Eurocommissaris

Britse weigering kost Von der Leyen hoofdbrekens, nog voor ze is begonnen

Aankomende voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen. Beeld EPA

Te midden van het moeizame brexit-proces komen de Britten hun verplichting niet na om een Eurocommissaris te leveren. Daarmee komt het aantreden van de nieuwe Europese Commissie in gevaar. 

Ondanks herhaald aandringen vanuit Brussel zal de Britse regering geen kandidaat-Eurocommissaris voordragen, althans niet voor de vervroegde Lagerhuisverkiezingen van 12 december. Dat is de boodschap in een brief die de Britse EU-ambassadeur in Brussel woensdagavond liet bezorgen bij de aankomende voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen.

Zij heeft het begin van haar mandaat al met een maand moeten uitstellen tot 1 december wegens problemen met kandidaten uit drie andere landen. De Britse kwestie bezorgt haar extra hoofdbrekens. Brusselse juristen, met name van de Europese Commissie, breken zich momenteel het hoofd over de noodzakelijke vervolgstappen.

De verplichting dat elke lidstaat een Eurocommissaris moet leveren, staat in het EU-verdrag. Bovendien is in het laatste besluit om de brexit uit te stellen van 31 oktober naar uiterlijk 31 januari de bepaling opgenomen dat deze verlenging een Britse voordracht onvermijdelijk maakt. De Britse premier Boris Johnson heeft die verklaring ondertekend.

Gentlemen’s agreement

Meer in het algemeen geldt tussen Brussel en Londen de afspraak dat het Verenigd Koninkrijk in het moeizame brexit-proces een loyale bondgenoot zal blijven en de EU-besluitvorming niet zal saboteren. Zowel de wettelijke verplichting als dat ‘gentlemen’s agreement’ is nu door het Britse antwoord aan het wankelen gebracht.

Tegelijk beroept Londen zich op de traditie van de zogeheten ‘purdah’: de periode voorafgaand aan verkiezingen waarin de regering geen zwaarwegende beslissingen mag nemen, dus ook niet over internationale benoemingen.

Een woordvoerster van het overgangsteam van Von der Leyen spreekt van een ‘complexe situatie zonder precedent’ maar wil nog niet zeggen wat er nu gaat gebeuren. Een van de mogelijkheden is het opstarten van een zogeheten inbreukprocedure tegen Londen wegens het overtreden van EU-regels, maar daarmee is het team van Von der Leyen niet direct geholpen. Hoofddoel, aldus de woordvoerster, is en blijft dat de nieuwe commissie op 1 december aantreedt.

In Brussel lopen de interpretaties van juristen over de regels zeer uiteen. Er wordt ook gezegd dat de commissie-Von der Leyen straks ook zonder Brit kan beginnen. De commissie zou dan wel degelijk rechtsgeldige voorstellen kunnen doen en besluiten kunnen nemen, ook al twijfelen anderen daar weer aan.

Nodige spanning

Eerder dit jaar, bij het eerste brexit-uitstel, speelde dezelfde discussie rond het Europees Parlement. Daarvan werd toen geconcludeerd dat die volksvertegenwoordiging geen wettelijke basis had als de Britse burgers daarin geen stem hadden. Dat maakte Britse deelname aan de Europese verkiezingen in mei bittere noodzaak. Bij de Europese Commissie schijnt dat anders te liggen.

Intussen zijn in het Europees Parlement de hoorzittingen gaande van de drie nieuwe kandidaat-Eurocommissarissen uit Frankrijk, Hongarije en Roemenië. Vooral rond de Fransman Thierry Breton, die de plaats inneemt van de vorige maand afgewezen Sylvie Goulard, heerst de nodige spanning. Breton is oud-topman van IT-bedrijf Atos, waardoor hij donderdagmiddag pittige vragen kan verwachten over mogelijke belangenverstrengeling. Breton zou als Eurocommissaris verantwoordelijk worden voor de interne markt en industriebeleid.

Een van de mogelijkheden is dat Breton nog een keer moet terugkomen voor een tweede hoorzitting, volgende week. Maar het zou ook kunnen dat hij donderdag al strandt. In dat geval zal de commissie-Von der Leyen hoe dan ook op z’n vroegst op 1 januari kunnen beginnen, geheel onafhankelijk van het Britse probleem.

Intussen is de Europese Commissie een zogeheten inbreukprocedure begonnen tegen het Verenigd Koninkrijk, wegens schending van de EU-verdragsregel dat het, net als elke andere lidstaat, een Eurocommissaris moet leveren. Die formalistische stap werd gisteravond nogal bekritiseerd door Brusselse pragmatici.

Lees ook:

Spannende dag voor Ursula von der Leyen. Drie Eurocommissarissen krijgen een vuurdoop

Drie nieuwe kandidaat-Eurocommissarissen ondergaan donderdag hun vuurdoop in het Europees Parlement. Vooral de Fransman Thierry Breton zal het zwaar krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden