Presidentsverkiezingen

Bolsonaro maakt verrassende comeback bij eerste ronde Braziliaanse verkiezingen

Een aanhanger van Jair Bolsonaro reageert euforisch na een beter dan verwacht resultaat van de Braziliaanse president.  Beeld AFP
Een aanhanger van Jair Bolsonaro reageert euforisch na een beter dan verwacht resultaat van de Braziliaanse president.Beeld AFP

De uitdager Lula bij de Braziliaanse presidentsverkiezingen won de eerste ronde, maar met zo’n klein verschil met Jair Bolsonaro dat het de komende maand nog spannend kan worden in Brazilië.

Seije Slager

“We hebben de peilingen laten liegen”, juichte Jair Bolsonaro op zondagavond laat. De huidige radicaal-rechtse president van Brazilië had de eerste ronde van de verkiezingen weliswaar verloren, maar het verschil, zo’n 5 procentpunten, was zoveel kleiner dan vooraf verwacht dat hij zich haast de overwinnaar leek te voelen. Sinds de terugkeer naar de democratie in de jaren tachtig was het verschil in een eerste ronde zelfs niet zo klein geweest.

Omdat de centrumlinkse uitdager Luiz Inácio Lula da Silva, kortweg Lula, niet aan de vijftig procent van de stemmen kwam maar bleef steken op 48,4 procent, is er op 30 oktober een tweede ronde nodig waarin beiden het nog een keer tegen elkaar opnemen. Ook Lula hield de moed erin en zei uit te kijken naar een extra maand campagne voeren. “Ik heb altijd geloofd dat we de verkiezingen gaan winnen, en ik wil jullie zeggen: we gáán de verkiezingen winnen. Dit is slechts een verlenging.”

Luiz Inacio Lula da Silva groet zijn aanhangers na het bekendworden van de verkiezingsuitslag.  Beeld AFP
Luiz Inacio Lula da Silva groet zijn aanhangers na het bekendworden van de verkiezingsuitslag.Beeld AFP

Koehandel

Helemaal gerust zal Lula er toch niet op zijn. Hij blijft de favoriet voor de tweede ronde, waarin hij minder dan twee procentpunten aan zijn totaal hoeft toe te voegen om tot president verkozen te worden. Maar door de verkiezingsuitslag hebben Bolsonaro en zijn aanhangers duidelijk energie gekregen voor de campagne. Behalve die campagne staat er komende weken bovendien een stevige partij politieke koehandel op de agenda.

Want de stemadviezen van de kandidaten die het niet hebben gehaald zullen een van de cruciale factoren zijn voor de uitkomst van de tweede ronde. Beide kandidaten maakten reeds ouvertures naar die kandidaten. Bolsonaro heeft wat dat betreft een goede onderhandelingspositie: zijn politieke bondgenoten deden het namelijk over de gehele linie beter dan vooraf gedacht. Op zondag kozen de Brazilianen niet alleen een nieuwe president, maar allerlei politieke functies. De rechtse alliantie van Bolsonaro verstevigde haar positie in de Senaat en de Kamer van Afgevaardigden. Dat betekent dus ook dat áls Lula straks de verkiezingen wint, hij te maken krijgt met een rechtse volksvertegenwoordiging.

Ook die kandidaten scoorden hoger dan de peilingen voorspeld hadden, een extra bevestiging dat Brazilië een uiterst gepolariseerd land is geworden. Lula, die tussen 2003 en 2011 president was, gold destijds als de symbolische voorman van de ‘roze golf’ van linkse leiders die in die jaren over Zuid-Amerika spoelde. Nu, in 2022, is links weer aan de winnende hand op het continent, maar Lula trok juist naar het midden. Hij koos een voormalige, centrumrechtse, rivaal als zijn running mate, in een poging om een breed front te vormen tegen de radicaal-rechtse Bolsonaro. Maar dat brede front leidde niet tot een afgetekende verkiezingszege.

En dus zal Brazilië nog een spannende maand tegemoetgaan. Waarin twee radicaal andere visies op de toekomst van een van de grootste democratieën ter wereld tegenover elkaar staan. Volgens veel tegenstanders van Bolsonaro staat die democratie zelf op het spel – de huidige president heeft volgens hen de Braziliaanse democratie uitgehold, door zijn geflirt met militair geweld, zijn opruiende retoriek richting politieke tegenstanders en zijn aanhoudende in twijfel trekken van de eerlijkheid van de verkiezingen.

Na zijn onverwacht goede uitslag zong Bolsonaro over dat laatste onderwerp overigens een toontje lager, al bleef hij hinten dat er misschien fraude was gepleegd. Hij zei de uitslag pas te geloven als die door militairen gecontroleerd was. Die retoriek verklaart waarom veel Braziliaanse beschouwers een beetje moedeloos reageerden op het vooruitzicht van nog een maand campagne. Tot nu toe was die campagne namelijk grimmig, en werd ze getekend door politiek geweld tussen de twee kampen, voornamelijk van aanhangers van Bolsonaro tegen die van Lula.

Op verkiezingsdag bleven de gevreesde ongeregeldheden overigens uit. De opkomst was hoog – veel Brazilianen stonden uren in de rij om hun stem uit te kunnen brengen.

Lees ook:

Gespannen sfeer bij Braziliaanse verkiezingen: ‘Ik ben bang dat er geschoten gaat worden’

De verkiezingen zondag in Brazilië vinden plaats in een sfeer van polarisatie. Drie kiezers vertellen over hun voorkeur. ‘Ik ben bang dat er geschoten gaat worden als ik ga stemmen.’

Lula wil terug om Brazilië weer gelukkig te maken

Luiz Inácio Lula da Silva is de grote kanshebber bij de presidentsverkiezingen in Brazilië aanstaande zondag. Hij heeft in zijn eerdere presidentsjaren veel voor de armen van Brazilië gedaan, maar de grote smet op zijn blazoen is corruptie.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden