ReportageGotenburg

Bendegeweld domineert de verkiezingen in Zweden

De huidige premier van Zweden, Magdalena Andersson (links in het blauw), op campagne in het land. Ze is tevens partijleider van de Sociaaldemocraten, die nipt voorliggen in de peilingen. De verkiezingen zijn zondag. Beeld AFP
De huidige premier van Zweden, Magdalena Andersson (links in het blauw), op campagne in het land. Ze is tevens partijleider van de Sociaaldemocraten, die nipt voorliggen in de peilingen. De verkiezingen zijn zondag.Beeld AFP

Misdaad en handhaving staan hoog op de prioriteitenlijst van de Zweedse kiezers die zondag naar de stembus gaan. Dat wordt de Sociaaldemocraten aangerekend.

Anne Grietje Franssen

Op het buurtplein in Lövgärdet, ten noordoosten van Gotenburg, vormt zich enkele dagen voor de parlementaire verkiezingen een kliek kinderen. “Ze delen hier gratis snoep en hamburgers uit!”, moedigen ze nieuwsgierige voorbijgangers aan even te blijven wachten. Een lid van de Jonge Sociaaldemocraten, herkenbaar aan zijn rode shirt, legt halal lamsvlees in de vlammen van de barbecue. Een paar andere rode shirts installeren het ijzeren geraamte van een elektrische rodeostier waar de kinderen een ritje op mogen maken tot ze er afgeslingerd worden.

Een ‘blockparty’, noemt de sociaaldemocratische politicus Amalia Rudpedersen de chaotische bijeenkomst. Hier moeten zieltjes worden gewonnen. “De Sociaaldemocraten zijn in Lövgärdet de grootste partij”, vertelt ze. “Maar de opkomst in buitenwijken als deze is laag.”

Toch staat een buurt als Lövgärdet aan de vooravond van de aanstaande verkiezingen in het middelpunt van de belangstelling. De sterk gesegregeerde achterstandswijk is, samen met een dozijn andere stedelijke gebieden, door de politie geclassificeerd als ‘bijzonder kwetsbaar’, beleidsjargon voor een regio ‘waar criminelen invloed uitoefenen op de lokale gemeenschap en de politie niet of amper haar missie kan vervullen’.

Al 45 doden door vuurwapens

Het zijn deze buurten waar het vuurwapengeweld zo uit de hand loopt – dit jaar zijn er al 45 doden gevallen – dat ‘orde en handhaving’ bij de komende stembusgang prioriteit nummer een is van de doorsnee Zweedse kiezer.

Ook een partij als de Sociaaldemocraten, momenteel de grootste in Zweden, heeft zich daartoe te verhouden. “Het was immers onder hun bestuur dat het bendegeweld is geëscaleerd”, zegt politicoloog Patrik Öhberg, hoogleraar aan de Universiteit van Gotenburg. Maar een heel doordacht plan van aanpak om de criminaliteit aan banden te leggen heeft de regeringspartij vooralsnog niet. Öhberg: “Ze schieten met hagel in de hoop íets te raken.”

De sociaaldemocratische politicus Blerta Hoti, die een deel van haar jeugd in Lövgärdet doorbracht, somt op: de strafwet moet aangescherpt, de politie moet meer bevoegdheden krijgen, het moet makkelijker worden iemand achter de tralies te zetten. Tot 2024 moeten er vijfduizend agenten opgeleid worden.

Segregatie

Maar, zegt ze ook: een grotere politiemacht en langere celstraffen lossen de segregatie nog niet op. In Lövgärdet heeft 85 procent van de bevolking een niet-westerse achtergrond. Het werkloosheidscijfer ligt, met 19 procent, bijna drie keer zo hoog als het stedelijke gemiddelde. “De maatschappij heeft de jonge jongens in deze buurten compleet laten vallen”, meent Hoti. “Niemand zou in de verleiding moeten komen zich aan te sluiten bij een bende.” Ze krijgt bijval van Kristofer Lundberg, een voormalig jongerenwerker uit de wijk. Hij wijst naar de andere kant van het plein: daar werd een paar jaar geleden nog een collega doodgeschoten.

Bij een schietpartij in een winkelcentrum in Malmo afgelopen augustus verloor een man het leven en raakte een vrouw gewond. De politie arresteerde een 15-jarige verdachte. De afgelopen jaren is in heel Zweden sprake van toenemend bendegeweld. Beeld ANP / EPA
Bij een schietpartij in een winkelcentrum in Malmo afgelopen augustus verloor een man het leven en raakte een vrouw gewond. De politie arresteerde een 15-jarige verdachte. De afgelopen jaren is in heel Zweden sprake van toenemend bendegeweld.Beeld ANP / EPA

“De jeugd in een wijk als deze heeft weinig perspectief”, vertelt hij. Hun wacht niet dezelfde toekomst als hun leeftijdsgenoten met Zweedse ouders, en daar zijn ze zich terdege van bewust. “De bendes en clans spelen in op hun uitzichtloosheid. Ze verspreiden de lokroep van geld en status en een groep om onderdeel vanuit te maken. Harder straffen maakt daar geen eind aan. Die jongens moeten het gevoel hebben onderdeel te zijn van de Zweedse maatschappij.”

Politicus Hoti was zes toen ze als Kosovaarse vluchteling Zweden bereikte. Ze werd direct ondergedompeld in de Zweedse taal, en was de enige immigrant in haar klas. “Je weet hoe kinderen zijn: ze conformeren zich aan de rest van de groep. Als ik die eerste paar jaar niet in een klein dorp maar in Lövgärdet had doorgebracht, was ik nu niet de viceburgemeester van Gothenburg geweest. Had ik me niet net zo Zweeds gevoeld.”

Immigratiemoe

Hoti zegt het product te zijn van de Scandinavische welvaartsstaat. “De maatschappij heeft in me geïnvesteerd. Ik had goede leraren, ik kon op voetbal, mijn ouders kregen de steun die ze nodig hadden.” Maar veel migranten krijgen vandaag de dag niet dezelfde behandeling als Hoti en haar ouders begin jaren ‘90. Sinds de vluchtelingencrisis van 2015 zijn veel inwoners immigratiemoe en de welvaartsstaat is de afgelopen decennia afgeschaald.

Hoti klaagt dat zowel het onderwijs als de zorgsector steeds meer in handen is van commerciële spelers, voor wie winstmaximalisatie voorrang heeft op kwaliteit en op de toekomst van de jongeren hier. “We kunnen deze problematiek alleen oplossen door de democratische controle over de publieke sector te herwinnen”, zegt Hoti. “Wat zegt het over een van de rijkste staten ter wereld dat jongeren hier gestopt zijn met durven te dromen?”

Peilingen nek-aan-nek

“Onze huidige sociaaldemocratische regering is zwak”, stelt Öhberg vast. De vorige premier moest tussentijds aftreden, de huidige premier regeert met de begroting van de oppositie. Er spelen tal van maatschappelijke problemen. En toch lijkt het erop dat de sociaaldemocraten de peilingen aanvoeren, al spant het erom.

“Magdalena Andersson blijkt behoorlijk populair, en daarbij is het ook een kwestie van traditie. De Sociaaldemocraten hebben dit land opgebouwd.” Rood stemmen is, volgens de hoogleraar, als de keuze voor een Volvo. “Erg sexy is het niet, maar je kan ervan uitgaan dat het werkt.”

Lees ook:

Koranverbranding leidt tot vier dagen rellen in Zweden

Succes voor de extreem-rechtse politicus Rasmus Paludan: het Paasweekeinde stond in het teken van gewelddadige demonstraties tegen zijn Koranverbrandingen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden