In de Amercentrale van Essent, bij Geertruidenberg, worden kolen en biomassa gestookt.

Analyse Klimaatdoelen

Biomassa ligt onder vuur. Is dat terecht?

In de Amercentrale van Essent, bij Geertruidenberg, worden kolen en biomassa gestookt. Beeld anp

Eén van de pijlers onder het klimaatakkoord, biomassa, ligt onder vuur. Is dat terecht, en zouden we ook zonder kunnen?

Je kunt het gerust een van de pijlers onder het klimaatakkoord noemen. Niet zon- of windenergie, maar biomassa is voorlopig verreweg de belangrijkste duurzame energiebron. Maar de brandstof komt steeds meer onder vuur te liggen. Volgens een deze week gepubliceerd rapport zou de bijstook van houtpellets in energiecentrales zelfs meer CO2-uitstoot veroorzaken dan kolenverbranding. Moet het kabinet biomassa uit het klimaatakkoord schrappen? En halen we dan de CO2-doelen wel?

De discussie komt op een politiek gevoelig moment. Vandaag beantwoordt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) de vraag of het klimaatakkoord volstaat om de CO2-uitstoot in 2030 met 49 procent terug te brengen. Tegelijkertijd laat het PBL ook weten hoe groot het aandeel biomassa in het energieverbruik is.

Vermoedelijk wijkt dit niet veel af van de cijfers die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) eerder presenteerde. Duurzame energie maakte in 2018 15 procent uit van de totale elektriciteitsproductie. Van de duurzaam opgewekte stroom kwam 61 procent uit biomassa, wind was goed voor 23 procent, de zon verzorgde 8 procent. Niet eerder werd zoveel biomassa verstookt in de energieproductie als vorig jaar; de vorige piek lag in 2012. Nederland is wereldwijd een van de grootste gebruikers van biomassa.

Zon en wind zijn de enige serieuze duurzame alternatieven voor biomassa

Alleen al daarom is het voor Nederland vrijwel ondoenlijk om pardoes met biomassa te stoppen. PBL-onderzoeker Jan Ros wil niet zeggen dat het onmogelijk is om het klimaatdoel voor 2030 te halen zonder biomassa, ‘heel moeilijk’ wordt het wel. Wat zeker niet lukt, is om 25 procent minder CO2 uit te stoten in 2020, zoals de rechter het kabinet heeft verplicht in het Urgendavonnis.

Ros: “Alle veranderingen in de stroomproductie hebben tijd nodig. Dat kun je niet forceren.” Zon en wind zijn de enige serieuze duurzame alternatieven op korte termijn voor biomassa. Nu al kan het stroomnet de ‘piekbelasting’ niet aan als het hard waait, laat staan als er nog eens tientallen windvelden bijkomen.

Nu zijn weinig politieke partijen helemaal tegen biomassa. Maar de brandstof is omstreden. Al bij de voorloper van het klimaatakkoord, het energieakkoord uit 2013, hadden milieuclubs twijfels bij het meestoken van houtsnippers in kolencentrales. Onder druk van onder meer Greenpeace kwam er een limiet aan deze bijstook.

Allemaal willen ze biobrandstoffen

Er zijn allerlei soorten biomassa, zoals bijvoorbeeld ook brandstoffen uit palmolie of koolzaadolie. De kritiek richt zich voor het grootste deel op het meestoken van hout in energiecentrales, zegt energie-onderzoeker Joseph Wilde-Ramsing van de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen. Hij komt zelf uit de Amerikaanse staat North Carolina, waar veel biomassahout vandaan komt. Veel producenten daar claimen dat zij slechts afgebroken takken of kromme bomen aanleveren voor energieproductie, en geen bomen die ook voor andere doelen gebruikt kunnen worden. “Ik heb mijn twijfels als ik de vrachtwagens vol met boomstammen zie weg rijden. De certificering is onvoldoende op orde.”

PBL-onderzoeker Ros kent geen harde cijfers over de soorten hout die in de oven verdwijnen. Hij werkt aan een advies over biomassa aan het kabinet. Het klimaatakkoord signaleert al dat veel meer partijen een beroep doen op biomassa dan er te verdelen valt. Van de industrie en de elektriciteitsproducent tot de automobilist en stadsverwarmers: allemaal willen ze biobrandstoffen.

Daarom moet heel kritisch naar de toepassing gekeken worden, zegt Ros. “Een groot voordeel van biomassa is dat het tijdens de groei CO2 uit de lucht haalt. Dat voordeel verlies je als je het direct verstookt voor energieopwekking.” Er zijn goede alternatieven voor stroomproductie, namelijk zon en wind. En een boom heeft er heel lang over gedaan om CO2 op te nemen, en die wordt dan in één keer weer de lucht in gepompt. Ros acht het waarschijnlijk dat er in een energieneutrale toekomst nog producten gemaakt zullen worden op basis van koolstof, zoals plastics of biokerosine. “Daarvoor zul je biomassa nodig hebben. Mocht je het toch direct verbranden dan zul je de uitgestoten CO2 ondergronds moeten opslaan, dan onttrek je zelfs CO2 aan de atmosfeer.”

Biomassa: schoner of niet? 

Centrales waarin biomassa wordt verstookt, zoals houtblokjes, stoten 20 procent meer CO2 uit dan een kolencentrale, berekende het adviesbureau DNV GL gisteren. Dat is logisch: hout heeft per kilo minder energie-inhoud dan steenkool en produceert daardoor meer CO2 per kilowattuur. Maar dan kijk je alleen naar de uitstoot van de centrales zelf. Wie de hele cyclus in beschouwing neemt, krijgt een ander beeld.

De biomassa komt meestal van bomen die diezelfde CO2 ooit hebben opgenomen. In theorie voegt de verbranding geen CO2 aan de atmosfeer toe. De praktijk is minder schoon. Het kost energie om de bomen te kappen en naar Nederland te vervoeren, je moet nieuwe ­bomen planten en die de tijd gunnen om te groeien. Deze productiebossen zijn ook veel armer dan natuurlijke bossen.

Maar de netto-uitstoot van ­biomassa is niet nul, maar een stuk gunstiger dan bij de verbranding van kolen of gas. De koolstof die daarbij vrijkomt, zat miljoenen jaren onder de grond en wordt nu als CO2 aan de atmosfeer toegevoegd.

Lees ook:

Vattenfall opent voorlopig geen nieuwe houtstookcentrales in Nederland

In Diemen ligt het Zweedse bedrijf Vattenfall onder vuur wegens een nieuwe biomassacentrale. Directeur Magnus Hall zag de discussie niet aankomen. Voorlopig zegt hij af te zien van meer houtstook centrales in Nederland.

Biomassa blijkt schadelijker dan gas en kolen

Biomassacentrales stoten meer stikstof, fijnstof en koolstof uit dan een kolencentrale, berekent adviesbureau DNV GL. Het stoken van hout geldt als groene energieoplossing in het Klimaatakkoord.

Waarom biomassa een grotere klimaatkiller is dan steenkool

Energiebedrijf RWE stopt vanaf komende maand grote ladingen biomassa in zijn Brabantse kolencentrale. Maar pas op, waarschuwen deskundigen: hout verbranden is op korte termijn nog viezer dan steenkool. Klimaatwinst laat decennia op zich wachten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden