Vrijheid, vrijheid!

Blazen de Cubanen stoom af, of is dit het begin van een volksopstand?

Demonstranten duwen een auto omver in Havana.  Beeld AFP
Demonstranten duwen een auto omver in Havana.Beeld AFP

Honderden Cubanen gaan in een ongekend protest de straat op. Krijgt het regime de geest weer in de fles?

‘Vulgair’ en ‘delinquenten’; zo noemde de Cubaanse president Miguel Diaz-Canel maandag in een televisietoespraak de vele honderden demonstranten die sinds zondag woedend de straat op gaan.

Wat zondag begon als een lokaal protest tegen stroomuitval en vóór coronavaccins groeide in enkele uren uit tot een diffuse verzameling demonstraties in het hele land, tegen het gebrek aan voedsel en medicijnen en voor vrijheid en politieke veranderingen. Niet eerder sinds de revolutie in 1959 braken zulke grote protesten uit.

Beelden van de onrust komen voor een groot deel van lokale vloggers en ooggetuigen die vanuit het hele land foto’s en filmpjes delen via Facebook en Twitter. Daarop zijn vele honderden, vaak jonge mensen te zien die met Cubaanse vlaggen ‘vrijheid, vrijheid’ en ‘wij zijn niet bang’ scanderen. Van enige vorm van organisatie lijkt geen sprake, mensen gaan spontaan de straat op, aangemoedigd door beelden van elders.

Op sommige video’s worden politiewagens met stenen bekogeld, op andere worden dissidenten opgepakt, op een enkel filmpje schiet de politie met scherp, op andere applaudisseren overheidsfunctionarissen juist voor de demonstranten. Een en ander wordt gretig gedeeld door de Cubaanse diaspora in Miami, die in al zijn euforie – en niet voor het eerst – de laatste uren van het regime al heeft aangekondigd.

Economisch wanbeleid

De woede-uitbarsting vindt plaats te midden van een schrijnend tekort aan voedsel en medicijnen. Het afgelopen jaar is de misère in Cuba terug bij een niveau vergelijkbaar met de zogenaamde ‘Speciale Periode’ begin jaren negentig, die worden gezien als Cuba’s diepste crisis ooit. Economisch wanbeleid, verscherpte sancties van de VS, stijgende voedselprijzen en de crisis bij oliebondgenoot Venezuela hebben geleid tot chronische schaarste.

null Beeld Louman & Friso
Beeld Louman & Friso

Daaroverheen kwam de coronapandemie die in Cuba een groeiend aantal slachtoffers eist. In de provincie Matanzas dreigt de zorg te bezwijken onder het grote aantal besmettingen. Bovendien houdt corona de toeristen weg. Daarmee is Cuba’s belangrijkste inkomstenbron nagenoeg weggevallen, voor de staat, maar ook voor de vele duizenden particuliere kamerverhuurders en straatverkopers.

De onrust is voor Cubaanse begrippen ongekend. Het totalitaire communistische regime smoort al een halve eeuw lang iedere kritiek in de kiem, of het nu gaat om hongerstakers, of om een eenling die zwijgzaam met een kartonnetje de straat op gaat. Het afgelopen half jaar was er vooral binnen de artiestengemeenschap al veel actie gevoerd. Vele tientallen critici zijn opgepakt.

#SOSCuba

Het laatste protest van enige betekenis dateert alweer van de bloedhete zomer in 1994. De Cubanen zaten toen ook zonder voedsel en op de boulevard van Havana begonnen honderden mensen ‘vrijheid, vrijheid’ te scanderen. De toenmalige leider Fidel Castro ging hoogstpersoonlijk poolshoogte nemen en wist dankzij zijn charisma de rust weer terug te krijgen.

President Diaz-Canel probeerde dat kunstje zondag na te doen in het stadje San Antonio de los Barrios, waar de eerste protesten uitbraken. Maar toen hij aankwam, was de onrust onder hashtag #SOSCuba al overgeslagen naar tientallen steden en dorpen in het hele land. De leider werd in april naast zijn presidentschap ook eerste secretaris van de Communistische Partij, de hoogste functie in het land. Hij nam die rol over van Raul Castro, waarmee een einde kwam aan een dynastie van zes decennia. Maar hoewel hij net zo strak in de leer is als zijn voorgangers, mist de relatief jonge Diaz-Canel het overwicht van de zogenaamde ‘históricos’.

Honderden activisten opgepakt

Zondag verscheen de president ook al op de staats-tv die daarvoor de reguliere uitzendingen onderbrak – op zich al een unicum in Cuba. “Het strijdbevel is gegeven, revolutionairen, ga de straat op”, zei de leider geagiteerd. Hij riep zijn aanhang op om ‘provocaties’ van repliek te dienen en citeerde Fidel Castro met “de straat is van de revolutionairen”. Op video’s verschenen vervolgens met stokken en stenen gewapende aanhangers van de regering. Ook politie en militairen zijn gemobiliseerd. De boulevard van Havana en het gebied rond het centraal gelegen Capitool zouden zijn gemilitariseerd. Volgens de Spaanse krant El País zijn honderden activisten in hun huizen en op straat opgepakt.

De komende dagen moet blijken of de onrust een kwestie was van stoom afblazen of dat de geest uit de fles is en hoe, in dat laatste geval, de Cubaanse machthebbers die er weer terug in krijgen.

Lees ook:

Cuba zonder Castro zal weinig verschillen van Cuba met Castro

De naam Castro is vervlochten met Cuba en de Cubaanse revolutie. Met het verwachte terugtreden van Raúl Castro als secretaris-generaal van de Communistische Partij komt na ruim zes decennia een einde aan een tijdperk. Tot veranderingen zal dit niet leiden.

Cuba poetst imago op met eigen coronavaccins

In Cuba zijn twee veelbelovende vaccins tegen corona de laatste testfase ingegaan. De socialistische regering wil daarmee niet alleen de gezondheid en de economie redden, maar ook haar reputatie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden