Overgangsteam

Biden wil beginnen met inwerken, maar mag dat nog niet. Vier vragen over de ‘transitieperiode’

Het Witte Huis in Washington.  Beeld Reuters
Het Witte Huis in Washington.Beeld Reuters

Duizenden vacatures moeten worden ingevuld, kantoren klaargemaakt en dossiers doorgespit. Na Amerikaanse verkiezingen vindt tussen de uitslag en de inauguratie in januari een enorme operatie plaats waarbij de ene regeringsadministratie door de andere wordt vervangen. En dit keer kent de overgang van de ene naar de andere regering nog een extra obstakel omdat Donald Trump zijn nederlaag nog niet heeft erkend. Vier vragen. 

1. Hoe verloopt een transitieperiode gewoonlijk? 

Om de overgang zo soepel mogelijk te laten verlopen werd in 1964 een speciale wet - de Presidential Transition Act - ingesteld zodat de nieuwe president, eenmaal in de Oval Office aangekomen, meteen voortvarend van start kan gaan. Het startsein voor de overgangsperiode wordt gegeven door het hoofd van de General Services Administration (GSA), de organisatie die belast is met het beheer van de overheidsgebouwen.

Meestal doet het hoofd van de GSA dat een paar uur na de bekendmaking van de winnaar door de media of hooguit een dag erna. Vervolgens krijgt het overgangsteam van de nieuwe president onder meer toegang tot hoge ambtenaren bij de diverse overheidsinstanties, en niet te vergeten tot een grote som geld (dit keer is zo’n 10 miljoen dollar begroot) om de overgang te kunnen bekostigen.

2. Gaat dat nu ook zo? 

Emily Murphy, die door Trump is benoemd en sinds 2017 leiding geeft aan de GSA, heeft nog geen groen licht gegeven. Ze zegt te willen wachten tot de winnaar definitief is vastgesteld. Het is onduidelijk op welk moment ze precies wacht. Of ze eerst de hertellingen - die in Georgia en Wisconsin zijn aangekondigd - af wil wachten bijvoorbeeld. Of wellicht de uitkomst van de rechtszaak die Trump in Pennsylvania wil starten omdat daar volgens hem fraude is gepleegd. 

Zo’n vertraging is heel uitzonderlijk. Alleen in 2000 liep de overgangsperiode eveneens vertraging op. Destijds brak een juridisch gevecht uit rondom een hertelling van de stemmen in de staat Florida. Na ruim een maand werd die strijd door het Hooggerechtshof beslist in het voordeel van de Republikein George W. Bush en in het nadeel van de Democraat Al Gore. Voor de overgangsperiode bleven toen nog maar 39 dagen over. Personeelsleden van de uitgaande president Clinton maakten het de nieuwe president er ook al niet makkelijker op door allerlei pesterijtjes. Zo sloopten zij de letter ‘W’ van de toetsenborden van computers en werden antieke deurknoppen meegenomen. De schade destijds zou 15.000 dollar hebben bedragen. Maar over het algemeen gaan de overgangsperiodes juist gepaard met veel beleefdheid, hoffelijkheden en de beste wensen voor de opvolger en zijn familie.

3. Wat kan Biden al wel doen?

De tijd tikt door terwijl het overgangsteam van Biden en Harris - doordat het tellen van de stemmen met vier dagen al relatief lang duurde - al kostbare tijd verloren heeft zien gaan om de sprong naar het Witte Huis goed voor te bereiden. Het team roept de GSA dan ook op haast te maken in het belang van de veiligheid en de economische situatie van het land. Ondertussen zit het overgangsteam zeker niet stil. “Ik wil het volk laten weten dat we niet wachten met aan het werk gaan”, zei Biden vrijdag al, nog voor de uitslag binnen was. Eerder stelde hij Ted Kaufman al aan om het overgangsteam te leiden. De voormalige senator uit Delaware kent het klappen van de zweep. Hij zat ook al in het overgangsteam van president Obama in 2008.

Aan ervaring geen gebrek - het team bestaat uit meerdere mensen met expertise op het gebied van een transitieperiode - en ook kantoorruimte en computers zullen snel gevonden zijn. Dat het team vooralsnog geen toegang krijgt tot de verschillende overheidsinstanties zal het grootste obstakel vormen voor een efficiënte inwerkperiode.

Het Biden-team heeft al een website opgezet waarop de prioriteiten van de nieuwe president staan: de aanpak van de coronapandemie, van klimaatverandering en het werken aan economisch herstel en raciale gelijkheid. Ook kan het vast aan de slag met het zoeken naar geschikte kandidaten voor de duizenden functies die moeten worden ingevuld. Maar ook op dat punt wachten misschien nog moeilijkheden. Voor zo’n kwart van die functies moet de Senaat toestemming geven. En aangezien de Republikeinen daar de meerderheid hebben, zal het Biden-team waarschijnlijk niet alle voorgestelde kandidaten klakkeloos kunnen aannemen.

4. Wat kan Trump in de periode tot de inauguratie nog doen? 

Het is nog onduidelijk in hoeverre Trump tot de dag van de inauguratie stil zal zitten. Grote wetswijzigingen kan hij weliswaar niet meer doorvoeren maar hij kan bijvoorbeeld nog wel beslissingen nemen op het gebied van handel of het terugtrekken van Amerikaanse troepen. Ook kan hij in de tussentijd nog een presidentieel pardon afkondigen voor gevangenen.

Vorige presidenten hebben veelvuldig van die laatste mogelijkheid gebruikgemaakt. Zo verleende Bill Clinton op zijn laatste dag als president nog snel 140 mensen gratie. En Barack Obama zorgde er als een van zijn laatste daden voor dat klokkenluider Chelsea Manning vervroegd werd vrijgelaten. Naar verwachting zal ook Trump een presidentieel pardon afkondigen. Bijvoorbeeld om familie, vrienden of mensen met wie hij nauw heeft samengewerkt, zoals zijn advocaat Rudy Giuliani, te beschermen. 

De grote vraag is of Trump voor de machtsoverdracht ook zijn eigen positie veilig kan stellen. Hem hangen verschillende rechtszaken boven het hoofd. Trump heeft in het verleden gezegd dat hij het recht heeft ‘om zichzelf gratie’ te verlenen. Maar juridische experts vragen zich af of dat wel mogelijk is. In theorie zou hij iets eerder dan 20 januari - de dag van de inauguratie - zelf kunnen aftreden, zodat vicepresident Mike Pence nog heel kort het ambt van president kan uitoefenen. Vervolgens zou Pence Trump  op de valreep gratie kunnen verlenen. Maar erg waarschijnlijk is dit scenario niet. 

Lees ook:

Biden roept op tot eenheid en pakt de sloophamer voor Trumps beleid

Joe Biden deed zijn tegenstanders een handreiking, maar liet er ook geen misverstand over bestaan dat Amerika een heel andere koers gaat varen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden