Toetreding

Bulgaarse blokkade doet de Noord-Macedonische hoop op het EU-lidmaatschap vervliegen

Betogers in de Noord-Macedonische hoofdstad Skopje protesten tegen de welwillende opstelling van premier Zoran Zaev tegenover buurland Bulgarije. Beeld AFP
Betogers in de Noord-Macedonische hoofdstad Skopje protesten tegen de welwillende opstelling van premier Zoran Zaev tegenover buurland Bulgarije.Beeld AFP

Vandaag zou de EU overleggen over de uitbreidingsgesprekken met Albanië en Noord-Macedonië, maar Bulgarije werpt een blokkade op. ‘Dit is puur de kleine buurman pesten.’

Hoeveel nationale trots moeten de Macedoniërs nog inslikken voor ze met de EU mogen onderhandelen over mogelijke toetreding? Geen greintje meer, vinden de paar honderd demonstranten deze middag voor het regeringsgebouw in Skopje. Sommigen zwaaien wild met de geel-rode vlag van hun land, anderen hebben hem om zich heen gedrapeerd. “Zaev, verrader!”, roept iemand in een microfoon. Applaus klinkt, gebalde vuisten gaan de lucht in.

Zoran Zaev is de premier van Noord-Macedonië, die in de ogen van de demonstranten hun land in de uitverkoop doet. Twee jaar geleden tekende hij een akkoord met Griekenland, na 27 jaar ruzie over de naam Macedonië, die Athene exclusief claimt voor zijn noordelijke regio. Daarom heet het land nu Noord-Macedonië, wat eindelijk de weg vrijmaakte voor onderhandelingen over toetreding tot de Europese Unie.

Zo leek het tenminste. Want nu heeft Bulgarije zich gemeld, met een veto. Het land ziet de Macedoniërs als Bulgaren, die een dialect van het Bulgaars spreken. Sofia eist nu dat Noord-Macedonië zijn geschiedenis herschrijft en dat het afstand doet van het Macedonisch als landstaal. Die bestaat volgens de Bulgaren helemaal niet. EU-voorzitter Duitsland is naarstig op zoek naar een oplossing, maar maandag kwamen er uit Brussel geluiden dat een compromis er op korte termijn niet inzit.

Helemaal verbruid

De demonstranten, aanhangers van de tweede partij van Noord-Macedonië, ging het akkoord met Griekenland al veel te ver. En nu premier Zaev een verzoenende toon aanslaat jegens de oosterburen, heeft hij het bij hen helemaal verbruid. Maar ook meer gematigde Macedoniërs hebben moeite met nieuwe concessies over hun identiteit.

“Het was al niet heel fijn om die naamdeal met Griekenland te verdedigen. Maar ik ben een EU-optimist, dus ik deed het, voor de toekomst van ons land”, zegt politicoloog Borjan Gjuzelov (31) op een paar honderd meter van de demonstratie, buiten op een terras aan de koffie. “Maar wat Bulgarije doet is puur de kleine buurman pesten.”

Naar goed gebruik op de Balkan draait het conflict om de uitleg van de geschiedenis en luidt die aan beide zijden van de grens volstrekt verschillend. Bulgarije ziet de Macedoniërs als landgenoten die in de loop van de tijd achter een grens zijn verdwenen en sinds de Tweede Wereldoorlog zijn gehersenspoeld. Macedoniërs leren sinds ze deel uitmaakten van het socialistische Joegoslavië onder Tito dat Bulgaren fascistische bezetters zijn. In de oorlog spande Bulgarije immers samen met de Duitsers. 

“Natuurlijk zijn niet alle Bulgaren fascisten. Ik vind dat we in het vervolg wel kunnen spreken over fascistische bezetters en niet Bulgaarse fascistische bezetters”, zegt Gjuzelov. “Maar dat zij ontkennen dat er zoiets is als een Macedonische identiteit of taal, dat is absurd.”

Aan de andere kant van het IJzeren Gordijn

Als er al landen zijn waar Noord-Macedonië een deel van zijn identiteit aan ontleent, dan is dat in de eerste plaats Albanië; ruim een kwart van de bevolking is Albanees. Daarnaast zijn de culturele banden met de grote noorderbuur Servië sterk. Gjuzelov: “Bulgarije zegt dat wij Joego-nostalgisch zijn, maar na bijna vijftig jaar in Joegoslavië spreken we, zelfs nu we al dertig jaar onafhankelijk zij, ook Servisch en kijken we Servische tv. Bulgarije zat tot begin van de jaren negentig voor ons aan de andere kant van het IJzeren Gordijn.”

Over de Macedonische taal gesproken, die volgens Sofia een dialect van het Bulgaars is: als Gjuzelov met Bulgaarse collega’s overlegt, gebeurt dat in het Engels. Anders begrijpen ze elkaar onvoldoende.

Historici uit beide landen werken al enkele jaren aan een gemeenschappelijke uitleg van de geschiedenis, maar komen niet veel verder in de sterk gepolitiseerde kwestie. Tegelijkertijd komt de Macedonische premier Zaev - na de historische, maar ook pijnlijke deal met Griekenland gebrand op EU-toetredingsgesprekken - ook in zijn eigen partij onder vuur te liggen om zijn vermeende welwillendheid. Een voormalige president heeft zijn lidmaatschap van de partij opgeschort.

Intussen zijn de bordjes met verwijzing naar de Griekse historie, die Skopje volgens het akkoord bij zogenaamd antieke Macedonische standbeelden heeft moeten plaatsen, zonder uitzondering vernield of overgespoten. “We zijn niet klaar voor nog een hard compromis over de geschiedenis”, zegt Gjuzelov. “Zelfs al gaan we akkoord met de Bulgaren, dan nog is onze toekomst in de EU heel ver weg. Dat maakt het heel moeilijk om nu nog meer van onze identiteit op te geven.” 

Broodnodige ademruimte

In Brussel is Gjuzelov teleurgesteld. “De EU zegt dat het een zaak is tussen Bulgarije en ons. Daarmee kunnen de Bulgaren in feite hun gang gaan. Misschien is het beter als we de toetredingsgesprekken uitstellen.”

Voormalig Macedonisch minister van buitenlandse zaken, Denko Maleski (74), vindt juist dat de onderhandelingen over EU-toetreding gelijktijdig moeten plaatsvinden met de gesprekken met Bulgarije. “De geschiedenis wijst uit: als je zoiets aan twee Balkanlanden overlaat, is de kans groot dat het tientallen jaren duurt”, zegt hij met een grijns. “En bovendien wordt het dan een zaak voor de hele EU, in plaats van een oneerlijke strijd waarbij EU-lid Bulgarije aan het kleine kandidaatland Noord-Macedonië van alles kan opleggen.” 

Zo komt er ook wat meer ademruimte en die is volgens Maleski broodnodig. “Als een groot land als een olifant door de porseleinkast loopt, is de reactie van het kleine land: verzet! Het eens worden over de geschiedenis is een proces waar beide landen samen aan moeten werken. Dat is geen politieke handeling, bezegeld met een handtekening onder een akkoord.”

Lees ook:

De Europese droom van de Noord-Macedoniërs valt opnieuw in duigen; nu ligt Bulgarije dwars

Na Griekenland, Frankrijk en Nederland is nu Bulgarije aan de beurt om de Europese droom van de Macedoniërs, zo die nog bestaat, te smoren.

EU-buitenlandcoördinator Josep Borrell: De westelijke Balkan is belangrijk voor de EU

In mei spraken EU-leiders per videoconferentie over de mogelijke toetreding van zes westelijke Balkanlanden. Hoe reëel is het perspectief voor die landen op het lidmaatschap? Trouw-correspondent Christoph Schmidt sprak erover met EU-buitenlandcoördinator Josep Borrell.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden