InterviewsBrexit

Brexit is een feit, maar de verdeeldheid blijft

De brexit heeft de Britse samenleving tot op het bot verdeeld. Het vertrek uit de EU is nu een feit, maar die verdeeldheid blijft. Correspondent Tim de Wit sprak de afgelopen jaren met tientallen voor- en tegenstanders. Hij ging terug naar vier van hen. Hoe beleven ze deze historische dag?

VOOR BREXIT:  Bob Perry, gemeenteraadslid Conservatieven

Bob Perry: 'Onafhankelijksdag? Nee, dat vind ik een veel te groot woord'. Beeld Tim de Wit

Er komen slingers, lekkere hapjes en er is zelfs een DJ uitgenodigd. De Conservatieve club in Romford, een slaapstadje ten oosten van Londen, heeft de spaarpot omgekeerd om er een zeer memorabele avond van te maken. “We hebben nu vijftig aanmeldingen, maar dat worden er wel meer”, zegt Bob Perry, gemeenteraadslid in het nabijgelegen Havering voor de Conservatieven en brexiteer van het eerste uur.

Eindelijk, is het gevoel bij Perry. Na al die jaren politiek gesteggel doen de Britten nu eindelijk waar de meerderheid van het land in 2016 al voor stemde. “Het Remain-kamp heeft er alles aan gedaan om dat proces te frustreren. Ze konden gewoon niet accepteren dat ze verloren hadden. En nee, ik denk niet dat dat andersom ook was gebeurd. Persoonlijk had ik me in 2016 prima bij een nederlaag kunnen neerleggen. We hebben het geprobeerd, het is niet gelukt. Maar goed, het is ons dus wél gelukt. En dat moment zullen we goed vieren.” Vooral ook omdat hij, net als vele andere brexitgezinden, de afgelopen jaren meerdere keren doodsbenauwd was dat de brexit alsnog uit zijn handen zou glippen. Onder premier May wankelde het voortdurend en had het op cruciale momenten weinig gescheeld of het was mislukt.

Maar nu het gaat gebeuren, kijkt hij vol verwachting naar de toekomst.

De brexit zal op de lange termijn een succes blijken, daar is hij heilig van overtuigd. “Ik sluit niet uit dat we op korte termijn economisch een tik krijgen, maar Groot-Brittannië heeft in het verleden zo vaak bewezen dat het altijd weer opkrabbelt. Neem de recessie in 2008, die heeft dit land hard geraakt. Ook daar kwamen we overheen. Het belangrijkste is dat we de vrijheid terugkrijgen om onze eigen regels te bepalen. Om te bepalen wie zich hier wel en niet mag vestigen. Die vrijheid waren we kwijt in de EU en die hebben we straks terug. Een zegen.”

En hij is dolblij dat Boris Johnson aan het roer staat, de man die de Conservatieven aan een daverende verkiezingsoverwinning hielp. Maar tegelijk ook regelmatig een loopje neemt met de waarheid. “Er wordt vaak een karikatuur van hem gemaakt. Maar kijk wat hij in een half jaar voor elkaar heeft gekregen. We verlaten de EU met een akkoord én we hebben een meerderheid van tachtig zetels in het Lagerhuis. Dat zijn de feiten. Daarom heb ik er het volste vertrouwen in dat hij ook de volgende onderhandelingsfase tot een goed einde zal brengen.”

En hoe groots ervaart hij dit moment? Is dit een soort nieuwe Britse onafhankelijkheidsdag? “Nee, dat niet. Dat vind ik een veel te groot woord. Daarnaast moet er ook nog over de toekomstige handelsrelatie gesproken worden. Noem het een nationale dag van opluchting, waarin de democratie zegeviert.”

TEGEN BREXIT: Andrew Varga, directeur bedrijf Seetru

Andrew Varga: 'We kunnen er hooguit het beste van maken'.Beeld Tim de Wit

Ze zijn vaak niet groter dan een hand. Veiligheidsventielen. Ze worden vooral gebruikt in machines om auto’s mee te fabriceren. Seetru, in Bristol gevestigd met ruim 120 werknemers, is erin gespecialiseerd. En waar het bedrijf anderhalf jaar geleden, bij het laatste bezoek van Trouw, nog vooral veel zorgen voelde over de brexit, is het nu vooral een kwestie van de scherven oprapen. “Nee, de tijd van zorgen zijn echt voorbij. De brexit is gewoon een ramp”, zegt CEO Andrew Varga.

Een belangrijk deel van zijn klanten bevond zich voor het brexit-referendum in de EU. Bevond, dus. Verleden tijd. “Onze EU-markt is volledig ingestort. We merken gewoon dat fabrieken in de EU geen zin meer hebben om met ons in zee te gaan. Ze zoeken liever een andere leverancier in de unie dan te blijven importeren van een Brits bedrijf als Seetru.”

Dat heeft alles te maken met de zogenaamde ‘oorsprongsregels’ van de EU. Van elk schroefje, moertje of veiligheidsventiel dat de EU binnenkomt moet herleidbaar zijn waar het is gefabriceerd. En aangezien veel EU-producenten niet weten of het straks nog wel zo eenvoudig is om dit soort veiligheidsventielen uit Groot-Brittannië te importeren, zoeken ze nu al naar alternatieven.

“Het is dat we vanwege investeringen in innovatie onze Britse markt redelijk op peil hebben weten te houden, maar zonder de brexit zou onze omzet zeker 20 procent hoger zijn geweest. Er zijn nog geen ontslagen gevallen, maar ik sluit het niet uit. Ik verwacht dat de Britse economie echt flinke klappen krijgt. Het lijkt allemaal nog niet zichtbaar aan de oppervlakte, maar de investeringen van grote autofabrikanten zijn al met 75 procent teruggelopen. Dat wordt snel voelbaar. Er stonden bij mij al mensen van de Honda-fabriek in Swindon aan mijn bureau die een baan zochten. Zij vrezen voor de toekomst. Nee, het is volslagen absurd wat we onszelf als land aandoen.”

Daarnaast heeft hij ook al honderdduizenden ponden in systemen geïnvesteerd die al het gecompliceerde papierwerk straks aankunnen. “Ik ben nu voorbereid op elk mogelijk scenario, dat is prettig. De brexit heeft hier bij ons bedrijf in Bristol al plaatsgevonden. Maar ik had dat geld zo graag ergens anders in geïnvesteerd.”

Ondanks zijn frustraties heeft hij zich neergelegd bij het feit dat het nu gaat gebeuren. “Ja, de verkiezingen in december waren allesbepalend. Weer stemde het land in feite voor de brexit. Je ertegen verzetten heeft geen zin meer. We kunnen er hooguit het beste van maken.”

De tijdlijn van de brexit: van Cameron tot Johnson

23 januari 2013 - Premier David Cameron kondigt brexit-referendum aan.

23 juni 2016 - Dag van het referendum. 51,9 procent van de kiezers stemt voor uittreding. Cameron, die in de EU wilde blijven, maakt bekend te zullen opstappen.

13 juli 2016 - Theresa May treedt aan als opvolger van Cameron.

29 maart 2017 - May activeert artikel 50 van het EU-verdrag, de procedure om uiterlijk twee jaar later uit te treden uit de EU. De onderhandelingen daarover kunnen beginnen.

8 juni 2017 - Vervroegde verkiezingen. May zoekt daarmee breed draagvlak, maar ze verliest juist de conservatieve meerderheid in het parlement.

8 december 2017 - EU en VK bereiken een eerste tussenakkoord over rechten EU-burgers in het VK en financiële afwikkeling van de brexit. Die gaat de Britten 40 tot 60 miljard euro kosten.

19 maart 2018 - EU en VK bereiken akkoord over overgangsfase tot 31 december 2020 in geval van een ordelijke brexit. Onduidelijk blijft hoe de grens tussen Ierland en Noord-Ierland open kan blijven.

13 november 2018 - EU en VK bereiken voorlopig brexit-akkoord over de praktische afwikkeling van de uittreding.

25 november 2018 - De regeringsleiders van de EU-landen stemmen in met het voorlopige akkoord.

15 januari 2019 - De brexit-deal van May wordt in ruime meerderheid (432 om 202) weggestemd door het Britse parlement. May overleeft de volgende dag nipt een motie van wantrouwen.

12 maart 2019 - Het Britse parlement wijst het terugtrekkingsakkoord voor de tweede keer af.

21 maart 2019 - Op verzoek van het VK verleent de EU een kort brexit-uitstel.

29 maart 2019 - Het Britse parlement keurt het terugtrekkingsakkoord voor de derde keer af. Het VK krijgt tot uiterlijk 12 april 2019 om te laten weten wat het wil doen.

10 april 2019 - De EU geeft opnieuw uitstel, tot 31 oktober 2019. Het VK moet daardoor tandenknarsend meedoen aan de verkiezingen voor het Europees Parlement in mei.

17 mei 2019 - Oppositieleider Corbyn maakt bekend dat de onderhandelingen met May over de brexit zijn mislukt.

24 mei 2019 - May kondigt aan dat ze vertrekt op 7 juni, omdat ze niet met het parlement tot een akkoord kan komen.

23 juli 2019 - De leden van de Conservatieve Partij kiezen Boris Johnson tot nieuwe partijleider. De dag daarop begint hij als premier.

3 en 4 september 2019 - Johnson verliest cruciale stemmingen in het Lagerhuis over wetsvoorstellen van de oppositie die de weg vrijmaken naar een verder uitstel van de Brexit. Hij zet daarop 21 Conservatieven die met de oppositie meestemden, uit de partij.

6 september 2019 - Het Britse parlement neemt een wet aan die het VK verplicht uitstel van de brexit te vragen, als er op 19 oktober nog geen akkoord is gesloten met de EU.

17 oktober 2019 - De EU en het VK worden het opnieuw eens over een brexit-akkoord. Het Britse en het Europese Parlement moeten daar nog mee instemmen.

19 oktober 2019 - Het Britse parlement besluit dat de brexit opnieuw moet worden uitgesteld, om eerst de brexit-wetgeving te behandelen en pas dan over het akkoord te stemmen.

29 oktober 2019 - Na een (tegenstribbelend) verzoek daartoe van Johnson geeft de EU uitstel van de brexit tot uiterlijk 31 januari 2020. Johnson weet, na eerdere vergeefse pogingen, een parlementaire meerderheid te krijgen voor vervroegde verkiezingen, om de impasse tussen regering en parlement te doorbreken.

13 december 2019 - Boris Johnson wint de verkiezingen met een meerderheid van 365 zetels. Daarmee wordt de weg vrijgemaakt voor het brexit-akkoord.

20 december 2019 - Het Britse parlement stemt in grote meerderheid in met het terugtrekkingsakkoord: 359 voor, 234 tegen.

29 januari 2020 - Een meerderheid van het ­Europees Parlement geeft ook de benodigde goedkeuring voor het Britse vertrek uit de EU.

31 januari 2020 - Het Verenigd Koninkrijk verlaat de Europese Unie. De brexit is daarmee een feit, maar nog lang niet afgerond. Nu pas kunnen de echte, veel zwaardere onderhandelingen beginnen over de toekomstige relatie tussen het VK en de EU.

VOOR BREXIT:Jessica Jeans, boerin

Jessica Jeans: 'Het is een risico dat het waard is om te nemen'.Beeld Tim de Wit

“Nee, het laatste waar ik behoefte aan heb, is om triomfantelijk te doen over de brexit”, zegt Jessica Jeans, boerin in het dorpje Saltash in Cornwall. “Ik denk zeker dat we hiermee de juiste weg inslaan, maar het lijkt me niet iets om al die miljoenen mensen die vinden dat dit de verkeerde weg is, het er op vrijdag nog even lekker in te wrijven”, vertelt ze, terwijl ze liefkozend een van haar zestig koeien aait. “Hoi schat, wat zie je er weer mooi uit vandaag”, fluistert ze de koe toe.

Jeans voerde uitgesproken campagne in 2016 voor de brexit-stem. Als boerin wist ze veel collega’s te overtuigen om vóór het vertrek uit de EU te stemmen. Uiteindelijk stemde zelfs een meerderheid van alle Britse boeren voor de brexit. Wat opmerkelijk is, als je nagaat dat veel van die boeren financieel behoorlijk afhankelijk zijn van Europese landbouwsubsidies.

“Ik vind het een risico dat het waard is om te nemen”, zegt ze later aan de keukentafel van haar boerderij. “De EU maakt landbouwbeleid voor 28 landen, terwijl elk land totaal verschillend is. Wij hebben heel andere regels nodig dan een boer in Frankrijk of Spanje. Daarom wil ik dat wij als land weer onze eigen regels kunnen maken. En dat moment is nu aanstaande.”

Toch waren de afgelopen jaren zwaar voor haar boerderij. De onzekerheid knaagde. “Het was zo frustrerend om te zien dat politici in Londen niet in staat waren om een knoop door te hakken. We hadden duidelijkheid nodig, als land. Wij wilden dóór”, zegt ze. Zo werd het moeilijker om vee te verkopen, moest ze investeringsbeslissingen uitstellen en stegen prijzen van diervoeding. “Het voelde alsof ze in Londen niet begrepen wat er buiten de stad gebeurt. Gelukkig hebben we dat bij de laatste verkiezingen rechtgezet.”

Euforisch voelt ze zich niet. “Nee, daarvoor heeft het veel te lang geduurd. Veel hangt af van de volgende fase, de nieuwe relatie. Ik vertrouw erop dat Johnson ons niet vergeet. Ze hebben ons beloofd om de subsidies uit Brussel te compenseren. Daarnaast zijn wij een zeer belangrijke sector, mensen moeten toch eten. Dat zal helpen een goed akkoord voor ons uit het vuur te slepen. Ook biedt de brexit ons de kans om milieuvriendelijker te boeren. En het klimaat is op de lange termijn veel belangrijker dan de brexit, daar hangt zoveel van af. We zijn veel wendbaarder buiten de EU. Dat zal zich uitbetalen.”

TEGEN BREXIT: Kira Lewis, student

Kira Lewis: 'Ik zal wel een traan laten, ja'. Beeld Tim de Wit

‘Niet op het gras lopen’, staat er op een bordje voor het grote grasveld naast het parlement in Westminster. Er razen rode dubbeldekkers langs. En soms wordt het gesprek onderbroken door een politiesirene. Het is voor Kira Lewis een schril contrast met eind oktober, toen dit grasveld bomvol met demonstranten stond. “Zover als je kon kijken. Terwijl de eerste demonstranten hier aankwamen, moesten er nog mensen vertrekken bij Hyde Park. Honderdduizenden kwamen erop af.”

Lewis liep bij alle demonstraties de afgelopen jaren voorop, in de hoop dat de brexit alsnog kon worden afgewend. “De energie die er hing was fenomenaal, geweldig om onderdeel van te zijn.” Maar uiteindelijk bleek het niet te helpen. Het brexit-verzet is gebroken.

“Ik ben diep teleurgesteld, maar ik voel me niet verslagen. We hebben er met onze beweging wel voor gezorgd dat dit proces gerekt werd en we hebben heel veel mensen politiek bewust gemaakt. Dat is veel waard. En dat was zonder de brexit niet gebeurd.”

Het verzet bleef altijd uiterst beleefd. Nooit ging er een auto in brand of werden bruggen geblokkeerd of kwamen er wilde stakingen. “Dat is nou eenmaal hoe we dingen doen in Groot-Brittannië, vrees ik. Het had wel wat feller gemogen, wat mij betreft. Als je ziet hoe ze in Frankrijk echt vechten voor hun idealen, dat mis ik hier wel. Maar dat zit niet in ons.”

En nu zit ze opgescheept met een regering die in haar ogen absoluut niet te vertrouwen is. “Ik moet niets van Boris Johnson hebben. En door zijn enorme meerderheid in het parlement kan hij doen wat hij wil. Het enige voordeel is wel dat de brexit nu ook helemaal zijn verantwoordelijkheid is. Als het misgaat en de economie in een diepe recessie belandt, kan hij het op niemand afschuiven.”

Lewis geeft daarom niet op, hoewel de brexit er nu komt. “Vanaf morgen gaan we van start met onze beweging om de Britten weer lid te maken van de EU. Ja, dat zal misschien jaren kosten, als het al lukt. Maar ik ben negentien, ik raak nu zoveel rechten kwijt die ik niet kwijt wil. Ik vind dat reden genoeg om door te blijven vechten.”

Ze raakt ontroerd en staart naar het parlement. “Ja, ik zal waarschijnlijk wel een traan laten. Ik was zestien tijdens het referendum, toen mocht ik nog niet stemmen. De afgelopen jaren heb ik me volledig toegelegd op het tegenhouden van de brexit. Het steekt enorm dat dat mislukt is.”

Lees ook:

‘Vanaf vandaag zijn we geen remainers meer, maar returners’

Voor Trouw schreef schrijver Julian Barnes een afscheidsbrief aan de EU. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden