AnalyseEU-rechtspraak

Brussel bijt van zich af tegen zowel Polen als Duitsland: EU-rechtspraak heeft echt voorrang

Archieffoto van het Duitse grondwettelijke hof in Karlsruhe.  Beeld Reuters
Archieffoto van het Duitse grondwettelijke hof in Karlsruhe.Beeld Reuters

Duitsland en Polen zijn terechtgewezen vanwege hun pogingen om te zagen aan een van de pijlers van de Europese Unie.

Het was misschien toeval, maar misschien ook weer niet. Opvallend was het wel, dat twee grote, zeer verschillende EU-buurlanden – Duitsland en Polen – deze week boos werden aangekeken door de Europese Commissie vanwege een principieel punt. Het gaat om de regel dat EU-rechtspraak altijd een niveautje hoger ligt dan nationale. Duitsland en Polen hebben elk op eigen wijze geprobeerd te morrelen aan dat principe, dat een van de pijlers is waarop de hele Europese Unie rust.

Vuurspuwerskunsten

De Poolse kwestie is potentieel het explosiefst. De EU-rechters in Luxemburg hebben Warschau meermaals op de vingers getikt wegens politieke besluiten die een onafhankelijke rechtspraak in gevaar brengen. In maart heeft premier Mateusz Morawiecki aan het Poolse grondwettelijk hof gevraagd te onderzoeken of het wel waar is, dat uitspraken van het Europees Hof van Justitie altijd zwaarder wegen dan die van het Poolse hof.

Antwoord heeft Morawiecki nog niet gekregen, maar Eurocommissaris Didier Reynders (justitie) heeft de premier nu al verzocht om de procedure bij het Poolse hof te staken. Het staat immers als een paal boven water dat EU-rechtspraak voorrang heeft en dat alle nationale autoriteiten in de EU verplicht zijn om aan Luxemburgse uitspraken te gehoorzamen. Daarover twijfel zaaien, wellicht om een EU-kritisch binnenlands publiek te behagen, geeft geen pas, aldus de onderliggende boodschap van Reynders.

Morawiecki liet meteen weten het Brusselse bevel naast zich neer te leggen. Zijn minister van justitie, Zbigniew Ziobro, haalde zijn bekende vuurspuwerskunsten van stal. “Dit bewijst de verfoeilijke, kolonialistische houding ten opzichte van Polen”, zei hij. Ziobro haalde zelfs het Sovjettijdperk erbij: hij kon zich niet herinneren dat er ooit vanuit Moskou zo’n dienstopdracht aan Warschau was verstrekt.

Het Poolse grondwettelijk hof bestaat vooral uit rechters die door de aartsconservatieve regering zijn benoemd. Een van de Poolse rechters die op het verzoek van Morawiecki zijn gezet, is Krystyna Pawlowicz, een als eurofoob bekendstaande oud-parlementariër. Zij heeft de EU-vlag ooit een ‘vod’ genoemd.

Knikkende knieën

Eerder deze week zette de Europese Commissie een eerste stap in een zogeheten inbreukprocedure tegen Duitsland, wegens een uitspraak van het grondwettelijke hof in Karlsruhe in mei vorig jaar. De Duitse rechters bekritiseerden toen niet alleen het massale opkoopprogramma van de Europese Centrale Bank, maar deelden ook een tik uit aan hun confraters in Luxemburg. Het EU-Hof had in Karlsruher ogen broddelwerk geleverd bij de juridische weging van het ECB-besluit. Vooral die laatste kritiek was ongekend.

Die zaak is inmiddels met een sisser afgelopen, maar kennelijk wil de Europese Commissie alsnog een streep in het zand zetten: tot hier en niet verder, Karlsruhe.

Al sinds de eurocrisis bezorgen de uitspraken van het Duitse hof – dat controleert of EU-besluiten wel stroken met de Duitse grondwet – menigeen in Brussel knikkende knieën. Het gebeurt niet vaak dat een EU-instituut zo hard van zich afbijt als de Commissie nu doet.

Lees ook:
Rechters in Karlsruhe: verraders of redders van de EU?

Het Duitse grondwettelijke hof in Karlsruhe legde vorig jaar mei een bom onder de EU-rechtsorde gelegd, met een kritisch oordeel over het functioneren van de Europese Centrale Bank en het Europees Hof van Justitie.

Polen treedt de rechtsstaat met voeten, maar de miljarden uit Brussel blijven komen

Publiek geld gaat in Polen naar de regeringspartij en naar haar clientèle. Hetzelfde dreigt te gebeuren met ruim 50 miljard euro uit het Europese herstelfonds.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden