Terugblik op 2021

Biden president, coronavaccins; 2021 moest het jaar worden waarin alles beter werd, maar dat viel tegen

13 januari 2021: leden van de National Guard proberen wat slaap te pakken in het Capitool in Washington, een week na de bestorming en bezetting door Trump-aanhangers.  Beeld EPA
13 januari 2021: leden van de National Guard proberen wat slaap te pakken in het Capitool in Washington, een week na de bestorming en bezetting door Trump-aanhangers.Beeld EPA

Alles afsluiten en opnieuw beginnen, dat leek een jaar geleden het motto voor de toestand in de wereld. Maar de herstart, het standaardrecept bij computerproblemen, bracht in 2021 weinig oplossingen.

Gijs Moes

Een jaar waarin alles beter zou worden. Die verwachting leefde eind 2020, mede dankzij het aantreden van Joe Biden als president van de Verenigde Staten. Hij stond voor de terugkeer van de rede, de stabiliteit en het diplomatiek overleg. Los van ieders politieke oordeel was de periode-Trump getekend door het opzeggen van internationale afspraken, met het klimaatakkoord en de Iran-deal als dieptepunten.

Dat de wisseling van de wacht niet soepel zou verlopen, was duidelijk. Maar de bestorming van het Capitool op 6 januari, waarbij vijf doden vielen, kwam toch als een verrassing, en een waarschuwing dat het anti-politieke populisme voorlopig nog niet uitgespeeld was. Trump, wel verbannen van zijn favoriete sociale medium Twitter, liet een mogelijke terugkeer in het Witte Huis nadrukkelijk boven de markt hangen.

‘Laten we niet kijken naar wat tussen ons in staat’

Twee weken na de bestorming van het Capitool beleefde Biden zijn grote moment. Al werd de show niet gestolen door een oudere witte man, maar door een jonge zwarte vrouw. Amanda Gorman verwoordde met haar voordracht The Hill We Climb de hoop van een nieuwe generatie: laten we niet kijken naar wat tussen ons in staat, maar naar wat voor ons ligt.

20 januari 2021:  Amanda Gorman oogst grote bewondering met haar voordracht bij de inauguratie van Joe Biden. Beeld EPA
20 januari 2021: Amanda Gorman oogst grote bewondering met haar voordracht bij de inauguratie van Joe Biden.Beeld EPA

Ook in de internationale betrekkingen moest Biden voor verbinding zorgen. Een van zijn eerste daden als president was de VS laten aansluiten bij het klimaatakkoord van Parijs. Ook de Navopartners en andere bondgenoten verwachtten meer Amerikaanse betrokkenheid.

China als strategische rivaal

Met China lag dat ingewikkelder. Tijdens de verkiezingscampagne had Biden al duidelijk gemaakt dat hij de nieuwe wereldmacht als een ‘strategische rivaal’ zag, niet als partner. Het eerste telefoongesprek tussen de Amerikaanse president en zijn Chinese collega Xi Jinping, op 10 februari, leverde weinig op. Ze zouden elkaar pas meer dan een half jaar later weer een op een spreken.

Met Vladimir Poetin, de Russische president die nu al aan zijn vijfde Amerikaanse ambtsgenoot toe is, waren de verhoudingen direct moeizaam. Trump had geprobeerd in het gevlei te komen bij de Rus, Biden deed daar geen pogingen toe. Begin april klonken al geluiden over de samentrekking van Russische troepen bij de oostgrens van Oekraïne.

De Navo-partners moesten bijna een half jaar wachten voor ze de nieuwe Amerikaan te zien kregen. Na de G7-top in Cornwall in juni reisde Biden door naar Brussel. Daar klonken warme woorden over en weer, maar ook de bekende Amerikaanse verwijten dat de Europese lidstaten te weinig uitgeven aan de verdediging van hun eigen continent.

Zoek het maar uit, lijkt het motto

De grootste tegenslagen in de internationale betrekkingen moesten toen nog komen: de haastige en dramatisch verlopen terugtrekking uit Afghanistan en de oorlog in Ethiopië. Hoe verschillend ook, beide gebeurtenissen laten geen grote bekommernis van de VS zien. Zoek het maar uit daar in die verre landen, lijkt het motto.

22 augustus 2021: aftocht uit Kaboel, Afghanistan, waar de Taliban de macht hebben overgenomen. Beeld Brunopress
22 augustus 2021: aftocht uit Kaboel, Afghanistan, waar de Taliban de macht hebben overgenomen.Beeld Brunopress

De terugtrekking uit Afghanistan had moeten samengaan met nieuwe verantwoordelijkheid voor de regering in Kaboel. Maar toen die in augustus werd overlopen door de Taliban, kwam er geen steun uit het Westen. Inpakken en wegwezen was de tactiek, liefst met medeneming van Afghanen die hun leven hadden gewaagd voor vrijheid en democratie, maar zonder hen als ze niet snel genoeg het vliegveld konden bereiken.

De opstand in Tigray en de burgeroorlog in Ethiopië kunnen niet op het conto van westerse regeringen worden geschreven. Maar die regeringen zijn wel opvallend afwezig sinds de gevechten begin november uitbraken. De door het Noorse Nobelcomité vroegtijdig op het schild gehesen president Abiy Ahmed kon ongehinderd zijn gang gaan bij het bloedig onderdrukken van de opstand.

Klimaatconferentie in Glasgow

Misschien waren de wereldleiders met hun gedachten elders. In dezelfde periode begon de klimaatconferentie in Glasgow en daar moesten afspraken worden gemaakt waarvan komende generaties kunnen profiteren, of tenminste niet onder lijden. Helaas, ook degenen voor wie het glas meestal halfvol is, zagen als resultaat niet veel meer dan een bodempje water.

11 november 2021: in Glasgow demonstreert Extinction Rebellion voor de hoofdingang van het gebouw waar de klimaattop wordt gehouden. Beeld EPA
11 november 2021: in Glasgow demonstreert Extinction Rebellion voor de hoofdingang van het gebouw waar de klimaattop wordt gehouden.Beeld EPA

Intussen woekerden sommige problemen en conflicten gewoon verder, zoals de oorlog in Jemen. Ook de Syrische president Assad ging niet weg, militairen maken de dienst uit in Myanmar, de Oeigoeren in Xinjiang bleven onderdrukt en de spanning rond Taiwan groeide alleen maar.

Voor Syrië en Myanmar lijkt in de westerse hoofdsteden niet veel belangstelling meer te bestaan, voor China juist wel en dus ook voor Taiwan. Maar Washington ziet het democratisch bestuurde eiland in de eerste plaats als vooruitgeschoven post in de machtsstrijd met Peking.

Ook het coronavirus is ingezet om de degens te kruisen met China. De wereldgezondheidsorganisatie WHO stond onder druk om met harde conclusies te komen over de oorsprong van de pandemie, net als de Amerikaanse inlichtingendiensten die door Biden om een oordeel waren gevraagd. Veel duidelijkheid leverde dat allemaal niet op, onschuldige vleermuizen zijn nog altijd meer verdacht dan doortrapte laboranten.

Bijna negen miljard vaccins

Daar verscheen eindelijk een lichtpuntje: vaccins zouden dit jaar de pandemie een halt toeroepen. Maar ondanks massale inentingscampagnes vanaf begin 2021, met name in rijke landen, raast de pandemie maar door. Inmiddels zijn bijna negen miljard doses wereldwijd geprikt, maar omikron lijkt daar weinig boodschap aan te hebben.

Het VN-programma Covax, dat arme regio’s moet voorzien van vaccins, kampt ondanks royale toezeggingen van rijke landen met grote tekorten. In Congo is nog niet een half procent van de bevolking ingeënt, terwijl in Israël en Duitsland al plannen bestaan voor een vierde prik.

8 juli 2021: een vaccinatiecampagne op het platteland van Turkije, circa honderd kilometer van Ankara.  Beeld AFP
8 juli 2021: een vaccinatiecampagne op het platteland van Turkije, circa honderd kilometer van Ankara.Beeld AFP

Daar staan we dan aan het eind van het jaar: nog steeds met een mondkapje op, een booster in de arm, met hooguit twee gasten over de vloer (vier met Oudjaar), geen bezoek aan horeca of theater en dus genoeg tijd voor de krant te lezen en het journaal. En wat zien we daar: corona, Oekraïne, Ethiopië, een enkele keer Jemen en dreigende verhalen over China.

Zoekt de mens het bewust verderop?

Is het toeval, of heeft de mensheid bewust besloten het verderop te zoeken? Dit jaar bood een opmerkelijke activiteit in de ruimtevaart, met miljardairs en hun pretvluchten maar ook baanbrekende missies naar Mars. De Chinezen landden daar, na de VS en Rusland. De Nasa wist er voor het eerst zelfs een klein beetje zuurstof te produceren. Is dat de frisse lucht die we straks nodig hebben?

Mocht het op Mars niet lukken, dan kijken we nóg verder. Op Eerste Kerstdag ging in Frans Guyana de James Webb ruimtetelescoop de lucht in. Een van zijn taken is het zoeken naar planeten in andere sterrenstelsels en zien of de omstandigheden daar misschien geschikt zijn voor buitenaards leven.

Lees ook:

Waarom Afghanistan niet de laatste buitenlandse interventie van de VS is

Wagen de VS zich na Afghanistan nog aan nieuwe interventies in andere landen? De geschiedenis leert dat het na een smadelijke aftocht even rustig kan blijven. Maar niet voor lang.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden