Analyse Partijcongressen

Bij het congres van coalitiepartij CDA dreigt vandaag oproer

Premier Rutte ging woensdag in gesprek met boeren tijdens een stikstofbijeenkomst van de VVD. Beeld ANP

Met een cruciale stikstofweek voor de boeg, congresseren CDA en D66 vandaag. De natuur- en klimaatmaatregelen drukken zwaar op de coalitie.

Toen Rutte III zich presenteerde als ‘het groenste kabinet ooit’, konden de bewindslieden niet vermoeden dat klimaat- en milieukwesties zó onontkoombaar zouden worden. Het Klimaatakkoord, stikstofproblematiek en Pfas: de dossiers vragen het uiterste van de denkkracht en de flexibiliteit van de coalitie. Hoeveel rek zit er nog in het elastiek?

De claim dat dit kabinet het duurzaamste aller tijden is, kon nog als een vrijblijvende slogan opgevat worden. Vorige kabinetten hadden ook hoge ambities, bijvoorbeeld in het Energieakkoord of voor natuurkwaliteit. Die waarmaken was een ander verhaal. Of er werd een list verzonnen, waarin economische groei en natuurbehoud hand in hand zouden gaan. In de praktijk legde de natuur het altijd af.

Deze kabinetsperiode is anders. Rechters, wetenschappers en actiegroepen dwingen het kabinet tot daden. Het Urgenda-vonnis bepaalde dat de CO2-uitstoot in 2020 met een kwart moet zijn teruggebracht en dat noopt tot ingrijpende beslissingen. Na aanhoudend bevingsleed ging de Groninger gaskraan dicht. En sinds de Raad van State het stikstofbeleid afschoot, blijken de grenzen van de natuur zo ver overschreden dat duizenden projecten stilliggen. De Pfas-problematiek komt er nog bij; er mag nauwelijks grond verplaatst worden, nu onafbreekbare chemische stoffen alomtegenwoordig blijken.

Schouder aan schouder

Komende week wordt – opnieuw – een bepalende week voor de bouw. Het kabinet presenteert stikstofplannen, waarmee het 18.000 stilliggende projecten hoopt vlot te trekken. Ook komt minister Van Veldhoven met nieuws over Pfas, in afwachting van een norm waarmee bouwbedrijven aan de slag kunnen. Om de urgentie te benadrukken, vergeleek premier Rutte de stikstofkwestie gisteren met de vluchtelingencrisis. “Als Rijk, provincies en gemeenten trekken we schouder aan schouder op. Ook in 2015 was het van belang dat verschillende overheidslagen als één functioneerden.”

De milieudossiers vereisen ook eendracht binnen Rutte’s eigen ploeg. En juist daar begint het, onder druk van wekelijkse berekeningen en juridische tegenvallers, te piepen en kraken.

Rutte’s eigen VVD moest deze regeerperiode al veel slikken. In het verkiezingsprogramma werd nauwelijks een letter vuil gemaakt aan klimaat, nu gaat een VVD’er (minister Wiebes) over een klimaatakkoord dat ingrijpt in de levens van alle Nederlanders. Bovendien dreigen de liberalen afscheid te moeten nemen van een kroonjuweel: om de stikstofuitstoot te beteugelen, verlaagt het kabinet waarschijnlijk de maximumsnelheid.

Grote boerenachterban

De VVD-aanhang houdt zich nog rustig, maar bij het congres van coalitiepartner CDA dreigt vandaag oproer. Wat de auto is voor de VVD, zijn de boeren voor het CDA. Provinciale afdelingen zien niets in de toekomstvisie waarin de partij afscheid neemt van de intensieve landbouw. Europarlementariër en boerenvoorvrouw Schreijer-Pierik zette de discussie verder op scherp. Zij dreigt de partij te verlaten als die instemt met deze koers. Volgens haar laat de CDA-commissie ‘de boeren vallen’. “Dan ben je geen haar beter dan D66, dat de veestapel wil halveren.”

De veeteelt veroorzaakt de meeste stikstofuitstoot, maar gedwongen inkrimping is taboe voor de coalitie – ook VVD en ChristenUnie hebben een grote boerenachterban. Het kabinet probeert boeren daarom met geld te verleiden om te stoppen.

Het partijcongres van D66, ook vandaag, zal ontspannener zijn. De partij was lang ongelukkig in de coalitie. D66 stemde het referendum weg en moest afschaffing van de dividendbelasting verdedigen. Nu het over stikstof gaat, kan D66 achteroverleunen. De grootsteedse achterban heeft geen moeite met minder auto’s en minder varkens. In peilingen krabbelt de partij voorzichtig op.

De coalitie hoopt dat ze na volgende week even van crisissferen verlost is en dat ze in relatieve rust kan praten over stikstofplannen voor de lange termijn. Géén van de vier partijen heeft er belang bij het kabinet te laten vallen over het milieu. Niemand zit te wachten op een verkiezingscampagne waarin het Malieveld wekelijks vol staat.

Lees ook: 

Provinciaal CDA in opstand tegen nieuwe landbouwkoers

In de provinciale fracties van het CDA is tumult ontstaan over het plan voor de koerswijziging dat Nederland niet langer de tweede landbouwexporteur van de wereld moet willen zijn. Op het landelijk partijcongres zaterdag in Utrecht eisen ze dat het voorstel van tafel gaat en dat het CDA zich blijft profileren als plattelandspartij die opkomt voor de boeren.

Zelfs de ‘vroempartij’ moet nu gas terugnemen

Het gaspedaal overal diep kunnen indrukken, is een kroonjuweel van de VVD. Maar steeds meer liberale oud-politici zeggen: 130 is onhoudbaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden