Grenscontroles

Britten zeggen Brexit-afspraak op, riskeren handelsoorlog met de EU

Boris Johnson op maandagochtend 13 juni, een paar uur voordat hij oficieel openbaar maakte dat hij eenzijdig het brexit-akkoord met de EU opzegt.  Beeld ANP / EPA
Boris Johnson op maandagochtend 13 juni, een paar uur voordat hij oficieel openbaar maakte dat hij eenzijdig het brexit-akkoord met de EU opzegt.Beeld ANP / EPA

Het Verenigd Koninkrijk zegt na drie jaar eenzijdig het meest omstreden deel van de brexit-afspraken met de EU op. Het zogenaamde Noord-Ierse protocol is onwerkbaar, zegt Londen. Een handelsoorlog met Europa dreigt.

Romana Abels

De Britse premier Boris Johnson noemde het gisteren ‘triviale aanpassingen’, maar het is wel duidelijk dat Brussel daar anders over denkt. Want Johnson wil af van de meest essentiële afspraken met de EU, bijvoorbeeld van de verplichting dat het Europese Hof van Justitie het laatste woord heeft over eventuele ruzies tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk. Dat is voor Brussel onbespreekbaar.

Eurocommissaris Maros Sefcovic kondigde maandavond sancties aan tegen het Verenigd Koninkrijk.

De EU en het Verenigd Koninkrijk maakten ruim twee jaar geleden afspraken over de manier waarop het handelsverkeer tussen de twee voortaan moest lopen. Dat was nodig omdat het Verenigd Koninkrijk de EU op 30 januari 2020 officieel verliet. Maar voordat de afspraken goed en wel tot wasdom gekomen zijn, zegt de regering-Johnson ze alweer op.

Het draait allemaal om het Noord-Ierse protocol, een bijlage in de afspraken die ervoor zorgen dat de 500 kilometer lange grens tussen Ierland en Noord-Ierland opengehouden kon worden. Boris Johnson sprak met Brussel af dat Noord-Ierland, anders dan de rest van het Verenigd Koninkrijk, bij de Europese interne markt zou blijven horen. Dat betekent dat er ouderwetse douanecontroles moeten plaatsvinden tussen Groot-Brittannië en Noord-Ierland, een deel van het Verenigd Koninkrijk dat op het Ierse eiland ligt.

Medicijnen, planten en vleeswaren kwamen laat of niet op hun bestemming aan

Die controles leiden in de praktijk tot problemen, waar niet direct een oplossing voor is. De Britten stellen dat ze de afgelopen 18 maanden onafgebroken over aanpassingen van dat cruciale onderdeel met de EU hebben onderhandeld, maar dat dat geen bevredigend resultaat heeft opgeleverd.

Brussel daarentegen stelt dat het eigenlijk nooit een werkbaar alternatief vanuit Londen heeft mogen ontvangen. Het erkende in oktober vorig jaar dat er inderdaad problemen waren. Medicijnen, maar ook melkproducten, planten en vleeswaren kwamen laat of niet op hun bestemming aan.

De Europese Commisse stelde toen wijzigingen voor. Die zouden moeten leiden tot, volgens Brussel, 80 procent minder grenscontroles tussen het Britse en het Ierse eiland. Maar volgens Johnson hebben die voorstellen de problemen niet verkleind.

Een protestbord op de grens tussen Noord-Ierland en Ierland.  Beeld Reuters
Een protestbord op de grens tussen Noord-Ierland en Ierland.Beeld Reuters

De delicate vrede in Noord-Ierland zou op het spel staan

Volgens de Britse regering is de ellende zo groot, dat de delicate vrede in Noord-Ierland op het spel staat. Want in Noord-Ierland stonden Iers-en Brits-gezinden elkaar jarenlang naar het leven. Daar kwam pas een einde aan in 1998, toen het Goede Vrijdagakkoord werd getekend, waarin beide partijen afspraken een einde te maken aan het geweld. De twee partijen regeren sindsdien samen het landsdeel, voor zover dat gaat.

Regelmatig loopt dat minder soepel. Zo ook sinds er op 5 mei in Noord-Ierland verkiezingen werden gehouden. De Britsgezinde partij DUP, die de verkiezingen verloor, weigert zitting te nemen in het parlement. Dat heeft de stap van gisteren volgens Londen in gang gezet. “De ernstige situatie in Noord-Ierland kan geen langer uitstel verdragen”, zo stelt Londen in een verklaring.

Liz Truss, minister van buitenlandse zaken zei gisteren: “De maatregel die we nu nemen maakt een einde aan de onhoudbare situatie dat de bevolking van Noord-Ierland anders wordt behandeld dan de rest van het Verenigd Koninkrijk. Het beschermt ook de suprematie van onze rechtbanken en onze territoriale integriteit.”

De eenzijdige stap van de Britten kan uitlopen op een handelsoorlog

Volgens Truss gaat het om een ‘redelijke’ en ‘praktische’ oplossing voor Noord-Ierland. Maar het is zo goed als zeker dat Brussel dat anders ervaart. Hoe de reactie precies zal luiden is nog onbekend, maar de eenzijdige stap van de Britten ontketent ongetwijfeld sancties uit Brussel en die kunnen uitlopen op een handelsoorlog.

Het was de Britse regeringsleider Boris Johnson zelf die tekende voor de oplossing die nu gekozen is. Sindsdien klaagt hij over de problemen die dat veroorzaakt, steeds suggererend dat het probleem in Brussel ligt. Er is, zo stelt Londen, in de afgelopen zes maanden meer dan 300 uur over de aanpassing onderhandeld. “Maar het is duidelijk geworden dat de voorstellen van de EU niet de oplossing bieden voor de kern van het probleem”, zo staat in een verklaring vanuit Londen.

Eurocommissaris Sefcovic (brexit) zei maandag dat het ‘onrealistisch’ is om het protocol opnieuw te willen onderhandelen. Hij zei dat het tot stand gekomen was na vele uren onderhandelen en dat het toen ‘de enige oplossing’ was. “Daarom zal de EU niet opnieuw gaan onderhandelen”, zei hij. Hij zei ook dat het brexit-akkoord een voorwaarde was voor het huidige handelsakkoord met de EU en dat de EU sancties zal instellen.

Vanuit het Europees parlement klonken ook meteen afkeurende geluiden. CDA-Europarlementariër Jeroen Lenaers noemde het “onacceptabel − en in strijd met internationaal recht”. Lenaers: “Dit vraagt om een harde reactie vanuit de EU en kan grote gevolgen hebben voor de vrijhandel tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk. Het EU-VK handelsverdrag is geen à-la-cartemenu waaruit de Britten zelf kunnen kiezen wat ze wel en niet lekker vinden. Het verdrag moet in zijn volledigheid worden uitgevoerd.”

Lees ook:

De brexit-onderhandelingen gaan toch weer een nieuwe ronde in

De Europese Unie heeft voorgesteld om de controles aan de grens tussen Noord-Ierland en Groot-Brittannië te versoepelen. Maar Brussel zal niet aan alle wensen van Londen tegemoet komen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden