Brexit

Boris Johnson heeft alles in het brexit-schaakspel allang uitgedacht

Beeld Berend Vonk

Als de tegenpartij zijn pionnen slaat, heeft hij nog altijd de koningin achter de hand. Premier Boris Johnson zal zich niet zomaar neerleggen bij een parlementaire meerderheid tegen een no-dealbrexit. Hij heeft zijn tegenzet al klaar. Plus die daarna en daarna, en alle alternatieve zetten.

Nee, hij wil geen verkiezingen, zei de Britse premier Boris Johnson gisteravond na een spoedzitting van zijn kabinet, als reactie op de vele speculaties. Maar uitgesloten lijkt een stembusgang zeker niet, mocht het parlement straks zijn no-dealbrexit blokkeren. Nu Johnson heeft aangekondigd dat hij het parlement vanaf volgende week zal schorsen, komt alles aan op het politieke schaakspel van deze week.

De oppositie lijkt samen met dissidente Conservatieven een meerderheid te hebben voor een wet die een EU-uittreden zonder afspraken (de ‘no deal’) blokkeert. Sommige Westminster-watchers geloven zelfs dat er een meerderheid is die een motie van wantrouwen tegen Johnson wil gaan steunen. Maar de vraag is of dat genoeg is om te voorkomen dat er op 31 oktober een brexit zonder akkoord is. 

Het is natuurlijk koffiedik kijken, maar voor wie goed kijkt, zijn er aanwijzingen over de mogelijke tegenzetten van Johnson. Met sommige ervan heeft hij zelfs al een begin gemaakt. Een overzicht van de mogelijke zetten. 

Overbodig verklaren

“Er is al wetgeving over brexit”, zei minister Michael Gove zondag. Daarmee impliceerde hij dat het illegaal zou zijn om een nieuw besluit te nemen over brexit. Gove is in Johnsons kabinet verantwoordelijk voor de voorbereiding voor een no-dealbrexit. Al waren zijn woorden wat vaag, zijn bedoeling was duidelijk: het kabinet-Johnson zal in eerste instantie beargumenteren dat er geen nieuwe wet over brexit kan komen. 

Chanteren

Conservatieve parlementsleden die deze week het wetsvoorstel tegen een no-dealbrexit steunen, kunnen een verdere politieke carrière in de partij wel vergeten. Dat heeft Johnson ze onomwonden duidelijk gemaakt. Ontslaan kan hij ze niet, maar hij kan ze wel beloven dat ze nooit meer namens de Conservatieven kandidaat mogen zijn.

Dat is nogal een breuk met de traditie, want tot op heden was er binnen de partij altijd ruimte om van mening te verschillen. “Normaalgesproken is het gevolg van een afwijkende mening hooguit een afkeurende blik”, merkte BBC-journaliste Laura Kuensberg gisteren op. “Bovendien zit de regering-Johnson vol ministers die onder Johnsons voorganger Theresa May het voorgeschreven partijstandpunt negeerden en toch aanbleven.”

Maar nu kunnen de dissidenten alvast gaan uitkijken naar een andere baan. Want ook al mag de regering-Johnson officieel tot mei 2022 doorregeren, het wemelt van de aanwijzingen dat het mogelijk al eerder tot verkiezingen komt.

Nieuwe verkiezingen (1)

Het Conservatieve parlementslid David Gauke, een uitgesproken tegenstander van een no-dealbrexit, vertelde aan journalisten dat er iets vreemds gebeurt. “Wat normaal is in dit soort gevallen, gebeurt niet”. Gauke zei dat fractielid met een afwijkend standpunt, normaalgesproken wordt bedolven onder telefoontjes van partijgenoten. Op joviale toon wordt dan gevraagd om heroverweging. De telefoon van Gauke is niet gegaan.

Het lijkt erop, gokt Gauke, dat de strategie is om deze week te verliezen en dan algemene verkiezingen te houden. Op de kandidatenlijsten zullen dan louter Johnson-gezinde politici staan. Mocht Johnson dan winnen, dan zou zijn parlementaire meerderheid groter kunnen zijn dan nu, nu zijn partij slechts de meerderheid van één Lagerhuislid heeft.

Nieuwe verkiezingen (2)

Niet alleen David Gauke vermoedt dat Johnson zich in het geheim voorbereidt op nieuwe verkiezingen. Voormalig premier Tony Blair hield gisteren een speech waarin ook hij voorspelt dat het Johnsons plan is om zo snel mogelijk verkiezingen te houden. “De brexiteers zijn een hinderlaag aan het leggen, waardoor het lijkt alsof ze gedwongen zijn om verkiezingen te houden, terwijl ze er zich eigenlijk al actief op aan het voorbereiden zijn”, waarschuwde Blair.

De voormalige premier voorspelt ook hoe Johnson denkt nieuwe verkiezingen te kunnen winnen: door de vrees tegen Labour-leider Corbyn flink aan te wakkeren. Het idee van Corbyn aan het roer zou een flink deel van het volk nog meer afschrikken dan het idee van een roekeloze brexit.

Ook dat plan heeft haast. “Nieuwe verkiezingen zullen mogelijk al deze week worden uitgeschreven”, meldt de BBC, zonder te zeggen hoe betrouwbaar die informatie is. De tabloidkrant The Sun verwacht ze zelfs al vóór 17 oktober, de dag dat de Europese Raad bijeen komt om de brexit van 31 oktober te bespreken. Het idee is dat Johnson de aangekondigde oppositiewet als motie van wantrouwen zal opvatten en daarom vervroegde verkiezingen zal aankondigen. 

Hij heeft dan een voorsprong. Zijn verkiezingscampagne is waarschijnlijk al in de zomer voorgekookt. De andere partijen hebben nog niets voorbereid.

De koningin

Johnson kan ook op een andere manier het parlement dwarsbomen. Want mocht het de oppositie lukken deze week een wet aan te nemen tegen een no-dealbrexit, dan is die pas van kracht als de koningin haar handtekening heeft gezet. Het is Johnson die de wet naar de koningin moet sturen, een taak die hij op de lange baan zou kunnen schuiven.

Ook zou Johnson zelf op 17 oktober in Brussel een veto kunnen uitspreken tegen nieuw uitstel, omdat alle EU-landen met een veto van één van de landen moeten instemmen. Hij zou ook een bevriend staatshoofd, bijvoorbeeld de Hongaarse Viktor Orbán, kunnen vragen om een veto uit te spreken.

Labours dilemma

De afgelopen jaren heeft oppositiepartij Labour vrijwel voortdurend gevraagd om nieuwe verkiezingen. Maar juist nu zou dat voor hen geen goed idee zijn, omdat de mogelijkheid dat Johnson sterker terugkeert alleen maar groter wordt. “Als de regering nu een verkiezing afdwingt, dan moet Labour juist tegen stemmen”, adviseerde Blair gisteren. Om vervroegde verkiezingen te kunnen houden, is een tweederde meerderheid in het parlement nodig. Die wordt alleen behaald als Labour voor stemt. 

Dat betekent dat Labour van tacktiek moet wisselen. Gisteren werd bekend dat de partij tegen nieuwe verkiezingen zal stemmen. Die mededeling trok in ieder geval voor even de angel uit de vrees van sommigen dat Boris Johnson eerst parlementaire toestemming vraagt om verkiezingen te houden op een datum vóór 31 oktober, om ze vervolgens uit te stellen tot na de brexit.

Lees ook
Brits parlement heeft nog één week om Johnson te stoppen

De meerderheid van het Britse parlement wil de EU niet uit zonder akkoord. Dat moet deze week geregeld worden.

Wat wil Johnson bereiken?

Boris Johnson heeft het parlement buitenspel gezet, maar de vraag is waarom. Hij lijkt op ramkoers te liggen om de brexit door te drukken, of is het een sluw plan om de EU te doen bewegen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden