Het bordspel Afrikan tähti heeft in Finland een discussie over racisme in gang gezet. Beeld Wikimedia Commons / Creative Commons
Het bordspel Afrikan tähti heeft in Finland een discussie over racisme in gang gezet.Beeld Wikimedia Commons / Creative Commons

Rondje EuropaFinland

Bordspel ‘Afrikan tähti’ dwingt Finland tot zelfonderzoek

Een studentikoze verkleedpartij in Finland heeft geleid tot een ongemakkelijke discussie over racisme.

Anne Grietje Franssen

Aan de basis van het nationale debat staat het populaire Finse spel Afrikan tähti, of Ster van Afrika. Het is een bordspel dat eind jaren veertig werd bedacht door spelontwerper Kari Mannerla en in 1951 op de markt kwam – een tijd waarin grote delen van Afrika nog gebukt gingen onder Europees kolonialisme.

Doel van het spel is de legendarische Ster van Afrika-diamant te vinden, terwijl je het continent verkent en andere kostbaarheden verzamelt. Voor het ontwerp van Ster van Afrika liet Mannerla zich inspireren door Tarzan-auteur Edgar Rice Burroughs, een geestdriftig voorstander van eugenetica en biologisch racisme, resulterend in een spel dat bol staat van de stereotypen uit negentiende- en twintigste-eeuwse avonturenboeken en eurocentrische reisverslagen.

Nu vond de afdeling geologie van de Universiteit van Helsinki het een geinig idee studenten de opdracht te geven zich uit te dossen als karakters – piraten, rovers, pionnen – uit het geliefde bordspel. Alleen een Duitse uitwisselingsstudent zag er de lol niet van in. Zij plaatste een foto van de verklede groep medestudenten op Instagram. Haar verontwaardigde bericht mondde uit in een wijdverbreid debat over het spel en het koloniale tijdperk dat het verbeeldt.

Een probleem met racisme

De vrouw die het bericht verspreidde vertelde de krant Iltalehti dat ‘de universiteit een probleem heeft met racisme’ en dat zij, als uitwisselingsstudent, zich genoodzaakt voelde het onderwerp aan te kaarten. “Ik wil niet dat andere studenten van kleur zich ongemakkelijk moeten voelen tijdens dit soort gelegenheden”, verklaarde ze.

Het bericht werd tienduizenden keren bekeken, gedeeld en becommentarieerd, ook door de voorzitter van de gemeenteraad van Helsinki, Fatim Diarra, die reageerde dat het spel haar ‘erg dierbaar is’ maar ook dat ze ‘gesprekken over racistische elementen in de Finse samenleving verwelkomt’ (vanzelfsprekend een van de meest beschaafde reacties).

Op Twitter verweerde de universiteit zich dat ‘de studenten zich niet bewust waren geweest van het racisme dat uit het thema spreekt’. Ze zouden ‘in een onredelijke sociale mediastorm’ zijn beland; iedereen zou ruimte moeten krijgen ‘fouten te maken en van die fouten te leren’.

Finland meest racistische land van Europa

Daar is iets voor te zeggen. Tegelijkertijd staat dit al dan niet onschuldige incident symbool voor een dieper liggend probleem in de Finse maatschappij: volgens een rapport van een EU-agentschap, het Europees Bureau voor de grondrechten, is de Finse samenleving de meest racistische van het continent. Zo zou 63 procent van de Finse bevolking met een Afrikaanse achtergrond ‘racistisch gemotiveerde intimidatie’ hebben ervaren, tegenover een Europees gemiddelde van 30 procent.

Het ‘wokeism’ van de uitwisselingsstudent werd op sociale media door velen bespot; Finland had immers zelf geen Afrikaanse koloniën gehad en kon daarom zonder slecht geweten dit karikaturale spel blijven spelen. Veel te simplistisch geredeneerd, reageerde een onderzoeker op de Finse publieke omroep Yle: “Finland deelde een wereldbeeld waarin het tot voor kort normaal was om andere landen over te nemen en uit te buiten”.

Lees ook:

Van het grapje-dat-moet-kunnen tot de-baan-die-aan-je-voorbijgaat: dit is racisme in Nederland

Wat weten we over discriminatie en racisme in Nederland? Een (kleine) rondgang langs de onderzoeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden