Decembermoorden

Bouterse veroordeeld tot 20 jaar cel

De Surinaamse president Desi Bouterse wordt welkom geheten in China door de Chinese president Xi Jinping. Beeld REUTERS

De president van Suriname is volgens de krijgsraad schuldig aan de Decembermoorden, waarbij vijftien tegenstanders van het militaire regime in 1982 werden gedood.

Desi Bouterse is conform de eis veroordeeld tot twintig jaar cel vanwege zijn betrokkenheid bij de Decembermoorden in 1982. De president van Suriname is volgens de krijgsraad schuldig aan het medeplegen van moord op vijftien tegenstanders van het militaire regime dat hij destijds leidde.

De krijgsraad acht opzet en voorbedachte rade van Bouterse voldoende bewezen. Hij had de leiding over leger en veiligheidsdiensten en nam het besluit om de vijftien te ‘elimineren’. De amnestiewet is volgens de krijgsraad niet van toepassing. Wat er nu met de president gebeurt, is nog niet duidelijk, de krijgsraad heeft geen gevangenneming gelast.

De advocaat van Bouterse, Irvin Kanhai, spreekt van een politiek proces. De president gaat in beroep, zei hij op de Surinaamse radiozender SRS. Volgens Kanhai zijn er opzettelijk getuigenverklaringen genegeerd.

Bouterse is ondertussen op staatsbezoek in China. Dat bezoek eindigt morgen, daarna reist de president volgens plan naar Cuba. De 74-jarige president en voormalige legerleider is eerder in Nederland bij verstek veroordeeld tot elf jaar cel wegens betrokkenheid bij een drugstransport, maar als staatshoofd geniet hij diplomatieke onschendbaarheid.

Open wond voor Suriname

De Decembermoorden zijn al 37 jaar een open wond in de Surinaamse politiek en maatschappij. In 2000, kort voor het verjaren van de misdaden werd alsnog een gerechtelijk vooronderzoek geopend. In 2007 begon het proces voor de krijgsraad tegen 25 verdachten. Zes leven niet meer.

De voormalige sergeant Bouterse, couppleger in 1980 en het brein achter de Decembermoorden, ontwikkelde zich vanaf 1987, toen Suriname weer democratisch werd tot de belangrijkste politicus van het land. In die rol heeft hij de rechtsgang herhaaldelijk tegengewerkt.

Bouterse heeft eerder gezegd dat hij ‘politiek verantwoordelijk’ is voor de Decembermoorden. Maar hij zou zelf niemand hebben gedood, al wordt dat tegengesproken door getuigen. In 2007 bood de voormalige legerleider zijn excuses aan voor de moorden, maar hij heeft ook gezegd dat die noodzakelijk waren.

Mishandeld en doodgeschoten

In de nacht van 7 op 8 december 1982 werden zestien tegenstanders van het militaire regime onder leiding van Desi Bouterse van hun bed gelicht en naar Fort Zeelandia in Paramaribo gebracht. Daar zijn zij mishandeld en vijftien van hen werden doodgeschoten. De slachtoffers waren voornamelijk advocaten, journalisten, academici en militairen die zich verzetten tegen het regime. Alleen vakbondsleider en politicus Fred Derby overleefde de nacht.

Derby werd in de ochtend van 8 december vrijgelaten en ontwikkelde zich tot tegenstander van Bouterse. Hij overleed in 2001 aan een hartstilstand, maar zijn eerder afgenomen getuigenis bleek vrijdag in de rechtszaal zeer belastend. Zo getuigde Derby dat Bouterse aanwezig was bij het doodschieten van de slachtoffers en dat de Decembermoorden afgesproken werk waren.

Onverwachte uitspraak

DDat de krijgsraad onder leiding van voorzitter Cynthia Valstein-Montnor vrijdag zitting zou houden, was bekend. Maar de verwachting was dat de rechters getuigen zouden horen en later de datum van de uitspraak bekend zouden maken. De rechters verklaarden niet waarom zij nu met een uitspraak kwamen; onduidelijk is of dit samenhangt met Bouterse’s verblijf in het buitenland.

Naast de voormalige legerleider kregen ook andere verdachten hun vonnis te horen. Voor Etienne Boerenveen en Jimmy Stolk werd het vrijspraak, in de zaak tegen de inmiddels overleden Andy Gorré is het Openbaar Ministerie niet ontvankelijk. De vrijspraak van Stolk was verwacht, die van Boerenveen kwam als een verrassing. Hij was destijds de rechterhand van Bouterse.

Maar volgens de rechters is niet bewezen dat Boerenveen, destijds bataljonscommandant, bij het doodschieten van de slachtoffers was.

Nabestaanden reageren opgelucht

Totale opwinding vrijdagavond in huize Ferrier. Oud-politica Kathleen Ferrier, dochter van Johan Ferrier, de eerste president van de republiek Suriname, haalt het volkslied er voor deze gelegenheid zelfs bij. “Recht en waarheid maken vrij, zingen we altijd”, zegt Ferrier. “En dat is precies wat hier is gebeurd.”

Ze spreekt van een bijzondere dag, waarin ze met enorm respect kijkt naar de vrouwelijke voorzitter van de krijgsraad. “Zaterdag zou het precies twaalf jaar geleden zijn dat deze rechtszaak tegen Bouterse ­begon. Een dag daarvoor veroordeelt Cynthia Valstein-Montnor Desi Bouterse tot twintig jaar cel. Wat een moed en vastberadenheid toont deze vrouw door dit te doen. Dit ontroert mij enorm.”

Ferrier, in 2002 Kamerlid voor het CDA, vindt het op deze dag ook tijd voor een opmerking richting minister Stef Blok van buitenlandse zaken. “Die noemde Suriname vorig jaar een failed state. Deze uitspraak laat zien dat dit beslist onwaar is, en dat er een weg terug is.”

Reactie advocaat Gerard Spong

Advocaat Gerard Spong, die in ­Suriname geboren is en al vanaf het jaar 2000 met deze zaak bezighoudt, zegt ‘buitengewoon verheugd’ te zijn over de uitspraak, die volgens hem bewijst dat Suriname nog een levendige rechtstaat is. “Een historische dag voor Suriname als rechtsstaat. Hulde voor de moedige rechters in het land”, aldus Spong op de Surinaamse radio. “Het is voor mij gissen wat Bouterse nu gaat doen”, aldus Spong. “Keert hij terug naar Suriname of blijft hij weg?” De advocaat weet niet of ­Cuba en Suriname een uitleveringsverdrag hebben. “China en Suriname hebben dat in ieder geval niet. Wel is al een begin gemaakt met het werk aan een concept-uitleveringsverdrag tussen de twee landen.”

Reacties nabestaanden

Ook de nabestaanden van de slachtoffers reageerden vrijdag verheugd. Woordvoerder Sunil Oemrawsingh verwacht dat Bouterse binnen veertien dagen in hoger beroep gaat. De nabestaanden hebben volgens hem een heel sterk gevoel van rechtvaardigheid. Maar, zo zei hij, we zijn met dit eerste vonnis nog niet voldaan. De waarde van deze eerste uitspraak is volgens Oemrawsingh dat wat Surinamers al decennia wisten, nu ook juridisch vaststaat.

Irvin Kanhai, de advocaat van Desi Bouterse, reageerde in Paramaribo onderkoeld op het vonnis. “Dit is een gewone strafzaak, toevallig tegen een president. Maar hij is wel dé president. Hij zal zich niet bij dit vonnis neerleggen.” Voor de advocaat is elke verdachte die hij verdedigt onschuldig. Bouterse ook. “De rechter heeft er een enorm drama van gemaakt, met al die lange verhoren. Maar inhoudelijk stelt deze zaak niets voor.”

Daar dacht Hugo Essed, de advocaat van de nabestaanden, compleet anders over. “Ik ben heel tevreden met dit uitgebreid gemotiveerde vonnis”, zei hij. “Een beroep tegen dit vonnis houdt geen stand, dat is nu al duidelijk.” Maar hij trekt de gevolgen van de uitspraak ook breder, in een maatschappelijk perspectief. “De uitspraak zal zorgen voor herstel van de Surinaamse rechtsstaat.” Met dit vonnis is volgens hem gebleken dat de Vrouwe Justitia van Suriname, die in 1982 op een wrede wijze van haar sokkel is geslagen, weer aan het opstaan is. “We zijn ervan overtuigd dat dit vonnis ertoe zal bijdragen dat Vrouwe Justitia weer recht overeind komt te staan”, zo zei hij. 

Een dappere rechter in Suriname

Streng. Onbevreesd. Dapper. Onafhankelijk. Rechter Cynthia Valstein - Montnor, voorzitter van de krijgsraad van Suriname, oogst veel bewondering voor de manier waarop zij het decembermoordenproces leidt.

Lees ook: 

Plots werd ex-militair Edgar Ritfeld in Paramaribo van moord beticht

Na 35 jaar hoopt oud-militair Edgar Ritfeld eindelijk door de rechter te worden vrijgesproken. ‘Ik heb altijd een rein geweten gehad.’ 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden