ReportageGuben

Bij de Poolse grens is er begrip voor neonazistische knokploegen: ‘We brengen zelf onze zaken op orde’

De grensovergang tussen Duitsland en Polen in Guben. Beeld REUTERS
De grensovergang tussen Duitsland en Polen in Guben.Beeld REUTERS

Aan de grens met Polen verschijnen knokploegen die vluchtelingen te grazen willen nemen. In de Duitse grensstad Guben vinden veel inwoners dat wel prima.

Kim Deen

Felgele en -oranje bomen omringen dit seizoen feestelijk de grote brug van de verder grauwe stad Guben. Dagelijks steken Gubenaren hier de rivier de Oder over, die de stad scheidt in een Duits en Pools deel. Polen lopen de brug over naar een beter betaalde baan in Duitsland, Duitsers steken over voor de Poolse markt, waar de boodschappen goedkoper zijn. De open grenzen van de Europese Unie hebben de stad, gesplitst na de Tweede Wereldoorlog, weer herenigd en de bewoners profiteren daar nog iedere dag van.

Toch kijken de Gubenaren met steeds meer wantrouwen naar hun geliefde brug. De 61-jarige Marion Bärov is met een grote boodschappentas in haar hand op weg naar de overkant en groet in het voorbijgaan bekenden. “Op mijn werk zeiden we gisteren nog, het zou beter zijn als ze de grens weer dichtgooien, dat je alleen nog met een paspoort hier de brug over kan”, vertelt ze. Bärov maakt zich namelijk zorgen dat steeds meer migranten via Wit-Rusland en Polen de grens oversteken naar Duitsland. “Ik heb het gevoel dat het weer een stroom aan het worden is, net als in 2015.”

null Beeld Louman & Friso
Beeld Louman & Friso

Vluchtelingen uit Wit-Rusland

Op precies dat gevoel speelden rechts-extremistische organisaties de afgelopen weken in. Doordat de Wit-Russische dictator Loekasjenko in reactie op Europese sancties vluchtelingen de grens over stuurt, krijgen Duitse grenssteden als Guben weer meer te maken met migratie. Volgens de Duitse politie kwamen dit jaar 6162 migranten de grens over, van wie 3751 in de eerste drie weken van oktober. ‘We willen geen tweede 2015', schreef de neonazi-organisatie Der Dritte Weg vorige week op haar website, waarbij ze haar volgers ook opriep om zelf de grenzen te gaan beschermen.

Aan die oproep werd gehoor gegeven. Afgelopen weekend ontdekte de Duitse politie in de bossen rond Guben meerdere knokploegen. In totaal werden vijftig mensen aangehouden, gekleed in balaclava’s, waterbestendige kleding en met hoofdlampjes op. Bij het fouilleren vonden ze pepperspray, honkbalknuppels, een kapmes en een bajonet. Volgens de politie komt een aantal arrestanten uit het milieu van de neonazigroep NSU, die rond de eeuwwisseling tien racistisch gemotiveerde moorden pleegde.

‘Noem me maar Adolf’

Hoewel veel rechts-extremisten vanuit andere deelstaten naar Guben reisden, kwam een groot deel van de knokploegen uit de regio zelf. In Guben hangt een agressieve sfeer. Voor een winkel in de straat richting de brug klagen drie mannen dat de ‘kanaken’, een denigrerende term voor buitenlanders, vrouwen verkrachten en corona verspreiden in Duitsland. “Noem me maar Adolf”, zegt een van hen, als hem voor de krant zijn naam wordt gevraagd.

Verderop in de brede, stille winkelstraat loopt de 86-jarige Wolfgang Kroll voorzichtig voortbewegend naar huis. “Die jongens kwamen uit Guben en andere plaatsen in Brandenburg”, zegt hij bevestigend over de knokploegen. Hij heeft er begrip voor dat de bewoners van de Duits grenssteden het heft in eigen hand nemen. “Je ziet wat er in de politiek gebeurt, daar gaat veel mis”, zegt hij. “Hier wonen genoeg mensen met gezond verstand die kunnen beoordelen wat wij in Guben nodig hebben. Wij kunnen prima zelf onze zaken op orde brengen.”

Kroll is bang dat zijn stad het aantal vluchtelingen niet zal kunnen opvangen. “Wij hebben jarenlang voor onze pensioenen gewerkt en dan komen de buitenlanders hier en moeten door ons verzorgd worden”, zegt hij. Hij woont al zijn leven lang in Guben en ziet zijn stad met het jaar achteruit gaan. “Ze noemen het een slaapstad”, zegt hij, met zijn blik op het gigantische centrale plein, waar geen mens te bekennen is. Na de val van de muur stortte de industrie van Guben in. “Jonge mensen hebben hier niets meer te zoeken”, zegt Kroll.

Wake van 24 uur

In een afgelegen zijstraat klinkt hiphopmuziek, een groepje tieners bezet twee bankjes. Ook zij hebben gehoord van de neonazi’s in hun dorp en vinden het prima dat zij de grens komen bewaken. “Vroeger werd de grens veel beter bewaakt”, zegt de 16-jarige Toby. De afgelopen jaren ziet hij meer migranten door zijn stad komen, hoewel hij er zelf niet veel kent. “Ik heb nu twee vluchtelingen in mijn klas”, vertelt hij. “Ik praat niet echt met ze, maar we accepteren ze wel. Ik maak er geen drama van dat ze een andere huidskleur hebben.” Toch weet hij dat veel vluchtelingen in Guben racistisch behandeld worden. “Je hebt hier wel veel mensen die ze op straat naroepen, zo van, hé zwarte.”

Tegen dat racisme en de knokploegen hielden activisten afgelopen weekend op het centrale plein van Guben een wake die 24 uur duurde. Ook het groepje jongeren zag de wake, maar kennen niemand die eraan mee deed. De 120 antifascistische activisten kwamen voornamelijk uit steden als Berlijn en Leipzig. Het is even zoeken naar Gubenaren die zich druk maken over de knokploegen, maar ze zijn er wel. “Natuurlijk kan dit niet”, zegt de 52-jarige Mario Stelzer. “Het bewaken van de grenzen moet door de federale overheid worden georganiseerd. Je kunt hier toch niet zomaar met je knuppel op straat gaan lopen?”

Lees ook:

Het oosten van Duitsland heeft geen boodschap aan het politieke midden

In het oosten van Duitsland doen vooral de flankpartijen Die Linke en de AfD het goed. ‘Er is veel wantrouwen tegen de gevestigde politiek.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden