Gaslevering

Brussel dreigt met dwang bij energiebesparing

Installaties van de gaspijpleiding Nord Stream 1 in het Duitse Lubmin. Beeld AFP
Installaties van de gaspijpleiding Nord Stream 1 in het Duitse Lubmin.Beeld AFP

Regeringen en experts slaan alarm over een dreigende energiecrisis komende winter door gastekorten. De Europese Commissie komt daarom woensdag met een noodplan.

Christoph Schmidt

De zomerhitte sust velen in slaap, politiek Den Haag is met vakantie, dus wie zal de alarmbellen en noodkreten uit Brussel woensdag op waarde schatten? Iedereen in Europa, van bedrijf tot burger, zal ‘onmiddellijk’ minder aardgas moeten verbruiken, anders stevenen we af op een ernstige energiecrisis in de winter. De Europese Commissie presenteert woensdag bij monde van vicevoorzitter Frans Timmermans een noodplan waar de urgentie van afspat.

In het voorstel zullen alle EU-landen in de maanden augustus tot en met maart 10 tot 15 procent minder gas moeten verbruiken dan ze de afgelopen vijf jaar gemiddeld deden. Over het precieze percentage wordt binnen de Europese Commissie tot op het laatst onderhandeld. In eerste instantie is die inspanning, die voor elk land afzonderlijk geldt, vrijwillig. Maar als de commissie komende herfst ziet dat het misgaat, kan het streefcijfer een verplichting worden.

De winterkou lijkt nog ver weg, maar er dreigen serieuze problemen als we nu geen energie besparen. Niet alleen met gas, ook met stroom – dat wordt onder meer in Nederland nog steeds hoofdzakelijk opgewekt met aardgas. Het advies dat in de winter voor de thermostaat gold (graadje lager), kan deze zomer al opgaan voor de airconditioning: graadje hoger. In de herfst laaien ongetwijfeld discussies op over zoiets als terrasverwarming.

De tanks zaten in juni voor meer dan de helft vol

Timmermans zal woensdag onderstrepen dat de gasleveranties aan huishoudens en essentiële voorzieningen zoals ziekenhuizen vooralsnog gegarandeerd zijn. Maar om die garantie te kunnen geven, zullen niet-essentiële bedrijfstakken ofwel op rantsoen moeten ofwel tijdelijk stil komen te liggen, van snoepfabrieken tot bierbrouwers.

In het voorjaar werd binnen de EU al afgesproken dat de gasreserves op 1 november voor minstens 80 procent moeten zijn gevuld. Dat lijkt te gaan lukken: in juni zaten de tanks gemiddeld voor meer dan de helft vol.

Mogelijk is dat niet genoeg, zo waarschuwde topman Fatih Birol van het Internationaal Energieagentschap maandag. Als de Russische gasimport de komende weken helemaal wegvalt – een reële mogelijkheid – dan is de aanvoer uit andere landen niet genoeg om tekorten in de winter te voorkomen. Zelfs bij een voorraad van 90 procent in oktober dreigt de kritische grens van 30 procent begin februari al in zicht te komen. Veel kou hangt dan nog in de lucht.

null Beeld Louman & Friso
Beeld Louman & Friso

De eerste echte mondiale energiecrisis

Misschien nog wel groter is de vrees voor problemen in de winter daarna. “De wereld beleeft de eerste echt mondiale energiecrisis in de geschiedenis”, aldus Birol. “De komende maanden zullen kritiek zijn.”

Deze donderdag wordt het al spannend. Dan wordt duidelijk of Rusland weer gas laat stromen door de Nord Stream 1-pijpleiding. Die was anderhalve week dicht wegens regulier jaarlijks onderhoud. Duitsland, eindbestemming van Nord Stream 1, dreigt in grote problemen te komen als Moskou de gaskraan niet weer opendraait.

Timmermans c.s. zullen woensdag ook hameren op versnelling van de omschakeling naar hernieuwbare energiebronnen zoals wind en zon. Maar die zijn nog onvoldoende om de verwarming straks aan te houden. Daarvoor zijn kolen- en kerncentrales voorlopig onmisbaar.

Het commissievoorstel ligt volgende week dinsdag op tafel bij een extra vergadering van de EU-energieministers. Zij moeten met een (gekwalificeerde) meerderheid akkoord gaan. In principe kunnen onwillige landen (onder meer Polen wordt genoemd) dus worden weggestemd, waarna ze wel degelijk moeten meedoen met de EU-brede gasbesparing. Dat kan nog de nodige politieke spanningen opleveren.

De commissie haalt voor dit voorstel het zelden gebruikte artikel 122 van het EU-verdrag van stal. Daardoor is instemming van het Europees Parlement niet nodig.

Lees ook:
De VS kan olie en gas uit Rusland boycotten, voor Europa is dat een ander verhaal

President Biden wil met een boycot een ‘zware slag’ toebrengen aan Poetin. De EU hoopt in 2030 geheel vrij te zijn van Russisch gas.

Hoe afhankelijk zijn we van Rusland, Europa’s grootste leverancier van gas en olie?

De EU wil snel minder afhankelijk worden van Russisch gas. De VS staken de invoer van olie uit Rusland. Kan Europa dat ook doen? Hoe afhankelijk zijn we van Rusland?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden