AnalyseEU-vetorecht

Berlijn is Hongaarse blokkades in de EU zat en wil van vetosysteem af

‘Het veto moet weg’, zei de Duitse minister van buitenlandse zaken Heiko Maas maandag onomwonden.  Beeld Axel Schmidt/REUTERS-Pool/dpa
‘Het veto moet weg’, zei de Duitse minister van buitenlandse zaken Heiko Maas maandag onomwonden.Beeld Axel Schmidt/REUTERS-Pool/dpa

Hongaarse blokkades veroorzaken wrevel in Brussel. Krachtig buitenlandbeleid wordt zo gesmoord.

De discussie over afschaffing van de veto’s in de EU is al oud, maar dat Duitsland er zo gepassioneerd voor pleit, dat is nieuw. Met dank aan Hongarije, want dat land heeft de afgelopen maanden het bloed onder veler nagels vandaan gehaald door op twee grote buitenlandonderwerpen (China’s optreden in Hongkong en het Israëlisch-Palestijnse conflict) de vereiste unanimiteit te dwarsbomen.

Berlijn is er klaar mee. “Het veto moet weg”, zei minister Heiko Maas van buitenlandse zaken maandag in Berlijn, om er meteen aan toe te voegen: “... zelfs als dat betekent dat wij overstemd kunnen worden”. Als grootste land van de EU is Duitsland altijd terughoudend geweest in de vetodiscussie, om de schijn te vermijden dat het kleinere landen de mond wil snoeren.

“We mogen ons niet laten gijzelen door mensen die met hun veto’s het Europese buitenlandbeleid laten struikelen”, aldus Maas.

‘Een lachertje’

Boedapest blokkeerde tot twee keer toe een kritische China-verklaring (over het onderdrukken van de democratische beweging in Hongkong) van de EU-ministers van buitenlandse zaken, omdat het steeds inniger banden met Peking onderhoudt. Ook de beoogde EU-oproep tot een staakt-het-vuren in het Midden-Oosten strandde vorige maand op een Hongaars veto, omdat de tekst te kritisch zou zijn over Israël.

De uitspraken van Maas werden meteen stevig van repliek gediend door de Hongaarse premier Viktor Orbán. “Europees links – geleid door Duits links – valt Hongarije opnieuw op een verachtelijke manier aan”, schreef hij op zijn website. “Dit keer vanwege onze weigering om een politiek onbelangrijke en lichtzinnig gezamenlijke verklaring over Hongkong te ondertekenen.”

Orbán haalt verder uit naar het EU-buitenlandbeleid in het algemeen, dat hij een ‘lachertje’ noemt. “Er moet een einde komen aan het in Brussel bezig zijn met het in elkaar flansen van en pronken met verklaringen.”

Josep Borrell houdt zich stil

Nu heeft EU-buitenlandcoördinator Josep Borrell de afgelopen weken inderdaad bepaald geen punten weten te scoren met zijn aanpak van de China-verklaring. Geïrriteerd door het Hongaarse veto liet hij op 11 mei nog weten dat hij het ‘nog een week’ zou aanzien; als Hongarije onvermurwbaar bleef, zou de verklaring er alsnog komen, namens de 26 andere landen. Sindsdien is het echter stil gebleven.

De voors en tegens van unanimiteit

Verzet tegen het vetorecht in het Europese buitenlandbeleid is niet van vandaag of gisteren. De vorige voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker, brak er al een lans voor. Nederland is al enige tijd voorstander van afschaffing. In maart was er een gezamenlijk Nederlands-Spaanse poging om de discussie weer aan te jagen.

De bezwaren tegen het systeem zijn duidelijk. Toch zijn er ook tegengeluiden: bij gevoelige thema’s – neem sancties tegen Rusland – is er veel voor te zeggen de unanimiteitsregel overeind te houden en kleine landen aan de oostkant, de Baltische staten bijvoorbeeld, de kans te geven zich te verzetten tegen een in hun ogen slap sanctiebeleid. Zij liggen immers in de frontlinie.

Toch springt het misbruik van de veto’s meer in het oog. Vorig jaar laaiden de irritaties ook weer op, rond de EU-sancties tegen Wit-Rusland. Toen lag Cyprus lange tijd dwars: het land wilde dat de EU minstens zo streng zou zijn tegen Turkije, in een heel ander dispuut. De roep om een einde te maken aan deze gênante koehandel in Brussel neemt sindsdien in volume toe.

Klein probleem: voor afschaffing is unanimiteit vereist.

Lees ook:
Ineens zijn Nederland en Spanje bondgenoten, en wel om het vetorecht in de EU te beperken

Premiers Rutte en Sánchez pleiten voor meer Europese assertiviteit, met behoud van de open wereldeconomie.

Cyprus blokkeert EU-sanctiebesluit tegen Wit-Rusland

Lijst met strafmaatregelen tegen Minsk ligt klaar, maar Cyprus eist gelijkwaardige sancties tegen Turkije. Onverkwikkelijke ‘ruilhandel’, vindt een teleurgestelde minister Blok.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden