ReportageDaklozen

Brazilianen belanden door de pandemie en inflatie op straat. ‘Ik zou school zo graag afmaken’

Luiz Alberto Nunes: “Als niemand het ziet, huil ik”.  Beeld Paulo Mumia
Luiz Alberto Nunes: “Als niemand het ziet, huil ik”.Beeld Paulo Mumia

Door coronacrisis en inflatie zijn veel arme Brazilianen op straat beland, waar ze overleven met het verzamelen van recyclebaar afval. Door de nieuwkomers op straat is de concurrentie toegenomen.

Wies Ubags

“Het is zondag en dat is de beste dag van de week!” Luiz Alberto Nunes (55) heeft een grijns van oor tot oor terwijl hij de etenswaren uitpakt die hij op de zondagsmarkt in de wijk Glória in Rio bij elkaar heeft gezocht. Hij gaat een vuur maken en dan de vis roosteren. Hij heeft een paar bolletjes knoflook gescoord en maar liefst een heel netje met limoenen. “Dat wordt smullen”, juicht hij.

Nunes woont met zijn vrouw Alice (30) op een grasveldje aan de Russelstraat, de Rua do Russel in Glória. Het is maar een paar minuten lopen naar de zondagsmarkt, maar hij gaat met een kar die hij zelf trekt, en dat is een zware klus. Hij klaagt over pijn aan zijn knieën en heeft een lelijk gezwel aan de rechterknie. De kar gebruikt hij om de spullen die hij op straat vindt te vervoeren en naar de inzamelcentra te brengen. “Ik krijg 20 centavos (4 eurocent, red.) per kilo voor papier en 5 real voor blikjes, 50 centavos voor ijzer, en 25 real voor meubels”, somt hij op. “Maar die vind je niet zo makkelijk.”

Veel meer mensen die blikjes verzamelen

Luiz Nunes wordt door iedereen Capixaba genoemd. Dat is de benaming van de inwoners van de deelstaat Espírito Santo. Door het zware werk is zijn lichaam gespierd. Hij draagt een versleten broek, die opgehouden wordt met een stuk draad. Capixaba is een goedlachse man. “Maar als niemand het ziet, huil ik ook weleens”, bekent hij.

Sinds vier jaar woont hij op straat, waar hij ook Alice leerde kennen. Hij had vast werk in de bouw, maar toen de economische crisis Brazilië flink in haar greep kreeg, verloor hij dat. Door de hieruit voortvloeiende geldproblemen verloor hij ook zijn huis, omdat hij de huur niet meer kon betalen. Toen was hij dakloos.

Alice, de vrouw van Luiz Alberto Nunes. Beeld Paulo Mumia
Alice, de vrouw van Luiz Alberto Nunes.Beeld Paulo Mumia

“Je merkt echt dat het moeilijker is geworden. Er zijn steeds meer mensen die op straat blikjes zoeken en andere spullen om te verkopen aan de inzamelcentra. De concurrentie is groter en je moet veel harder werken om aan eten te komen”, verzucht hij.

Daklozen liggen zij aan zij op de stoep

Al sinds 2015 verkeert de Braziliaanse economie in zwaar weer, omdat de grondstofprijzen begonnen te dalen. Maar sinds corona toesloeg en de wereldwijde inflatie ook nog eens de prijzen deed stijgen, zijn veel Brazilianen in de problemen gekomen. Volgens het economische instituut FGV weet 36 procent van de Brazilianen niet of er iedere dag voldoende eten op tafel zal staan.

De straatbevolking in Rio de Janeiro groeide sinds de pandemie met ongeveer een derde en daar niet alleen. Gemeentelijke opvangcentra en de kerken hebben er hun handen vol aan om mensen die huis en haard zijn verloren aan de meest elementaire levensvoorwaarden te helpen. De rijen van mensen die op eten staan te wachten zijn eindeloos en ’s avonds liggen de daklozen zij aan zij op de stoep.

Ludmila Guerreiro belandde op straat omdat haar moeder haar sloeg. “We proberen te overleven met het verzamelen van afval en we verkopen snoepjes.” Beeld Paulo Mumia
Ludmila Guerreiro belandde op straat omdat haar moeder haar sloeg. “We proberen te overleven met het verzamelen van afval en we verkopen snoepjes.”Beeld Paulo Mumia

In de buurt van Capixaba, aan de overkant van de straat, heeft een lesbisch stel een tent geïmproviseerd. Ervoor ligt een deurmat en houdt een hond de wacht. Er liggen speeltjes, er staat een voerbak. Ludmila Guerreiro (37) wil eigenlijk slapen, maar wil na enig aandringen wel vertellen hoe haar leven eruitziet. “Ik kwam op straat terecht omdat mijn moeder me sloeg. We proberen te overleven met het verzamelen van afval en we verkopen snoepjes. Capixaba beschermt ons tegen mensen die ons willen lastigvallen.”

Tenten in beslag genomen door de stadswachten

Maar er is één instantie waartegen ook Capixaba niet is opgewassen en dat is de overheid. Twee tenten is Guerreiro al kwijtgeraakt omdat de gemeentelijke handhavers die in beslag namen. Het is niet verboden op straat te leven, maar de stadswachten van de gemeente lijken te doen zoals het hun belieft. Capixaba zelf raakte kleren kwijt en documenten.

Guerreiro en haar vriendin hopen dat ze uiteindelijk het straatleven vaarwel kunnen zeggen en ergens een kamer met een douche en wc kunnen huren. Maar dat lijkt nog verre toekomstmuziek.

Een andere vrouw die de bescherming van Capixaba geniet, is Elaine Gomes (17). Ze is haar leven in de deelstaat Minas Gerais ontvlucht omdat ze werd mishandeld door haar familie. Ook zij kwam op straat terecht, maar ontmoette een man waar ze nu mee samenwoont. De tranen stromen over haar wangen, terwijl ze haar verhaal doet.

Elaine Gomes heeft vandaag nog maar één flesje water verkocht. Beeld Paulo Mumia
Elaine Gomes heeft vandaag nog maar één flesje water verkocht.Beeld Paulo Mumia

Ze ziet er niet haveloos uit, zoals de anderen, maar schoon en verzorgd. Gomes verkoopt water op de stoep bij het grasveldje van Capixaba en heeft nog maar één flesje gesleten. Gegeten heeft ze nog niet, omdat ze nog te weinig heeft verdiend.

“Door covid stopte school, maar ik zou die heel graag afmaken”, vertelt ze. Gevraagd naar wat ze het liefst zou worden, kijkt ze een beetje beteuterd. Dromen is een luxe die ze zich niet kan permitteren. “Ik pak wat voor werk dan ook aan om te kunnen groeien in het leven.”

Lees ook:

Dankzij basisinkomen kunnen Brazilianen een stuk makkelijker rondkomen

Sinds eind vorig jaar verstrekt de stad Maricá in de Braziliaanse deelstaat Rio de Janeiro een basisinkomen aan een kwart van de bevolking. De stad is pionier in Latijns-Amerika en een van de koplopers wereldwijd op dit gebied.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden