Reportage Spanje

Bij Franco’s herbegrafenis is Spanje’s donkere kant weer even tastbaar

Het lichaam van Franco wordt van het mausoleum naar de begraafplaats Mingorubbio gedragen. Beeld BSR Agency

De herbegrafenis van dictator Franco reet voor een dag weer de oude wonden open van burgeroolog en dictatuur.

Als de ochtendmist nog over de glooiende velden hangt rond begraafplaats Mingorubbio rennen hardlopers hun dagelijkse rondje en laten buurtbewoners de hond een plasje doen. Alleen de aanwezigheid van goed bemande politieafzettingen verraadt dat er een historische gebeurtenis zal plaatsvinden.

Met militaire precisie heeft de Spaanse regering gisteren op deze gemeentelijke rustplaats de herbegrafenis van dictator Francisco Franco (1892-1975) voorbereid. Twee in fluorescerende wandelkleding gestoken dames met een rottweiler spreken er schande van. Misschien dat de middenstand er nog wat aan heeft. Maar veel meer eer valt er niet te behalen aan het opgraven van een oude dictator uit zijn praalgraf, denken zij.

De begraafplaats in de Madrileense randgemeente niet ver van Franco’s voormalige uitgestrekte verblijf, is nog steeds een franquistisch bolwerk waar het wemelt van de militaire barakken. Franco komt naast zijn vrouw te liggen in gezelschap van andere regimekopstukken, maar ook van bijvoorbeeld de Dominicaanse dictator Trujillo.

Een 1500 kilo zware grafzerk

Om stipt 10.30 uur begint in de Vallei der Gevallenen de operatie om de gebalsemde resten van Franco uit zijn pompeuze mausoleum te halen. De autoriteiten hebben een zware dobber aan de 1500 kilo wegende grafzerk. Maar rond het middaguur wordt de kist op de schouders van familieleden van de trappen voor de basiliek gedragen richting een gereedstaande lijkwagen.

De kist wordt in een witte helikopter geladen die hem naar Mingorubbio vliegt. Een klein kwartier na het opstijgen klinkt het klapwiekende gezoem al boven Franco’s nieuwe rustplaats. De helikopter cirkelt tegen de strakblauwe lucht nog even rond, in afwachting van de 22 familieleden die over de weg aankomen.

‘Franco! Franco! Franco!’, en ‘Sánchez verrader!’, klinkt het uit de kelen van een paar honderd aanhangers die zich voor de politieafzetting hebben verzameld. Toch heerst er, bij alle schijnbaar strijdbare kreten, vooral verslagenheid onder de samengekomen franquisten. “Het is heel triest allemaal. Zijn leger heeft hem in de steek gelaten”, vertelt oud legionair Ignacio Ménendez, gehuld in zijn veteranenuniform.

‘Morele belediging’

Om 15.00 uur spreekt Pedro Sánchez de natie toe. “Vandaag heeft Spanje iets voor zichzelf voor elkaar gekregen. Met de beslissing om een eind te maken aan deze morele belediging is weer een stap gezet naar verzoening, die alleen kan plaatsvinden in vrijheid en democratie”, zegt de demissionair premier. Ondertussen stromen de reacties van zijn politieke tegenstanders binnen. Die vinden dat Sánchez goedkoop stemmen probeert te trekken door Franco uitgerekend twee weken voor de verkiezingen op te graven.

Dat de diepe kloof die in de burgeroorlog en dictatuur is geslagen tussen links en rechts in Spanje nog niet is geheeld, heeft Sánchez goed begrepen. Even later duikt er een foto op van een vrouw die trots met de Republikeinse vlag zwaait boven de Vallei der Gevallenen, waar Franco zojuist is weggehaald.

De herbegraving is volgens de demonstranten bij zijn nieuwe rustplaats wraak van links voor de verloren Spaanse burgeroorlog in de jaren dertig en de daaropvolgende dictatuur. Demonstrante Almudena Montojo zou liever terugkeren naar de Franco-jaren: “Ik heb negentien jaar onder Franco geleefd en dat was geweldig. Nu is het una mierda”, een ‘schijtzooi’. In haar hand houdt zij een vlag waar ‘Bedankt Franco’ op staat.

Antonio Tejero

Dit kleine stukje Spanje lijkt vandaag wel met een been in een tijdmachine te staan. Zeker als onder luide steunbetuigingen ook de besnorde Antonio Tejero opduikt in de menigte. Hij stond in 1981 met getrokken pistool te zwaaien in het Spaanse parlement toen hij tijdens de prille democratie een militaire coup wilde plegen.

Even later draagt uitgerekend zijn zoon, een priester, in het nieuwe onderkomen van Franco op Mingorubbio de mis op tijdens een besloten ceremonie. Nadat de familie de begraafplaats heeft verlaten met de verboden pre-constitutionele Spaanse vlag met zwarte adelaar in de hand, stromen demonstranten toe om nog eens voor Franco te bidden.

De verbeten tegenstellingen die rond de herbegrafenis van de dictator uiterst tastbaar zijn, tonen weer heel even de diepe wond van Spanje’s onverwerkte verleden. Toch is dit zeker niet tekenend voor de puls van het land na meer dan vier decennia democratie. “Het is goed dat Franco is opgegraven, al had dat ook wel eerder mogen gebeuren”, vertelt taxichauffeur Angel José Moreno vlakbij de begraafplaats. “Ik volg het wel op de radio. Maar voor mij en de meesten Spanjaarden is dit ook een gewone werkdag.”

Lees ook:

Praalgraf dictator Franco ‘past niet langer in een volwassen Europese democratie’

Na jarenlang politiek en juridisch getouwtrek wordt de Spaanse dictator Franco vandaag herbegraven. Het lege mausoleum wordt wellicht een museum.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden