Brexit

Brits parlement per direct weer aan het werk. Durft het Boris Johnson weg te sturen?

Boris Johnson, bij zijn vertrek uit New York. Beeld AP

Boris Johnson heeft in strijd met de Britse wet gehandeld door het parlement naar huis te sturen. Dat heeft het Britse Hooggerechtshof in Londen zojuist besloten. De zogeheten ‘prorogation’ is ‘null, void and of no effect’ verklaard.

Het had niet slechter kunnen uitpakken voor Boris Johnson. De uitspraak van het Britse Supreme Court, de hoogste rechtbank van het land, rekende genadeloos af met Johnsons beslissing om het parlement voor vijf weken op te schorten. Het was onwettig, ‘de effecten ervan op de fundamenten van de democratie zijn extreem', sprak opperrechter Lady Hale in zeer klare taal.

Door de beslissing keren parlementariërs per direct terug in Westminster; het opschorten van het parlement is met de uitspraak van de rechter ongeldig verklaard. Ook premier Johnson vliegt eerder terug uit New York, waar hij de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties bijwoonde, zodat hij zijn opwachting kan maken in het Lagerhuis.

Johnsons strategie ligt daarmee volledig in scherven. Zijn poging om het parlement de komende weken zo min mogelijk inspraak te geven in alles wat met brexit te maken heeft, is volledig mislukt. Ook hebben zijn adviseurs, die hem op het hart drukten dat het opschorten van het parlement wel degelijk wettelijk kon, gigantisch gefaald. Deze rechterlijke uitspraak was het slechtst denkbare scenario voor de regering.

‘Totaal ongeschikt’

De oppositie riep direct na de uitspraak om zijn aftreden. "Hij heeft laten zien totaal ongeschikt te zijn voor deze positie. Hij moet weg", zei Jo Swinson, leider van de Liberaal Democraten. "Hij moet de kortst regerende premier worden die we ooit hebben gehad", voegde Labour-leider Jeremy Corbyn er aan toe. Johnson is pas premier sinds eind juli.

Oppositieleden vinden dat Johnson niet langer geloofwaardig is als regeringsleider nu de rechter heeft bepaald dat hij de wet heeft overtreden. Ook vinden velen het ongehoord dat hij daarmee ook koningin Elizabeth heeft misleid, die immers op zijn advies toestemming gaf voor deze opschorting van het parlement. Dat advies blijkt nu onwettig te zijn.

Direct na de rechterlijke uitspraak riep Lagerhuis-voorzitter John Bercow de Britse parlementariërs op morgen het werk op Westminster te hervatten. Beeld Getty Images

Zelf weigert Johnson zo maar op te stappen. Hij zei in New York dat hij het fundamenteel oneens is met deze uitspraak, maar dat hij de opdracht van het Hooggerechtshof  wel zal opvolgen. Al voegde hij eraan toe dat wat hem betreft de Britten nog altijd op 31 oktober de EU zullen verlaten. "Er zijn veel mensen die willen proberen om ons in de EU te houden. We hebben nu een parlement dat niet opgeschort kan worden, maar dat ook niet bereid is om voor nieuwe verkiezingen te stemmen", zei Johnson, die duidelijk maakte niet aan opgeven te denken. Maar nu het parlement weer bijeenkomt, liggen er wel direct grote gevaren op de loer. Zo kan de oppositie een motie van wantrouwen indienen, de meest eenvoudige manier om van Johnson af te komen. De Conservatieven zijn de afgelopen weken hun meerderheid kwijtgeraakt door 21 partijgenoten uit de fractie te zetten, zodat het voor de oppositie op papier haalbaar moet zijn om zo'n stemming te winnen.

Maar hoewel de oppositiepartijen eensgezind zijn in hun oordeel dat de Conservatieve premier moet aftreden, zijn ze nog altijd niet allemaal bereid om zo'n motie te steunen. Het gevolg van een motie van wantrouwen is dat de oppositie een interim-regering moet vormen en de Liberaal Democraten weigeren vooralsnog een interim-kabinet onder leiding van Jeremy Corbyn te steunen. Labour wil echter alleen zo'n motie indienen als Corbyn verzekerd is van het interim-premierschap. Die onderlinge strijd tussen de oppositiepartijen is voorlopig nog niet opgelost.

Wat overigens in het oog sprong is dat de 11 hoogste Britse rechters unaniem zijn in hun oordeel. En dat hun uitspraak beduidend verder ging dan de meeste juridische experts hadden verwacht. Sterker, zelfs zij die de zaak hadden aangespannen hielden er nauwelijks rekening mee dat de Britse Hoge Raad zo ver zou gaan.
De rechterlijke macht begaf zich voor het eerst sinds mensenheugenis in Groot-Brittannië op het terrein van de politiek, iets waar het normaal gesproken altijd terughoudendheid betracht. Maar wat Johnson deed ging wat de hoogste rechtbank betreft een fundamentele grens over. En de naschokken daarvan zullen de komende dagen en weken voelbaar blijven in Westminster.

Lees ook: 

Brits Hooggerechtshof: schorsing parlement was onwettig

Boris Johnson heeft in strijd met de Britse wet gehandeld door het parlement naar huis te sturen. Zo heeft het Britse Hooggerechtshof in Londen zojuist besloten. De zogeheten ‘prorogation’ is ‘null, void and of no effect’ verklaard.

En toen zette Boris Johnson het parlement buitenspel. Wat betekent dat?

Groot-Brittannië is in de ban van één woord: ‘prorogation’, het opschorten van debatten en de behandeling van moties en wetten in het parlement. Premier Boris Johnson hoopt op deze wijze een no-dealbrexit voor elkaar te krijgen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden