VoorbeschouwingSlovenië EU-voorzitter

Brussel bibbert: de populistische Sloveense premier Janša is vanaf vandaag EU-voorzitter. Gaat dat wel goed?

De Sloveense premier Janez Janša (rechts) in een onderonsje met voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie, tijdens de EU-top van 25 mei in Brussel.  Beeld AP
De Sloveense premier Janez Janša (rechts) in een onderonsje met voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie, tijdens de EU-top van 25 mei in Brussel.Beeld AP

De populistische Sloveense premier Janša, die graag ruzie zoekt met journalisten en EU-instituties, krijgt de voorzittershamer van de EU in handen.

Christoph Schmidt

De dag die de Brusselse bubbel al een tijdje bibberend in de agenda’s had gemarkeerd, is gekomen: Slovenië is vanaf donderdag een half jaar lang EU-voorzitter, als opvolger van Portugal. De zenuwachtigheid gaat vooral over de Sloveense premier, de rechts-populistische Janez Janša. Die geldt als een ‘mini-Orbán’, en qua fratsen op Twitter doet Janša denken aan Donald Trump. Een van zijn bijnamen is dan ook ‘maarschalk Twito’, een verwijzing naar de vroegere Joegoslavische leider Tito.

Janša beschimpt geregeld journalisten (zo noemde hij twee vrouwelijke verslaggevers ooit ‘versleten prostituees’) en geeft elk kritisch artikel over hem het stempel ‘nepnieuws’. Ook ligt hij dwars bij de benoeming van Sloveense aanklagers voor het Europees Openbaar Ministerie, waardoor die nieuwe instantie moeizaam uit de startblokken komt.

‘Censuur’: Sophie In 't Veld weigerde Janša's filmpje te laten zien

In maart kreeg Janša het aan de stok met D66-Europarlementariër Sophie In ‘t Veld. Tijdens een hoorzitting over ‘bedreigingen van de democratie’ wilde Janša (die via een videoverbinding meedeed) een filmpje laten zien, maar In ‘t Veld, voorzitter van die zitting, weigerde dat. Janša verbrak vervolgens de verbinding. “We zullen nooit instemmen met censuur”, tweette hij toen. “We stonden dat Milošević niet toe (de vroegere Joegoslavische president, red.), dus we zullen dat ook Sophie In ‘t Veld niet toestaan.”

Dat Janša ook in eigen land onder druk staat, met alle politieke instabiliteit van dien, is een extra reden voor bezorgdheid over de slagkracht van het Sloveense EU-voorzitterschap. In mei overleefde hij ternauwernood een ‘impeachment’-stemming in het parlement. De oppositie beschuldigt hem van het dwarszitten van de pers en een slechte aanpak van de covid-pandemie.

Op de achtergrond kan Janša een sturende rol gaan spelen in de EU

Overigens heeft een regeringsleider van een EU-voorzittersland niet zo gek veel extra macht. De EU-regeringsleiders hebben een vaste voorzitter, Charles Michel. Meestal wordt een voorzitterschap gedicteerd door dwingende agenda’s en is de taak vooral organisatorisch. Bovendien zal ook het Sloveense voorzitterschap overheerst worden door de pandemie en het economische bluswerk daarbij.

Alle andere EU-landen verwachten dat het voorzittersland een neutrale scheidsrechtersrol speelt, zonder de eigen belangen door te drukken. Dat neemt niet weg dat het voorzitterschap wel degelijk kansen biedt om bepaalde accenten te leggen. Zo organiseert Slovenië in de herfst een EU-Westelijke-Balkantop. Ook kan het land bepaalde onderwerpen met prioriteit agenderen op ministersvergaderingen, of juist niet. Daarin zou Janša op de achtergrond een sturende rol kunnen spelen, want op die vergaderingen hanteert steeds een van zijn ministers de voorzittershamer.

Verrassend genoeg noemt Slovenië de rechtsstaat een prioriteit

De verwachting is daarom dat er het komende halfjaar weinig beweging zal komen in de zogeheten artikel-7-procedures tegen Hongarije en Polen, wegens vermeende schendingen van rechtsstaatprincipes. Portugal had die afgelopen maand juist wel op de agenda gezet.

Verrassend genoeg heeft Slovenië het thema ‘rechtsstaat’ wel als een van zijn voorzittersprioriteiten genoemd. Maar als je de toelichting leest, hoopt de regering daar toch een andere draai aan te geven. Ze wil alle EU-lidstaten ‘in staat stellen te leren van elkaars ervaringen’ en hoopt de rechtsstaat te versterken ‘met volledig respect voor nationale grondwettelijke systemen en tradities’.

Eerder toonde Janša zich al een voorstander van een onafhankelijk arbitrage-panel bij rechtsstaatconflicten tussen lidstaten en Brussel, een duidelijke motie van wantrouwen jegens de Europese Commissie.

Lees ook:
Premier Slovenië botviert zijn trumpisme nu ook op journalisten

De Sloveense premier Janez Jansa richt al een tijdje zijn pijlen op zogenaamd ‘fake news’ in eigen land. Nu spuwt de populist zijn gal over een buitenlands artikel dat hem niet bevalt.

Sloveens plan voor opdeling Bosnië-Herzegovina langs etnische lijnen valt slecht

Alle betrokkenen spreken tegen dat er voorstellen over de opdeling van Bosnië-Herzegovina zijn gedaan, maar die zijn al een eigen leven gaan leiden. De populistische Sloveense premier Jansa speelt een hoofdrol.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden