Deel van een muurschildering van Banksy in Dover.

AnalyseBrexit

Blaast Londen het brexitakkoord echt op of is het bluf?

Deel van een muurschildering van Banksy in Dover.Beeld AP

Nieuwe wetsvoorstellen van de regering-Johnson zouden lijnrecht ingaan tegen het vorig jaar zwaarbevochten terugtrekkingsakkoord met de EU.

Brusselse insiders van het brexitproces zijn heus wel wat gewend als het om bizarre wendingen gaat. Maar nu zijn toch echt meer klompen gebroken en monden opengevallen dan ooit tevoren. De Britse regering dreigt cruciale bepalingen in het vorig jaar met bloed, zweet en tranen gesloten terugtrekkingsakkoord in de prullenbak te gooien, meldt de Financial Times. Vooral de afspraken over Noord-Ierland staan op het spel, het gevoeligste onderdeel van dat hele akkoord.

De brexitbom barst midden in een beslissende fase van de onderhandelingen over de toekomstige handelsrelatie tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk. Dat overleg gaat dinsdag in Londen een nieuwe ronde in.

Val in de afgrond

Maar als het Financial Times-bericht klopt, hebben die onderhandelingen geen zin meer en stevenen Brussel en Londen af op een keiharde brexitvechtscheiding, inclusief Britse val in de afgrond op 1 januari. Dat wordt een economische en logistieke ramp, zeggen alle betrokken, behalve premier Boris Johnson: die noemt zo’n no deal-scenario in een maandag uitgegeven verklaring zelfs een ‘goede uitkomst’ voor zijn land. “We zullen de vrijheid hebben om handelsovereenkomsten te sluiten met elk land ter wereld. En als resultaat zullen we enorm gedijen.”

De verklaring klinkt zowel laconiek – op z’n Johnsons – als dreigend naar de EU. Hij stelt een ultimatum; als er op 15 oktober geen handelsakkoord ligt, is dat jammer, maar ‘we moeten door’, aldus de premier. Verder praten met Brussel heeft dan geen zin meer, het Verenigd Koninkrijk heeft kennelijk wel wat beters te doen: de wereldzeeën veroveren. Londen hamert er al maandenlang op dat het sinds de ‘papieren brexit’ van 1 februari een soeverein land is dat geen boodschap meer heeft aan Brusselse belerende vingertjes.

Weglopen van onderhandelingen is één, maar eerder gemaakte afspraken aan de laars lappen is andere koek. Bluffen de Britten? In Brussel klinken ook sussende geluiden, als zou dit slechts een Brits onderhandelingstrucje zijn dat we wel vaker hebben gezien. Begin dit jaar dreigden ze ook al weg te lopen.

Toch was het bericht in de Financial Times behoorlijk concreet. Woensdag presenteert de regering-Johnson wetsvoorstellen die zouden indruisen tegen het in oktober vorig jaar bezegelde terugtrekkingsakkoord met de EU. Zo zouden Noord-Ierse ondernemers gevrijwaard blijven van douaneformaliteiten bij het zakendoen met de ‘overkant’, het Groot-Britse eiland. Als dat de bestemming van hun goederen is, is dat niet zo’n probleem. Maar alles dat straks in omgekeerde richting, dus naar Noord-Ierland, wordt verscheept, moeten vanaf 1 januari worden gecontroleerd, ook in een no-dealscenario.

Tandenknarsen

De kern van het door beide partijen geratificeerde Noord-Ierland-protocol (onderdeel van het terugtrekkingsakkoord) is immers dat er een handelsgrens komt in de Ierse Zee. Alleen zo kan terugkeer van een fysieke landsgrens tussen Noord-Ierland en EU-lidstaat Ierland worden voorkomen. Johnson heeft er nota bene persoonlijk voor gezorgd dat deze bepaling naar zijn zin werd aangepast.

Premier Boris JohnsonBeeld REUTERS

Londen heeft tijdens de huidige overgangsperiode wel vaker getandenknarst over het terugtrekkingsakkoord. De noodzakelijke voorbereidingen op de nieuwe status van Noord-Ierland, zoals het inrichten van douanefaciliteiten in zee- en luchthavens, vorderen moeizaam. Maar niet eerder hing een klinkklare schending van het akkoord zo zichtbaar in de lucht.

“Ik vertrouw erop dat de Britse regering het terugtrekkingsakkoord uitvoert, een verplichting onder het internationaal recht en voorwaarde voor elk toekomstig partnerschap”, tweette voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie. “Het protocol over Noord-Ierland is essentieel om vrede en stabiliteit op het eiland en de integriteit van de interne markt te beschermen.”

Intussen doet Londen voorkomen alsof alle ophef nergens voor nodig is. Volgens een woordvoerder van Johnson gaat het om ‘beperkte en redelijke stappen om specifieke elementen van het Noord-Ierland-protocol te verduidelijken in binnenlandse wetgeving’.

Of de EU zich inderdaad zorgen maakt om niks mogen juristen morgen gaan bepalen, als de Britse wetsvoorstellen bekend zijn.

Lees ook:
Waarom de brexit-onderhandelaars nauwelijks resultaat zullen boeken

Een nieuwe onderhandelingsweek gaat van start in Londen, maar de verwachtingen zijn laaggespannen. Een no-dealscenario steekt onverbiddelijk de kop op.

Deze vissers dromen van nieuwe rijkdom na brexit

Visserij is in de brexit-onderhandelingen één van de grootste struikelblokken. “Als Johnson op visserij toegeeft, voelen we ons verraden.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden