Israël

Benjamin Netanyahu vecht voor zijn politieke leven na het ‘bedrog van de eeuw’

Als het de Israëlische oppositie lukt om voor de deadline een coalitie te vormen, verliest Benjamin Netanyahu na twaalf jaar het premierschap.  Beeld Reuters
Als het de Israëlische oppositie lukt om voor de deadline een coalitie te vormen, verliest Benjamin Netanyahu na twaalf jaar het premierschap.Beeld Reuters

Na twaalf onafgebroken jaren als premier van Israël lijkt een zesde termijn Benjamin Netanyahu dan toch door de vingers te glippen. Maakt hij nog enige kans?

Het einde van het tijdperk-Netanyahu lijkt nabij. Al sinds 2009 vervult Benjamin Netanyahu het Israëlische premierschap – na eind jaren negentig ook al eens premier geweest te zijn – als leider van de Likoed-partij. Hiermee is hij een van de langstzittende democratisch gekozen leiders ter wereld en de langstzittende premier uit Israëls geschiedenis. Maar nu de politieke oppositie zich eindelijk heeft weten te organiseren, komt de finish voor Netanyahu's regeermarathon mogelijk in zicht.

Zondag maakte Naftali Bennett, leider van het rechtse Yamina, bekend dat hij bereid is samen te werken met de centrumpartij van Yair Lapid, die de formatieopdracht nu in handen heeft. Met die aankondiging lijkt de coalitie van de oppositie bijna rond: zes andere partijen hadden al aangegeven hier onderdeel van te willen zijn, alleen Bennett schipperde nog tussen het kamp van Netanyahu en de oppositie.

Bennetts partij heeft niet veel zetels, maar wel veel invloed: zonder zijn steun kunnen beide kampen onmogelijk een meerderheidscoalitie vormen. De keuze voor de oppositie legt hem geen windeieren. Volgens de Israëlische media zullen hij en Lapid het premierschap gaan delen, een deal waarbij ieder twee jaar krijgt. Bennett mag beginnen.

‘Het bedrog van de eeuw’

Hoewel Bennett uit het rechterkamp van de Israëlische politiek komt en zelfs enkele jaren stafchef was van Netanyahu’s Likoed, is de relatie met de huidige premier al lange tijd bekoeld. Met zijn keuze een ‘regering van verandering’ – oftewel zonder Netanyahu – te vormen, lijkt Bennett nu voorgoed de banden met zijn leermeester te verbreken.

Wie zondagnacht naar de toespraak van de premier keek, werd dan ook getrakteerd op een langdurige tirade tegen zijn oude partijgenoot: Bennett zou ‘het bedrog van de eeuw’ begaan, en de coalitie die de oppositie aan het vormen is, werd door Netanyahu bestempeld als gelijk aan het regime van Bashar al-Assad in Syrië of de Iraanse regering.

Deze op televisie uitgezonden woede-aanval van Netanyahu werd misschien niet eens zozeer uitgelokt door het idee verraden te zijn door Bennett, maar vooral door het besef dat de oppositie hem na twaalf jaar nu van zijn macht kan ontdoen. Macht die Netanyahu hard nodig heeft, want alleen vanuit zijn positie als premier kan hij de gevolgen ontlopen van de drie corruptiezaken waarin hij momenteel terechtstaat.

Akkoorden sluiten in recordtempo

Hoewel de coalitie van de oppositie er nog niet is, lijkt deze bijna rond. De tijd dringt dan ook: Lapid heeft tot woensdag middernacht om een regering te presenteren aan president Reuven Rivlin. Voor die tijd moet hij nog drie coalitieakkoorden sluiten; niet alleen met Bennetts Yamina, maar ook met Blauw-Wit van de nu nog demissionaire minister van defensie Benny Gantz en Nieuwe Hoop, de partij van het voormalige Likoed-kopstuk Gideon Sa’ar.

Daarnaast moet er ook nog een akkoord gesloten worden met de conservatieve Verenigde Arabische Lijst, dat geen onderdeel zal zijn van de coalitie maar dat deze wel zal steunen in het parlement, zodat er net een meerderheid gehaald kan worden in belangrijke stemmingen.

Netanyahu kan zichzelf nog redden

Naast vurig hopen dat het Lapid niet zal lukken voor de deadline coalitieakkoorden met alle partijen te sluiten, kan Netanyahu zijn dreigende ondergang op nog een paar manieren afwenden. Zo moeten uiteindelijk alle coalitieakkoorden én het samen opgestelde regeerakkoord gepresenteerd worden aan de Knesset. Hier kan Netanyahu’s kamp het de oppositie zuur maken door alle punten en komma’s van de akkoorden nauwgezet te bestuderen om maar zo veel mogelijk tijd winnen.

In die extra tijd kunnen de parlementsleden van de oppositie onder druk gezet worden om de coalitie waar hun eigen partijen aan deelnemen niet te steunen. In één geval is dit al gelukt: een van Bennetts partijgenoten heeft bevestigd niet mee te stemmen met de coalitie. Als het Netanyahu lukt nog iemand over te laten lopen – bijvoorbeeld met de belofte van een ministerspost in een regering onder Netanyahu – dan verliest de oppositie haar meerderheid.

Een coalitie van ongelijkgestemden

Mocht het de oppositie wél lukken een regering te vormen, dan is de vraag hoelang deze stand zal houden. Een coalitie die zowel uiterst rechtse partijen als de linkse partijen behelst en gedoogd wordt door een conservatieve Arabische partij, is een unicum in de Israëlische politiek. Wat betreft beleid zijn de partijen mijlenver van elkaar verwijderd: op bijna alle belangrijke kwesties houden ze er andere overtuigingen op na. Het enige wat hen met elkaar verbindt, is het verlangen Netanyahu niet nog een keer premier te zien worden. Zodra het ze lukt hem uit het politieke speelveld te verdrijven, is hun bondgenootschap nog op weinig gebaseerd. Dan begint pas de echte uitdaging van het regeren.

Lees ook:

Benjamin Netanyahu strooit met beloftes, in de hoop op een vierde termijn én onschendbaarheid

Voor Netanyahu draaien de verkiezingen niet alleen om het premierschap, maar ook om de vraag of hij de aanklachten wegens fraude en corruptie tegen hem weet te ontlopen.

Links Tel Aviv vreest nog een periode Netanyahu

In het linkse Tel Aviv is zittend premier Netanyahu niet geliefd; toch weet zijn voortvarende vaccinatiebeleid bij sommigen respect af te dwingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden