ReportageMillstone

Brittany, Matt en hun zoontje Teagan (2) wonen in een camper sinds overstromingen in Kentucky

Overstromingen na zware regen afgelopen zomer in Garrett, Kentucky. Beeld via REUTERS
Overstromingen na zware regen afgelopen zomer in Garrett, Kentucky.Beeld via REUTERS

In Millstone kampen de inwoners nog steeds met de gevolgen van grote overstromingen deze zomer. Aan wederopbouw komen ze amper toe. Geld is er niet.

Lize Geurts

“Wanneer komen jullie nou eens terug? Ik ben eenzaam hier.” De oude buurvrouw Paula Stamper steekt haar hoofd uit het verduisterde raampje van haar camper en roept de heuvel op naar Brittany, Matt en hun zoontje Teagan.

De drie, Teagan (2) met zijn zwarte regenlaarzen aan de verkeerde voeten, lopen door hun straat in Millstone, Kentucky. Of liever: wat hun straat wás. Het ouderlijk huis van Brittany Short (23) is nu een hoge hoop puin van meubels, waar wieltjes van een speelgoedauto uitsteken. Aan de schimmel-lijn in de schuur van haar broer kan ze zien hoe hoog het water stond.

Verderop woonden de ouders van Matt (26) en zijn – hij moet even op zijn vingers tellen – acht broers en zussen. Daartussenin stond hun eigen trailer, nu een leeg plukje land met een ingezakte schuur aan de flank. Er woont bijna niemand meer. En wie er nog woont, leeft tussen de puinhopen.

In de nacht van 27 op 28 juli regende het zo lang en zo hard in het bergachtige oosten van de staat Kentucky, dat de beken en de rivieren razendsnel overstroomden. De dalen liepen vol. Matt was die avond voor de zekerheid opgebleven; een jaar eerder hadden ze al een kleine overstroming gehad. Hij zag het water hun veranda op stromen en maakte Brittany en hun drie kinderen wakker. Het kolkte al rond hun middel toen ze naar de auto renden.

De weg was een rivier geworden

Met hun pick-uptruck – een gehavende, beige wagen met een bumpersticker waar ‘Look Pretty, Play Dirty’ op staat – reden ze naar het hoogste deel van de weg die langs het dorp loopt. Daar stonden al andere auto’s, van buren. Ze zagen het water langs de bergen naar beneden storten. De weg was een rivier geworden, met een stroming die huizen en auto’s meesleurde; alles waarvoor ze in hun korte leven gespaard hadden.

“Weten we nog niet”, antwoordt Brittany de eenzame buurvrouw die naar hun verhuisplannen informeerde. Elke dag gaan ze even van de camper waar ze tijdelijk in wonen naar de plek waar hun trailer stond. Er was na de overstroming zo weinig van over, dat Matt hem zelf met een paar broers heeft gesloopt – goedkoper dan het laten doen. Hij wil weg uit Millstone, naar de aangrenzende staat Tennessee. Zij twijfelt. “Tennessee? Dat is een plek om te bezoeken, niet om te wonen”, schreeuwt de buurvrouw. “Laat je niet ompraten, Brittany.”

Brittany Short bij haar camper. Beeld Lize Geurts
Brittany Short bij haar camper.Beeld Lize Geurts

Wederopbouw gebeurt nog maar nauwelijks

Dit was een thousand-year flood, zeggen inwoners van Letcher County maanden later, zwaarder is het gebied in de afgelopen duizend jaar niet getroffen. Veertig mensen kwamen om het leven, duizenden raakten hun huis kwijt. Van de ongeveer tweeduizend inwoners van het mijnstadje Jenkins, vlak bij Millstone, werd bijna een kwart dakloos. Van het plaatsje zelf, waar vijfhonderd mensen woonden, is dat aantal niet bekend. De enkele ziel die er op straat loopt wijst zo tien huizen aan die wegens te grote schade gesloopt zijn.

Een overstroming die meer dan een miljard dollar schade veroorzaakt komt in de Verenigde Staten gemiddeld twee keer per jaar voor, blijkt uit recente cijfers van overheidsweerstation NOAA. Wateroverlast als gevolg van orkanen valt niet binnen dezelfde categorie. De overstroming in Kentucky is de eerste van dit jaar en dat is uitzonderlijk: het zijn vooral staten aan de zuidkust – Texas, Louisiana en Florida – en de oostkust – North en South Carolina – die vaak door overstromingen worden getroffen.

Aan wederopbouw is het arme Oost-Kentucky nog maar nauwelijks toegekomen. De meeste inwoners hebben er geen geld voor met hun gemiddeld jaarinkomen van 11.000 dollar, drie keer zo weinig als het landelijke gemiddelde in de Verenigde Staten. Vóór de overstromingen leefde 40 procent van de mensen in Millstone al onder de armoedegrens. Wie nog hoop heeft, slaapt in een tent of camper naast de ruïnes van zijn eigen huis – misschien wordt er toch genoeg verzekeringsgeld uitgekeerd, misschien springt de overheid toch bij. De rest denkt aan Tennessee. Buurtbewoner Jimmy Burke is al vertrokken met zijn gezin, zegt Brittany.

null Beeld

Bewoners van Millstone vinden dat de overheid te weinig voor hen heeft gedaan. De brandweer heeft niet geholpen, het Rode Kruis niet, federale hulporganisatie Fema nauwelijks. “Ja, ze hebben contact opgenomen en ons geholpen met eten, maar uiteindelijk hebben we meer gehad aan de kerk,” zegt Brittany.

Het lijkt een automatisme van mensen die toch al nooit veel met de overheid op hadden. In feite heeft president Biden het oosten van Kentucky vrijwel meteen tot rampgebied verklaard, wat betekent dat er hulp en fondsen naar toe gaan. Overal rijden vrachtauto’s, graafwagens, pick-uptrucks vol schoppen, schoffels en ladders rond.

Op een parkeerplaats in Ermine puft bouwvakker Stephen Caudill uit. Hij heeft net met een ploeg vijftien uur gedregd en geruimd in een van de waterlopen in de buurt. “Eerst moeten de rivieren schoon, eerder heeft het geen zin om aan de huizen en de wegen te beginnen”, zegt hij. De schoonmaakploegen werken in opdracht van veelal lokale aannemers, legt hij uit. En die worden uiteindelijk vergoed door de federale overheid.

Bonen met varkensvlees uit blik

Als Brittany naar buiten stapt, sluit ze de deur van haar camper meteen achter zich. Matt is “niet zo’n prater”, zegt ze. Met haar geblondeerde en gestijlde haar staat ze tussen de ingeklapte campingstoeltjes, de oude koelkasten, het kinderspeelgoed en hun vrolijke hond Bluey, die met een plastic lijn vastzit aan een van de camperwielen. Om haar pols hangt een Apple Watch, maar hierboven is zelden internetbereik.

Haar camper, een bovenop groen uitgeslagen Mountaineer, staat in een rijtje met elf andere campers waar ook families in wonen. Ze staan op een klein kampeerterrein aan Fishpond Lake, een meer dicht bij Jenkins, dat ligt aan een door mijnbouw ontstane berg. De smalle weg ernaartoe kronkelt omhoog. Auto’s met een kenteken uit een andere staat worden lang nagestaard. Een boer die op zijn tractor passeert, gebaart boos dat de tegenligger langzamer moet rijden.

Onder de overkapping waar gewone kampeerders rond een kampvuur zouden zitten, staan dozen met gedoneerde kleding en ingeblikt eten; kant-en-klare macaroni met kaas, bonen met varkensvlees uit blik, spijkerbroeken, een roze trappelzak.

Voor de campingdeurtjes liggen stapels stoelen, kachels, autobanden, stofzuigers, alles wat bewoners uit hun huis konden redden. Sommige buren hebben geïmproviseerde herfstdecoraties opgehangen aan de trekhaak van hun caravan, of langs de ingang van hun tent.

Overstromingen in Jackson, Kentucky, in juli van dit jaar. Beeld AFP
Overstromingen in Jackson, Kentucky, in juli van dit jaar.Beeld AFP

Onderweg naar Millstone rijden Brittany en Matt langs de rivier, waarin bomen als netten staan – hele inboedels zijn erin blijven hangen: handdoeken, gescheurde kleren, matrassen, banden, banken, wasmanden, een bal. Alles heeft de grauwe kleur van modder. Op een huis zonder deur staat ‘DO NOT ENTER’ geschreven om plunderaars te ontmoedigen.

Een jongetje voert honden die bij de overstroming niet door hun baasjes zijn meegenomen. Op de trappen van het kerkje aan Dove Lane zit een verpleegkundige met haar telefoon: dit is de enige plek met goede ontvangst.

‘Ik wil niet weg uit deze bergen’

Haar dagelijks leven is niet zo ingrijpend veranderd, vindt Brittany. ’s Ochtends brengt ze de twee oudste kinderen naar school, zij het een andere want de dorpsschool is verwoest. Daarna leest ze de jongste thuis een Dr. Seuss-boekje voor, ze kijken een dvd. Ze stookt met een elektrisch kacheltje, het tocht door de kieren.

Matt werkt nog steeds nachtdiensten als bouwvakker – al wordt hij nu ingezet om een door de overstroming beschadigd medisch centrum te herstellen, waar snel weer mensen met verslavingen moeten worden behandeld.

In Millstone wijst Matt naar een bruin huis, ‘zij’, en een blauw huis, ‘en zij’ – daarmee bedoelt hij buren die al naar Tennessee zijn vertrokken, legt Brittany uit. Hij denkt dat hij werk kan in de buurt van een meer in de Smoky Mountains, waar hij wel eens op vakantie is geweest. “Matt heeft het helemaal uitgedokterd”, zegt Brittany.

Haar moeder wil niet mee, die heeft een baantje dat ze niet wil achterlaten: achter de sigarettenbalie in een Save-A-Lot supermarkt. Haar broer wil wel, maar alleen als Brittany ook gaat. “Ik wil niet weg uit deze bergen, ik ben eraan gewend”, zegt Brittany. “Ik ben aan iedereen hier gewend.”

Cryptomijnen

Het gemeentehuis van Jenkins, Kentucky ligt al zeker tien jaar niet meer aan Lake Side Drive en toch wijst Google Maps nog altijd naar de oude locatie. Denk niet dat burgemeester Todd DePriest het techbedrijf niet herhaaldelijk op de fout heeft gewezen. Uitgeput zit hij achter zijn zware bureau, aan zijn linkerschouder een portret van John F. Kennedy met daarop ‘Leadership’, aan zijn rechter Abraham Lincoln met ‘Freedom’.

Vanochtend had hij een vergadering over de aanleg van een wandelroute langs plekken waar in de Burgeroorlog werd gevochten. Hij hoopt er geld voor te krijgen van de county, van de staat, van de federale overheid zelfs. Een overstroming, dat is ook een kans, vindt hij. “Alle ogen zijn nu op ons gericht.”

‘City built on coal’, luidt de stadsslogan van Jenkins. De plaats is echt op kolen gebouwd, zegt DePriest. In 1912 waren het de kolenbedrijven die het ziekenhuis, de winkels en de energiecentrale bouwden. Alle huizen in het stadje waren in hun bezit. Door de mijnen groeide Jenkins snel, zegt de burgemeester. “Er woonden meer dan 10.000 mensen, er gingen 3500 kinderen naar onze scholen.”

Maar in de jaren tachtig begonnen kolenbedrijven te mechaniseren, werknemers werden ontslagen. In veel mijnen werd het moeilijker om bij de kolen te komen, waardoor de kosten van het proces stegen en de kolen zichzelf uit de markt prijsden.

De ene na de andere mijn sloot. Alleen al in de jaren negentig verdween een derde van de banen in de industrie. Nu wonen er nog iets meer dan 1800 mensen in Jenkins. Tussen 2011 en 2020 kromp de bevolking met meer dan 30 procent, blijkt uit de meest recente bevolkingscijfers.

Een verwoeste auto die was meegesleurd door het water in Lost Creek, Kentucky. Beeld AFP
Een verwoeste auto die was meegesleurd door het water in Lost Creek, Kentucky.Beeld AFP

Op het spoor staat een enkel treinwagon

De enige gebouwen die er goed onderhouden uitzien, stammen uit 1912, het stichtingsjaar van Jenkins. Op het spoor, ooit de levensader van de mijn, staat nu een enkele treinwagon met een pizzarestaurant erin. De stationsgebouwen zijn verwaarloosd en liggen vol afval. Maar DePriest is vastbesloten de overgebleven inwoners vast te houden, ze een toekomst in Jenkins te geven – sinds de overstroming al helemaal.

“We hadden al problemen met huisvesting”, zegt de burgemeester, “en nu hebben we ze zeker.” Dus wil hij op drie plekken in de county, alle drie iets meer dan een vierkante kilometer, gaan bijbouwen. De sollicitatieprocedures voor ingenieurs lopen al. “Het zal niet precies hetzelfde zijn als wat mensen hadden, maar in sommige opzichten wordt het beter. We slopen de slechte huizen en mensen verhuizen naar betere, nieuwere huizen.”

DePriest heeft voor de toekomst zijn kaarten op cryptomijnen gezet. “De mensen denken dat ik gek ben. Ze doen maar.” Een Oost-Afrikaans bedrijf heeft al geïnvesteerd en het gebouw is al aangeschaft. Het datacentrum zal voor 260 nieuwe banen zorgen, denkt hij. “En ik heb een ontwerp aangevraagd waarop je een mijnwerkerszaklamp de toekomst in ziet schijnen: van kolenmijnen naar cryptomijnen.”

Een beter huis, een baan – dat zijn niet de dingen waar Brittany aan denkt. Als ze weg zou gaan, is dat niet omdat ze zich geen toekomst meer kan voorstellen in Oost-Kentucky. “We hádden hier een toekomst.” Ze is vooral bang, elke keer dat het regent, dat het allemaal opnieuw begint. Steeds moet ze haar kinderen weer geruststellen. “We hebben geluk gehad, maar ik weet nu dat het hier kán gebeuren. Ik wil gewoon niet meer zijn waar het gebeurd is.”

Lees ook:
Wie kan straks nog de verzekering betalen aan de Amerikaanse kust?

Veel Amerikanen wonen in risicogebied voor overstromingen. De verplichte dure verzekering dreigt armere bewoners uit woonwijken te verjagen. Wie niet genoeg verdient, zal hogerop moeten gaan wonen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden