Wit-Rusland

Brusselse sancties drijven Loekasjenko in de armen van Poetin

De Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko tijdens een ontmoeting met functionarissen op 23 juli. Beeld AP
De Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko tijdens een ontmoeting met functionarissen op 23 juli.Beeld AP

De EU stelde al meermalen sancties in tegen het regime van de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko. Welke zijn dat en helpen ze ook?

Klare taal spraken de Europese leiders in juni, toen ze eensgezind aankondigden dat de Europese Unie met nieuwe sancties kwam tegen het Wit-Russische regime. Aanleiding voor de zeldzame eendracht in Brussel was de ‘vliegtuigarrestatie’ van Roman Protasevitsj, de Wit-Russische journalist die de autoriteiten in Minsk arresteerden nadat ze de vlucht van Ryanair waar hij op zat onder dwang lieten landen in de Wit-Russische hoofdstad.

Het moest nu maar eens afgelopen zijn met de brutaliteit en repressie van president Loekasjenko en zijn kompanen en dus moest het regime ‘in de portemonnee’ worden geraakt, zo was de gedachtegang onder de 27 EU-leiders.

Sancties richten zich op cruciale sectoren

Zo gezegd zo gedaan. Eind juni presenteerde Brussel een pakket nieuwe sancties tegen nog eens 78 hooggeplaatste functionarissen en acht staatsbedrijven. In totaal staan er nu 166 personen en vijftien bedrijven op de sanctielijst. Die economische sancties richten zich inderdaad op de cruciale sectoren van de Wit-Russische economie, waaronder de tabak-, wapen-, olie- en kunstmestindustrie.

Met name die laatste twee zijn van groot belang voor de Wit-Russische staatskas. Volgens gegevens van het Observatory of Economic Complexity exporteerde Minsk in 2019 nog voor ruim 5,2 miljard dollar aan geraffineerde olie en voor bijna 2,8 miljard dollar aan kaliumhoudende meststoffen. De producten zijn de belangrijkste motor van de Wit-Russische economie: gezamenlijk nemen ze een kwart van de totale export voor hun rekening.

Die uitvoer krijgt nu een klap, aangezien de EU volgens Eurostat vorig jaar nog voor in totaal 1,2 miljard euro aan chemicaliën vanuit Wit-Rusland importeerde, waaronder kalium, en voor één miljard euro aan ruwe olie. Staatsbedrijf Belaruskali, dat nu op de EU-sanctielijst staat, geldt zelfs als ‘s werelds grootste kaliumproducent. Het bedrijf produceert een vijfde van alle voorraden kaliumhoudende meststoffen ter wereld en de EU geldt als een belangrijke afzetmarkt.

Helpen de strafmaatregelen ook?

Maar helpen strafmaatregelen tegen dergelijke bedrijven ook? Daar valt geen eenduidig antwoord op te geven. Nu het regime de repressie in eigen land alleen maar verder opvoert en zelfs in verband wordt gebracht met de dood van de Wit-Russische activist Sjisjov, dinsdag in Kiev, lijkt het erop dat Minsk zich niet laat afschrikken door de acties in Brussel. In ieder geval probeert het die indruk te wekken.

Tegelijkertijd zorgen de sancties binnen de Wit-Russische elite ongetwijfeld voor de nodige spanning en onrust. Maar diezelfde elite weet zich ook gerustgesteld dankzij steun uit vertrouwde hoek. Want hoewel een bedrijf als Belaruskali een deel van de inkomsten ziet verdampen doordat de verkoop aan de EU opdroogt, kan het die verliezen compenseren door zijn producten door te verkopen aan Russische bedrijven zoals Uralkali. Dat bedrijf handelt eveneens in kalium en kan op zijn beurt de Wit-Russische kalium weer op de wereldmarkt verpatsen.

Het is een concreet voorbeeld van een van de vele mogelijke constructies waarmee Moskou Minsk te hulp kan schieten, in weerwil van het groeiende isolement van Wit-Rusland op het wereldtoneel. Iets waar ze in het Kremlin overigens geen geheim van maken. Vlak na de aankondiging van de nieuwe sancties vanuit Brussel liet het ministerie van buitenlandse zaken in Moskou al weten dat “Rusland, samen met Wit-Rusland, van plan is nauwgezet maatregelen te coördineren die nodig zijn voor de duurzame en soevereine ontwikkeling van het broederland”.

Zodoende hebben de sancties uit Brussel het onbedoelde maar onvermijdelijke effect dat Loekasjenko steeds afhankelijker wordt van Poetin. Daardoor zit de Wit-Russische elite er voorlopig nog wel warmpjes bij. Want tenzij de EU ook soortgelijke sectorale sancties tegen Rusland invoert, vinden Loekasjenko en Poetin bij elke nieuwe sanctieronde vermoedelijk wel weer een weg om tussen die maatregelen door te slalommen.

Atlete Timanovskaja op vliegtuig

De Wit-Russische olympische atlete Kristina Timanovskaja is woensdag op het vliegtuig gestapt vanuit Tokio naar Wenen. Naar verwachting stapt de sprintster in de Oostenrijkse hoofdstad over op een vlucht naar Warschau. Polen gaf de atlete deze week een humanitair visum, nadat zij zondag tegen haar wil naar het vliegveld van Tokio werd gebracht om onder dwang terug te vliegen naar haar thuisland.

De poging tot gedwongen repatriëring volgde na een bericht van de atlete op Instagram waarin ze kritiek uitte op de leiding van de sportdelegatie van Wit-Rusland. Van haar coach kreeg ze te horen dat er een ‘bevel van hogerhand’ was gegeven om haar terug naar Minsk te sturen. In eerste instantie zou Timanovskaja op een directe vlucht naar Warschau stappen, maar vanwege niet verder gedefinieerde veiligheidsredenen besloot zij op het laatste moment om te boeken via Wenen.

Lees ook:

Moord op Wit-Russische activist lijkt boodschap van een getergd regime

De dood van de Wit-Russische activist Vitaly Sjisjov lijkt een harde boodschap aan oppositie en buurlanden van een regime dat geen middel schuwt om aan de macht te blijven. Het drijft Loekasjenko en de zijnen stevig in de armen van het Rusland van Poetin.

De dood van de Wit-Russische activist Sjisjov lijkt in veel opzichten op een KGB-moord

De dood van de Wit-Russische activist Vitaly Sjisjov in Kiev is vooralsnog gehuld in nevelen. Maar alle aanwijzingen lijken op betrokkenheid van het Wit-Russische regime en de KGB te wijzen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden