ReportageAustin

Bewoners uit Austin putten inspiratie uit Nederlandse protesten tegen verbreding snelweg

Snelweg I-35, met het centrum van Austin op de achtergrond. Beeld Seije Slager
Snelweg I-35, met het centrum van Austin op de achtergrond.Beeld Seije Slager

In Amerika ben je nergens zonder auto, en in Austin al helemaal niet. Een groepje bewoners put inspiratie uit Nederland bij hun protesten tegen de verbreding van de snelweg die dwars door de stad loopt.

Seije Slager

Amerikanen kunnen af en toe best jaloers zijn op die Europese stadscentra, waar je op een terrasje kunt uitpuffen van een ontspannen wandeling in een voetgangersgebied. Nou, dan ontwerpen we zoiets toch gewoon, moeten ze in New Braunfels gedacht hebben, een stad met bijna 100.000 inwoners.

Op het eerste gezicht lijkt het best een aardige poging, daar in het enorme winkelcomplex aan de I-35, waar zich een passage bevindt die optimistisch ‘Town Center’ is gedoopt. Een aangenaam klaterende waterpartij met fonteintje. Een bruggetje om over die waterpartij uit te kijken. Een autovrije kade, waar het koffietentje de terrasstoelen buiten heeft gezet. Het is ook nog zonnig vandaag. Eigenlijk mist er maar één element: mensen.

Maar hoe zouden die hier ook moeten belanden? Alle winkels van dit complex hebben hun eigen parkeerterrein. Alleen wie specifiek naar het ene koffietentje gaat, komt hier, en hoewel dat tentje – met het motto I love coffee & Jesus en een gebedenmuur – duidelijk moeite doet om een specifieke doelgroep aan te boren, wordt het hier toch niet echt gezellig. Zo is het in heel Amerika: een restaurant of een winkel bezoek je per auto, en die parkeer je voor de deur. Op een paar uitzonderingen na, zoals San Francisco en New York, laten Amerikaanse steden je geen andere keus. Openbaar vervoer is er niet of nauwelijks, en alles is te ver uit elkaar gebouwd om te lopen.

Het grootste tankstation ter wereld

Het eigenlijke centrum bevindt zich dan ook een paar honderd meter verderop. Het is Buc-ee’s, het grootste tankstation ter wereld. Niet alleen zijn de 104 pompen buiten vrijwel permanent bezet, wie het tankstation binnenloopt, betreedt een levendige binnenwereld van 5000 vierkante meter gekrioel en commercie. Je kunt hier eten, en van alles kopen: jachtkleding, noten uit eigen branderij, Texas-souvenirs, en ook allerlei kleding met het logo van Buc-ee’s, een olijke bever. Overal in de staat zie je shirtjes met die bever. “We houden nou eenmaal van Buc-ee’s”, antwoorden mensen die je ernaar vraagt, met een verontschuldigende glimlach.

Adam Greenfield, oprichter van actiegroep Rethink35, op een viaduct boven de I-35. Beeld Seije Slager
Adam Greenfield, oprichter van actiegroep Rethink35, op een viaduct boven de I-35.Beeld Seije Slager

Als je, volgetankt en wel, verder naar het noorden rijdt, zie je na een tijdje de wolkenkrabbers van het centrum van Austin opdoemen. Op een viaduct over die snelweg staart Adam Greenfield mistroostig naar het verkeer. Hij ziet hoe de auto's op de I-35 verder rijden en dwars door het stadscentrum denderen. “Toen ik voor het eerst zag wat deze snelweg aanricht in deze stad, kreeg ik er echt pijn van in mijn buik”, zegt Greenfield, die van origine Brits is, en tot een paar jaar geleden in San Francisco woonde. “Ik had zoiets nog nooit gezien.” Hij woont zelf op een paar minuten lopen van de snelweg. “De wind blaast de uitlaatgassen naar mijn huis. Ik hoor hem razen als ik in bed lig, ik hoor hem 24 uur per dag.”

In de meeste Amerikaanse steden domineert de infrastructuur voor auto's, maar Austin is wel een bijzonder asfaltinferno. De snelweg splitst zich in een bovendek en een onderdek, is vrijwel permanent verstopt, en splitst het centrum van de stad in tweeën.

Lastig om over te steken

Als Greenfield weer terug naar dat huis wil lopen, blijkt hij gevangen te zitten op het I-35-viaduct. Er is niet gedacht aan een knopje voor het voetgangerslicht, dus is het vijf minuten wachten op een gaatje tussen het razende verkeer. Een dakloze probeert over te steken met zijn winkelwagentje en wordt bijna overhoop gereden. “Dit is precies wat ik bedoel”, zegt Greenfield. “Alsof er een buitenaardse structuur is neergedaald op deze stad, zonder enige verbinding ermee.”

Wegverkeer in Texas is verantwoordelijk voor een half procent van de wereldwijde uitstoot van CO2. Beeld Reuters
Wegverkeer in Texas is verantwoordelijk voor een half procent van de wereldwijde uitstoot van CO2.Beeld Reuters

Het gaat Greenfield niet alleen om de directe overlast, en om het gegeven dat het verkeer het stedelijk weefsel ontwricht. Als auto’s zoveel baan krijgen, wordt het ook moeilijk om klimaatdoelen te halen. Wegverkeer in Texas is verantwoordelijk voor een half procent van de wereldwijde uitstoot van CO2.

En dat verkeer lijkt de komende tijd in Austin nog veel meer baan te krijgen. Dit is een van de snelst groeiende steden van het land. Onlangs kondigde Tesla nog aan dat het zijn hoofdkwartier hiernaartoe verplaatst. Die nieuwe bewoners forenzen wat af over de I-35, en dat levert steeds grotere files op. Het plan van de staat Texas is nu om de I-35 in het centrum te verbreden tot een snelweg van twintig banen breed, waarvoor allerlei gebouwen zouden moeten wijken.

Extra asfalt leidt tot extra autoverkeer

Het voorstel is gestoeld op een simpele logica: hoe meer rijbanen, hoe minder files. Toch blijkt dat in de praktijk niet altijd op te gaan. Dat komt, zo redeneren planologen tegenwoordig steeds vaker, doordat extra asfalt voor ‘geïnduceerde vraag’ zorgt: je maakt autorijden aantrekkelijker in vergelijking met andere transportbewegingen, en dus leidt meer asfalt simpelweg tot meer autoverkeer. Wat, in deze visie, beter werkt tegen files, is openbaar vervoer aantrekkelijker maken, of de omgeving zo inrichten dat je minder in de auto hoeft te zitten.

En dat is ook precies waar Greenfield zich sinds een goed jaar voor inzet. Hij begon de actiegroep Rethink35, die een radicaal voorstel heeft: haal die snelweg gewoon helemaal weg. En leg er een mooie boulevard voor in de plaats, waar hooguit nog wat lokaal autoverkeer rijdt, en verder voetgangers en fietsers ruim baan krijgen, en waar een dicht stedelijk leven vorm kan krijgen.

Is dat niet een al te radicaal voorstel voor oliestaat Texas, waar alles ingericht is op de auto, en de mensen daar ook aan hechten, getuige bijvoorbeeld die Buc-ee’s shirtjes? “Ik ben niet naïef”, zegt Greenfield. De planologische inzichten mogen dan aan het verschuiven zijn, de asfaltlobby is sterk, en die draagt onder andere veel geld bij aan de campagnekas van gouverneur Greg Abbott. Texas kent zelfs een wet die voorschrijft dat zo’n 97 procent van het staatsbudget voor infrastructuur aan wegen besteed moet worden.

Symbolische overwinning

Bovendien kreeg president Biden onlangs een enorme infrastructuurwet door het Congres, die biljoenen vrijmaakt voor allerlei projecten. “Dat betekent dat er de komende jaren overal enorme druk komt om dat geld te besteden aan nog meer snelwegen”, voorspelt Greenfield. Aan de andere kant is er in die wet ook voor het eerst een bedrag opgenomen om buurten die doorsneden worden door snelwegen weer met elkaar te verbinden. “Het is weinig geld, maar dat er in het Witte Huis nu over het weghalen van snelwegen wordt gesproken, is een enorme symbolische overwinning.” Er is wel degelijk iets aan het schuiven.

De I-35, met op de achtergrond het centrum van Austin. Beeld Seije Slager
De I-35, met op de achtergrond het centrum van Austin.Beeld Seije Slager

Want Greenfield gelooft niet dat Amerikanen zo graag in een autocultuur wíllen leven. Ze worden ertoe gedwongen door het ontwerp van hun steden. Onlangs begonnen hij en wat mede-actievoerders een project genaamd ‘Living Streets’, waarmee ze straten met wat tactische obstakels geschikt willen maken voor gemengd gebruik door auto's, fietsers en spelende kinderen. Het idee is geïnspireerd op het Nederlandse woonerf, dat de afgelopen tijd onder Amerikaanse planologen furore maakt, uitgesproken als ‘woehn-urf’. Bewoners konden online op een kaart markeren of hun eigen straat ook in aanmerkingen zou moeten komen. “Binnen de kortste keren was heel Austin ingekleurd.”

Negatieve reacties krijgt hij natuurlijk ook. En niet eens alleen uit conservatieve hoek. Ook aan de linkerkant van het politieke spectrum beschouwen ze hem vaak genoeg als een onrealistische dromer – je kunt toch niet zomaar een snelweg weghalen? “We hebben inmiddels geleerd om de boodschap in stukjes te brengen. We stellen eerst voor om het doorgaande verkeer rond de stad te leiden. Dat kunnen mensen zich nog voorstellen. En dan kunnen ze zich ook voorstellen wat je met de extra ruimte zou kunnen doen.”

Nieuwe blik na bezoek aan Nederland

Wat helemaal goed werkt, is als lokale politici het gewoon een keer voor zich zien, een stad zonder snelweg, waar mensen lopen of fietsen. Lokale politici uit Austin, en andere steden, worden soms door een landelijke fietsersbond naar Nederland gevlogen, om daar een paar dagen rond te kijken. Die komen vaak terug met een heel nieuwe blik.

Is Greenfield niet bang dat hij tegen de bierkaai vecht? “Natuurlijk, Amerika is een autocultuur. Maar culturen ontstaan doordat mensen reageren op de druk van hun omgeving. Je kunt eindeloos met mensen in discussie gaan, en daar bereik je niet heel veel mee. Maar als je de omgeving verandert, dan passen mensen hun gedrag aan. Zet een Texaan in een stad in Toscane, en dan maalt hij echt niet meer om zijn auto.”

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

Door Texas, over Interstate-35

Texas is de snelst groeiende staat van de VS, en ook een van de snelst veranderende. In de afgelopen tien jaar groeide de bevolking met vier miljoen mensen, en die groei zat bijna uitsluitend bij ‘minderheden’, die er inmiddels samen de meerderheid van de bevolking uitmaken. In het van oudsher conservatieve bolwerk levert dat felle politieke gevechten op. Trouw brengt deze weken Texas in kaart door langs Interstate-35 te reizen, die van de Mexicaanse grens naar de grote steden in het noorden voert. Dit is de vijfde aflevering: het asfalt.

Lees ook:

In Texas blijft de olie altijd heilig, hoeveel wind er ook over de vlaktes waait

Wie Texas zegt, zegt olie, maar de staat is ook grootproducent van duurzame energie. Een echte transitie wordt bemoeilijkt doordat het onderwerp energie steeds meer een speelbal wordt in politieke debatten.

De meest iconische trekvlinder van Amerika blijft tegenwoordig liever thuis

Langs de snelweg I-35 verplaatsen zich miljoenen mensen én miljoenen monarchvlinders, kleine insecten die ieder jaar van Canada helemaal naar Mexico vliegen en weer terug. Klimaatverandering en menselijke bemoeienis maken het de vlindertrek wel steeds moeilijker.

In Zuid-Texas lonken de Republikeinen naar de Hispanics, en niet zonder succes

Latino’s zijn de snelst groeiende bevolkingsgroep in het Amerikaanse electoraat. Van oudsher stemmen ze Democratisch, maar in Zuid-Texas zijn Republikeinen aan een succesvol offensief begonnen om ze binnen te hengelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden