Verkiezingen Bolivia

Bij de verkiezingen in Bolivia worden de kandidaten met stenen bekogeld en gaan aanhangers met elkaar op de vuist

Een vrouw draagt de vlag met daarop de beeltenis van de vorige Boliviaanse president Morales bij de campagne van de nieuwe kandidaat van de Movement to Socialism partij (MAS): Luis Arce.Beeld Reuters

De politieke chaos en diepe verdeeldheid in Bolivia moeten zondag beëindigd worden met algemene verkiezingen. Maar de voortekenen stemmen niet hoopvol.

De verkiezingen zijn een herkansing van die van oktober vorig jaar. Die mondden uit in felle protesten tegen de dubieuze overwinning van de linkse president Evo Morales, die toen al veertien jaar aan de macht was. Rellen en hard politieoptreden leidden tot 35 doden en 800 gewonden. Morales trad af en vluchtte het land uit.

Sindsdien is het niet meer rustig geweest. Senaatsvoorzitter Jeanine Áñez, van de rechtse oppositie, hees zichzelf op het zadel en mocht eigenlijk alleen verkiezingen organiseren. Maar ze gebruikte haar positie vooral om, provocatief met de Bijbel zwaaiend, een sloophamer te halen door 14 jaar van nationalisaties en sociale programma's waar Morales’ aanhang zo blij mee was. Morales, ooit de veelbelovende ‘eerste inheemse president in de geschiedenis’ werd aangeklaagd voor ‘terrorisme’. 

 Stijging van de schendingen van mensenrechten

“Interne conflicten, aftredende ministers en corruptie maakten deze regering problematisch”, zegt sociologe Maria Teresa Zegada vanuit Bolivia. Internationale organisaties zagen een stijging van de schendingen van mensenrechten. “Maar ze had natuurlijk ook de pech van de coronapandemie.” Die stortte Bolivia in een economische crisis, onderstreepte de gebrekkige professionaliteit van Áñez’ regering en leidde tot herhaaldelijk uitstel van de verkiezingen. Bolivia’s relatieve dodental door corona behoort tot het hoogste ter wereld.

Terwijl volksorganisaties en vakbonden de straat opgingen, blokkeerde Morales’ partij Beweging naar het Socialisme (MAS), dankzij een meerderheid in het parlement, alles wat Áñez niet per decreet kon uitvoeren. Morales zelf gooide vanuit buurland Argentinië olie op het vuur door de interim-regering af te schilderen als een bloedige rechtse dictatuur die met een staatsgreep aan de macht is gekomen.

Kortom: de verkiezingen, waarbij ook een nieuw parlement wordt gekozen, komen geen dag te vroeg. De uitkomst is ongewis. Opiniepeilingen weerspiegelen de traditionele tweedeling in Bolivia, die loopt langs politieke, economische en ook etnische lijnen. Favoriet is voormalig economieminister Luis Arce van de MAS. Hij was verantwoordelijk voor Morales’ betrekkelijk succesvolle economische beleid. Hij is populair bij de rurale, arme en voornamelijk inheemse bevolking - volgens de laatste census ruim 40 procent van de Bolivianen. Op kleine afstand volgt ex-president Carlos Mesa van de Burgergemeenschap CC. Hij staat voor verdere privatiseringen en is populair onder de stedelijke, blankere en rijkere middenklasse die Bolivia traditioneel altijd bestuurde. 

Tumultueuze campagnes

Het revanchisme van beide kampen leidde tot tumultueuze campagnes. Kandidaten werden met stenen bekogeld, aanhangers gingen met elkaar op de vuist. Er zijn dan ook grote zorgen over de toekomst. Rechts vreest dat, als MAS wint, Morales zal terugkeren en achter de schermen aan de touwtjes gaat trekken. “Delen van zijn partij zien hem nog steeds als een historische leider die terug moet komen aan de macht”, zegt politicoloog Franklin Pareja. Leiders van de MAS zelf vrezen provocaties van ‘rechtse krachten’ om hun verlies te camoufleren. 

Niet minder zorgen zijn er over het scenario waarin MAS verliest. En die kans is reëel als het aankomt op een tweede ronde, en iedereen die tegen MAS is op Mesa stemt. De partij wantrouwt de kiescommissie en ook de internationale waarnemersmissie van de Organisatie van Amerikaanse Staten. Partijleiders spreken nu al over verkiezingsfraude. “Leiders uit de achterban hebben gezegd niet te accepteren dat de MAS niet terugkomt aan de macht; ze staan klaar om in actie te komen”, zegt Zegada. “In dat geval wacht ons een periode met veel onrust, waarschijnlijk met militair ingrijpen en een hoge humanitaire prijs.”

Vermoeden van fraude

Ook journalist Mabel Azcui vreest onrust: “Als MAS niet wint dan komen hier serieuze problemen. Ze willen de  macht terugwinnen via de straat.” De redding kan komen van de zwevende kiezers, naar schatting 20 procent van het electoraat, want zonder duidelijke winnaar is het zeer de vraag of deze verkiezingen de rust gaan terugbrengen die Bolivia nodig heeft, zegt politicoloog Pareja: “Als de marge van de winnaar klein is, dan zal de verliezer fraude vermoeden en dan hebben we een groot probleem.”

Lees ook:

De interim-president gaat knarsetandend overstag: er komen verkiezingen in Bolivia

De interim-president van Bolivia heeft eigenlijk geen zin in verkiezingen, maar stemt er nu toch in toe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden