hun beweging wordt wel de Harvard-partij genoemd

De kans dat Hazarta daar zondag in terechtkomt, is groot: de beweging bestaat pas sinds september, maar staat volgens de peilingen nu al op de tweede plaats. Dat komt vooral door het aansprekende leiderschap van twee charismatische jonge en succesvolle zakenmannen. In de huidige grotendeels technocratische overgangsregering zijn zij ministers van financiën en economische zaken. Hun beweging wordt wel de Harvard-partij genoemd, verwijzend naar de prestigieuze Amerikaanse universiteit waaraan ze allebei zijn afgestudeerd. Vorige maand haalden ze Hazarta binnen. Hun enige boodschap: we gaan de corruptie uitroeien.

Dat hebben de Bulgaren eerder gezien en gehoord. Bij verkiezingen in april werd de toen nieuwe beweging ‘Er is zo’n natie’ tweede, en toen regeringsvorming onmogelijk bleek na nieuwe verkiezingen in juli zelfs eerste. De aanvoerder, de populaire zanger en tv-ster Slavi Trifonov, voerde een minimale campagne en had een summier programma. “Hij heeft niet eens serieus geprobeerd een regering te vormen. Hij wist zich geen raad met de verantwoordelijkheid”, zegt Genoveva Petrova van onderzoeksbureau Alpha Research. De kiezers straffen dat af: vijf maanden na zijn overwinning staat Trifonov op de vierde plaats.

Dat veel kiezers nu weer doorhoppen naar alweer een nieuwe beweging zonder ideologie, die beloftes doet zonder erg concreet te worden, toont volgens Genoveva aan hoezeer ze uitgekeken zijn op de traditionele machthebbers. Die beschuldigen ze van grootschalige corruptie, terwijl Bulgarije het armste land van Europa blijft. Na massale protesten wilde niemand de partij van premier Bojko Borisov, sinds 2009 aan de macht, na de verkiezingen in april aan een meerderheid helpen. “Het bestaansrecht van veel partijen is dat ze tegen Borisov zijn, dus ze kunnen weinig anders”, zegt Genoveva.

Diepe coronacrisis en de oplopende prijzen

Ook voor zondag ligt zijn partij op koers om weer de grootste te worden, met volgens de peilingen ongeveer 23 procent van de stemmen. En opnieuw wil niemand met hem samenwerken. “Daarom is het zo belangrijk wie nummer twee wordt, want die mag dan proberen een coalitie te smeden.” Maar die moet uit drie of zelfs vier partijen bestaan, die behalve hun afkeer van Borisov weinig met elkaar gemeen hebben.

Tegelijkertijd staat ze voor de zware opgave om de diepe coronacrisis en de oplopende prijzen en energiekosten het hoofd te bieden. Zaken die nog urgenter zijn dan corruptie. “Welke regering het ook wordt, die zal geen lang leven beschoren zijn. En de kans is ook groot dat ze er helemaal niet uitkomen, dus dat we in februari de vierde verkiezingen op rij krijgen.” De Bulgaarse grondwet kent harde deadlines en staat eindeloos formeren, zoals in Nederland, niet toe.

Afgaande op de peilingen is de kans dus groot dat de verantwoordelijkheid na komende zondag komt te liggen bij rapper Hazarta’s beweging. Kritiek dat hij slechts gebruikt wordt om stemmen van jongeren te trekken waarna hij het hazenpad kiest, wuift hij weg. “Ik ben nog niet verkozen, dus ik kan me niet verdedigen en niets bewijzen. Maar de tijd zal het leren.” Zijn microfoon hangt Hazarta niet aan de wilgen. Hij blijft optredens geven, zij het wat minder. “Ik denk dat het goed is om financieel onafhankelijk te zijn als parlementslid.”

Hij praat goed en is ruimdenkend

Potentiële stemmers kijken de kat uit de boom. De opkomst blijft waarschijnlijk onder de vijftig procent. “Hazarta is beroemd, dus hij haalt vast veel stemmen binnen. Maar of hij een goede politicus is, moet ik nog zien”, zegt student Ivailo Petkov (28) op het centrale plein in de stad Pernik, waar partijleider Kiril Petkov op dat moment in gesprek gaat met mogelijke kiezers. In hem (geen familie) heeft Ivailo wel vertrouwen. “Ik vroeg hem net hoe hij denkt de duizenden jonge Bulgaren die de afgelopen jaren naar het buitenland zijn verhuisd terug te gaan halen. Hij zei: door de corruptie uit te bannen en van Bulgarije een eerlijk land te maken. Hij praat goed en is ruimdenkend. Ik geloof hem wel.” Om even later toe te voegen: “Wat moet ik anders? Iedereen is hier corrupt.”

Even verderop ziet maaltijdbezorger Velislav Grigorov (36) wel wat in Hazarta. “Hij is intelligent, en zijn muziek gaat over corruptie. Ik vertrouw hem, maar ook partijleider Petkov. Die wil de hele staat op zijn kop gooien.” Bij de vorige verkiezingen ging zijn stem naar zanger Trifonov, maar teleurgesteld stelt hij vast dat die zijn beloften niet is nagekomen. Maakt de nieuwe partij van zijn voorkeur niet dezelfde fout? “Hopelijk belazeren ze ons niet. En ik ga sowieso stemmen, dat voelt als een verplichting, anders heb je geen recht van spreken.”

Lees ook:

De Bulgaarse premier Borissov krijgt in zijn strijd om premier te blijven hulp uit onverwachte hoek: het coronavirus

In april leek het er voor de Bulgaarse premier Bojko Borissov nog gunstig uit te zien, ondanks een uitgelekte foto van hemzelf, slapend in bed naast een nachtkastje met er bovenop een pistool, en een la vol bankbiljetten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden