Verenigd Koninkrijk

Boris Johnson mag aanblijven als premier, maar de schade is groot

Voor het parlement werd gedemonstreerd.  Beeld ANP / EPA
Voor het parlement werd gedemonstreerd.Beeld ANP / EPA

Parlementsleden van de Britse Conservatieve Partij stemden maandagavond over de vraag of Boris Johnson mag aanblijven als premier. Het antwoord is: een nipt ja. De politieke schade is enorm.

Niels Posthumus

Premier Boris Johnson mag aanblijven als premier van het Verenigd Koninkrijk. Uit een interne stemming onder parlementsleden van zijn Conservatieve Partij bleek maandagavond dat een meerderheid (211 van de 359) hem het ‘party­gate’-schandaal toch niet zwaar genoeg aanrekent om zijn vertrek te eisen. De premier is al maanden in opspraak vanwege de illegale feestjes van zijn regeringsmedewerkers tijdens de coronalockdown, waarbij hij soms zelf ook aanwezig was.

Doordat de Tories een ruime meerderheid in het parlement hebben, kan alleen die regeringspartij zelf Johnson wegstemmen. De oppositie heeft daartoe te weinig zetels. Maandagochtend bleek dat 15 procent van de Conservatieve parlementsleden schriftelijk om een stemming had gevraagd over de toekomst van de partijleider. Dat is het benodigde percentage om zo’n stemming af te dwingen.

Door zijn overwinning is de meest acute dreiging voor Johnson nu voor even van de baan, maar een glorieuze zege is het zeker niet. Een vertrouwensstemming is per definitie slecht nieuws voor een Britse premier. En zeker als hij zo nipt wordt gewonnen als nu. Niet zelden blijkt zij een pyrrusoverwinning en moet de minister-president niet veel later alsnog het veld ruimen. De ex-premiers Margaret Thatcher en Theresa May kunnen daar bijvoorbeeld over meepraten.

Gebutst

De stemming leidt hoe dan ook tot een enorme deuk in het imago van de premier. Ook in de toch al bekraste en gebutste reputatie van Johnson. Uit de stemming blijkt immers dat een aanzienlijk deel van Johnsons eigen partijleden niet meer achter hem staat. Het ondermijnt zijn gezag.

Johnson zal proberen een positieve draai te geven aan de uitslag. Zo schreef hij voorafgaand aan de stemming al in een brief aan zijn partijgenoten dat zij een ‘gouden kans’ bood om eindelijk definitief een eind te maken aan de speculaties over zijn leiderschap sinds partygate.

Dat lijkt wat al te optimistisch. Want de stemming kwam er nou juist nadat onder Conservatieve parlementsleden een memo was verspreid dat dertien redenen opsomde om Johnson uit zijn functie te ontheffen. Een ervan luidde dat zijn afzetting als partijleider, en dus automatisch als premier, ‘de enige manier is om de kansen van de Conservatieven te herstellen om bij de volgende algemene verkiezingen te winnen’.

Electoraal probleem

Door partygate is Johnson een electoraal probleem geworden voor de regeringspartij. Uit een peiling van Conservative Home, een rechts blog, blijkt dat 55 procent van de Tory-partijleden wil dat Johnson opstapt als partijleider en premier. Volgens peilingbureau YouGov wil een nipte meerderheid van de Tory-­stemmers hem juist als premier behouden. Maar dat neemt niet weg dat een meerderheid van de Britten volgens datzelfde onderzoeks­bureau een negatief beeld van Johnson heeft. Die afkeer bleek ook vrijdag, toen het publiek hem uitjouwde bij zijn aankomst in de St. Paul’s Kathedraal voor een dankdienst voor de jubilerende koningin Elizabeth.

Johnson zou twijfelende parlementariërs van zijn partij hebben gepaaid met beloftes over door hen vurig gewenste belastingverlagingen. Maar zijn tegenstanders stellen dat het vertrouwen in de premier intussen zo extreem laag is dat zelfs op zichzelf erg populaire regeringsplannen, zoals belastingverlagingen of andere maatregelen die de gevolgen van de stijgende kosten van het levensonderhoud verlichten, alsnog ‘doodslaan bij het publiek’.

Hoe ernstig de electorale schade is, zullen tussentijdse verkiezingen in twee kiesdistricten later deze maand uitwijzen. Johnson zal er niet gerust op zijn. De peilingen ogen dramatisch voor zijn Conservatieve Partij. Weliswaar heeft de premier voor de zoveelste keer politiek weten te overleven, hij zal zich realiseren dat de druk op zijn positie blijft bestaan.

Johnson spreekt van 'overtuigende overwinning', oppositie ziet positie wankelen

Johnson zelf vindt dat hij de vertrouwensstemming 'overtuigend en doorslaggevend’ heeft gewonnen. Het is volgens hem nu tijd dat de partij de rangen sluit en een punt zet achter de ‘partygate’-affaire.

Leiders van de Britse oppositiepartijen vinden dat Boris Johnson niet langer premier kan zijn. Labour-leider Keir Starmer vindt het een slecht signaal naar het volk dat “het breken van de wet blijkbaar geen belemmering is voor het maken van de wet”.

Volgens de leider van de Liberal Democrats, Ed Davey, heeft Johnson nu geen enkele autoriteit meer. “Zijn reputatie is aan flarden en zijn gezag is nu volledig aangetast.”

Lees ook:

Rule Britannia? Oorlog in Oekraïne is test voor Johnsons plek op het wereldtoneel na de brexit

De oorlog in Oekraïne is een test voor de Britse rol op het wereldtoneel. Londen probeert zich na het vertrek uit de Europese Unie te profileren tijdens deze internationale crisis.

Harde conclusies in partygate-rapport, maar Johnson meent dat het hem vrijpleit

Het onderzoeksrapport naar 'pratygate’ was kritisch. Het ging over ‘falend leiderschap’. Dat leidde tot een cultuur waarin Johnsons regeringsmedewerkers zich vrij voelden om feestjes te organiseren tijdens de coronalockdown. Die feestjes druisten lijnrecht in tegen de door diezelfde regering opgelegde sociale beperkingen aan mensen in het land.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden