Onderwijs

België dicht bij forse coronabeperkingen voor middelbare scholen, in Zweden zwaaien de deuren open

Beeld Suzan Hijink

De scholen beginnen in België weer op 1 september, terwijl een nieuwe ‘code oranje’ dreigt. Dat betekent voor middelbare scholieren: een week in de klas, daarna een week thuis. Scholieren in Denemarken worden onderworpen aan een trits regels, terwijl die er in Zweden nauwelijks zijn. 

Aan het begin van de schoolvakanties, toen de pandemie onder controle leek, heerste in België nog de verwachting dat alles aan het begin van het nieuwe schooljaar weer normaal zou zijn. Maar dat dreigt toch lelijk tegen te vallen. Net als in Nederland maken ook docenten en ouders in België zich ongerust. De opflakkering van het virus is immers vooral een jongerenfenomeen.

Komende vrijdag is er overleg tussen de onderwijsautoriteiten in het land. Algemeen wordt aangenomen dat de nu nog geldende ‘code geel’ voor schoolklassen wordt opgeschaald naar ‘oranje’. Ook een mondkapjesplicht staat ter discussie. Bij al die lastige beslissingen draait het om de vraag wat nadeliger is voor de scholieren en hun directe omgeving: gedwongen thuis zitten of een klein risico lopen op besmetting.

Kleurcodesysteem

De scholen beginnen in België weer op 1 september. Voor de lagere scholen is er geen verschil tussen de codes geel, oranje en zelfs rood: daar zullen de klaslokalen gewoon volledig bevolkt kunnen blijven.

Code oranje zal wel grote gevolgen hebben voor middelbare scholieren, pakweg in de leeftijd van 12 tot 19 jaar. In het geval van code geel hebben zij een vierdaagse schoolweek. Alleen op woensdag wordt thuisonderwijs gegeven. Code oranje echter schroeft de aanwezigheid in de klas fors terug. De klassen worden in twee helften verdeeld: de ene week komt de ene helft, de volgende week de andere.

Het kleurcodesysteem, dat in juni door de verschillende onderwijsministers in de Belgische gemeenschappen werd afgesproken, geldt ook voor hogescholen en universiteiten. Daar gelden vanaf code geel al aanzienlijke beperkingen. In universiteiten mogen aula’s slechts voor de helft gevuld zijn, mits iedereen een mondmasker draagt. Zonder die mondmaskers mag de ruimte slechts voor een vijfde van de capaciteit worden benut.

Mondmaskerplicht

In België is onderwijs geen competentie van de federale overheid, maar van de gemeenschappen: de Vlaamse, de Franstalige en de (kleine) Duitstalige. In theorie zouden de maatregelen dus per gemeenschap uiteen kunnen lopen, maar ze worden zoveel mogelijk op elkaar afgestemd.

Wel is er kans dat bijvoorbeeld in Vlaanderen de meeste regio’s code oranje gaan hanteren, maar dat op bepaalde plekken code rood geldt, afhankelijk van lokale besmettingshaarden. Sowieso is code rood slechts marginaal zwaarder dan oranje.

De eventuele mondmaskerplicht voor middelbare scholieren wordt nog een heikel punt. “De draaiboeken voor het onderwijs zijn afgeklopt nog voor de algemene mondmaskerplicht er is gekomen”, zegt epidemioloog Pierre Van Damme van Universiteit Antwerpen in Het Nieuwsblad. “Kinderen vanaf 12 jaar moeten die ook dragen in winkels of in drukke straten. Dan zou het logisch zijn om de mondmaskerplicht ook naar het middelbaar onderwijs uit te breiden.”

In Denemarken zijn de scholen eindelijk weer open

Maandagochtend liet de meerderheid van de Deense ouders hun kinderen achter op het schoolplein. De scholen openden eindelijk weer hun deuren, na een lange coronastop plus vakantie. Om drukte in de hallen en klaslokalen te beperken, verzochten schooldirecties moeders en vaders buiten te blijven. 

Het Deense Ministerie voor Jeugd en Educatie kondigde bovendien een rits maatregelen af voor zowel basisscholen als het middelbaar onderwijs: niet meer dan 25 à 30 leerlingen per klaslokaal, regelmatig handen wassen en ontsmetten van deurklinken, iPads en speelgoed. Verder moeten leerlingen en docenten een meter afstand van elkaar houden tenzij een kind fysieke hulp nodig heeft of bijvoorbeeld getroost moet worden. Mondkapjes zijn in Denemarken geen onderdeel van coronamaatregelen voor schoolgangers. Leraren en leerlingen met symptomen moeten thuis blijven. 

Kinderen en jongeren die om niet-vitale redenen naar een land met een negatief coronareisadvies zijn afgereisd, moeten bovendien twee weken thuisblijven en hebben in die periode geen recht op online onderwijs. Alleen in de stad Aarhus blijven de scholen nog zeker twee weken dicht na een forse uitbraak in de gemeente.

‘Waarom worden docenten als kanonnenvoer gebruikt?’

In Zweden is het meeste onderwijs nooit onderbroken geweest, behalve om de niet-epidemie gerelateerde reden ‘zomer’. De zogeheten gymnasie-skolor, equivalenten van de Nederlandse bovenbouw voor jongeren boven de zestien, waren de enige scholen voor minderjarigen die wegens besmettingsgevaar tijdelijk waren gesloten. Met de aanvang van het nieuwe schooljaar gaan nu ook die scholen weer open, met de clausule dat schoolbesturen (deels) afstandsonderwijs mogen blijven aanbieden bij een verhoogd risico op virusspreiding, bijvoorbeeld als leerlingen tijdens de spits gebruik moeten maken van bus of trein.

De heropening roept gemengde gevoelens op. Iedereen onderkent het belang van de voortzetting van onderwijs voor deze groep leerlingen en de terugkeer naar een mate van normaliteit. Tegelijkertijd uit een groep docenten, vertegenwoordigd door de lerarenvakbond, haar zorgen. Want hoe kunnen ze sociale distantie praktiseren in overvolle klaslokalen en lerarenkamers? Waarom worden sommige beroepsgroepen, zoals buschauffeurs en kassamedewerkers, wel beschermd tegen besmetting door onder andere plexiglas, maar worden docenten als ‘kanonnenvoer gebruikt?’, vraagt leraar Christer Siljeström zich in het dagblad Dagens Nyheter af.

Vooralsnog ontbreken in Zweden nationale richtlijnen die het besmettingsgevaar in het middelbaar onderwijs moeten beperken. Ook mondkapjes zijn niet aan de orde. Sommige regio’s nemen zelf het heft in handen. Zo verkondigt de epidemioloog Thomas Wahlberg van de regio Västra Götaland het op leerlingen toegepaste mantra: zwaai (en raak niet aan), fiets (in plaats van de bus te nemen), was je handen en blijf thuis bij de minste symptomen.

Maatregelen in Groot-Brittanië, Berlijn en op Sicilië

Aan wat voor regels de Britse leerlingen zich moeten houden als ze begin september in de schoolbanken terugkeren is nog onduidelijk. Maar dát ze terugkeren is een ‘nationale prioriteit’ schreef de Britse premier Johnson vorige week in de krant Mail on Sunday. “Scholen net even langer gesloten houden dan strikt noodzakelijk is, is sociaal onaanvaardbaar, economisch onhoudbaar en moreel onverdedigbaar.”

Leerlingen in Berlijn, waar de scholen deze week hun deuren weer openden moeten volgens persbureau AP mondmaskers dragen in de gangen maar niet in de les. Verder worden ze zo veel mogelijk in vaste groepen bij elkaar gehouden, zodat een beperkt aantal leerlingen na een uitbraak in quarantaine moet.

En op Sicilië bereiden ze het nieuwe schooljaar voor door de tweezitsbureaus die nog in veel lokalen staan door te zagen om de leerlingen uit elkaar te halen, meldt La Repubblica. 

Lees ook: 

De scholen moeten koste wat het kost open

Het recht op onderwijs weegt inmiddels zwaarder dan het beperken van gezondheidsrisico’s. Maar wordt de leraar ook beschermd? 

Voor ouderen was de Zweedse coronastrategie niet zo succesvol

Zweden stond alleen met zijn beleid van vrijwillige coronamaatregelen. Het buitenland keek vol ongeloof toe. De Zweedse top-epidemioloog staat nog steeds achter dat beleid. Al had het beter gekund. 

België sluit nieuwe lockdown niet uit, avondklok provincie Antwerpen

België nam eind vorige maand nieuwe strenge maatregelen om een nieuwe lockdown te voorkomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden