null Beeld Trouw
Beeld Trouw

ColumnBas den Hond

Behalve hun wegen gaan de VS ook hun oorlogsregels repareren, en ook dat is hoog tijd

Terecht dat Joe Biden deze week voorstelde een enorm bedrag uit te geven aan wegen, bruggen, waterleidingen en internetkabels van de VS. Die maken het soms moeilijk het land serieus te nemen. Het piept en kraakt, ratelt en stokt. Maar al even aftands en onhandelbaar is het juridische gereedschap waarmee de president van de Verenigde Staten zijn militairen in het buitenland aanstuurt. Terecht dat ook daaraan Joe Biden iets wil doen. Als eerste president in lange tijd.

Toen Bidens voorganger Donald Trump opdracht gaf een Iraanse generaal, Qassem Suleimani, te doden, deed hij dat naar eigen zeggen onder andere op grond van een resolutie van het Congres uit 2002. Dat die ‘Toestemming voor het gebruik van militaire middelen’ (Authorization for use of military force, AUMF) ging over een inval in Irak die al lang achter de rug is, gericht tegen een dictator die al lang dood is – en beargumenteerd met kernbommen die deze niet bezat, maar dat is een ander verhaal – kon de juridische adviseurs van Trump niet schelen.

Zo gaat het al sinds de Vietnam-oorlog. Officieel is, volgens de Amerikaanse grondwet, het verklaren van oorlog voorbehouden aan het Congres. Maar als er haast bij is, mag de president als opperbevelhebber van de strijdkrachten alvast aan het vechten slaan. En in de praktijk heeft het Congres er de grootste moeite mee die strijdlust vervolgens aan banden te leggen.

Maar daar komt misschien dit jaar verandering in. Democratische congresleden hebben daar voorstellen voor ingediend en die vinden, heel bijzonder in de Amerikaanse politiek van de afgelopen tien jaar, ook bij een aantal Republikeinse collega’s steun.

Een van de voortrekkers daarvan in het Huis van Afgevaardigden is Barbara Lee uit Californië. Zij heeft een wetsvoorstel ingediend om de AUMF uit 2002, die over de inval in Irak, in te trekken. Een commissie van het Huis heeft de wet al goedgekeurd, binnenkort zal het hele Huis zich erover buigen.

Daarna moet de wet naar de Senaat, waar een tweepartijen-koppel, de Democraat Tim Kaine uit Virginia en de Republikein Todd Young uit Indiana, zelf al bezig was met een eigen wet. Volgens dat voorstel moet niet alleen de AUMF over Irak 2002 worden ingetrokken, maar ook een nog veel oudere over hetzelfde land, uit 1991, waarin George H.W. Bush toestemming kreeg voor de Eerste Golfoorlog, die werd gevoerd om Koeweit te bevrijden na bezetting door de troepen van Saddam Hoessein.

De directe aanleiding voor Kaine en Young om dat voorstel in te dienen was niet de aanslag op de Iraanse generaal Sulaimani, hoe controversieel die ook was – de speciale rapporteur van de VN voor buitengerechtelijke executies noemde het een onwettige daad. Het was Joe Biden die er de aanleiding voor leverde, door kort na zijn aantreden als president een raketaanval te laten uitvoeren op een IRAAKSE MILITIE IN SYRIË. Die had IN IRAK een raketaanval uitgevoerd op een basis waar zich ook Amerikaanse militairen bevonden.

Volgens veel senatoren had Biden zich daarna zo spoedig mogelijk bij de Senaat moeten melden om toe te lichten waarom de represaille geen uitstel kon leiden, en te overleggen over het vervolg. In het ideale geval zou de president in zulk soort gevallen van tevoren al met een select groepje afgevaardigden en senatoren overleggen over de noodzaak en het nut van het overgaan tot militaire actie.

Maar dat vereist procedures die er nu nog helemaal niet zijn. Tot nu toe hadden presidenten daar ook helemaal geen zin in. Liever lieten ze hun juristen de bestaande AUMF’s oprekken tot ze bijna onherkenbaar waren geworden en alles toelieten wat de president nodig vond.

Dat geldt met name voor de AUMF die het Congres in 2001 aannam, na de aanslagen op 11 september van dat jaar. Die legde de basis voor de inval in Afghanistan, om het regime van de Taliban omver te werpen, dat de aanslagplegers van Al-Qaida gastvrijheid had geboden.

De bewoordingen van dat document zijn zo vaag – de president mag met Al-Qaida en de Taliban ‘verbonden strijdkrachten’ bevechten – dat op grond ervan tot op de dag van vandaag militaire actie wordt ondernomen tegen groepen in het hele Midden-Oosten en in Noord-Afrika. Niet voor niets heeft de oorlog tegen het terrorisme de moedeloze bijnaam ‘the forever wars’ gekregen, de ‘oorlogen zonder einde’.

Presidenten hebben het opschonen van al die oude AUMF’s tot nu toe dan ook weinig prioriteit gegeven, of zelfs tegengehouden. En het intrekken van die verklaringen vergt wetgeving, die pas geldig is als een president er zijn handtekening onder zet.

Maar met Joe Biden is er een president gearriveerd die er wel oren naar heeft. Hij is dan ook lang senator geweest en had in die functie vaak kritiek op al te strijdlustige presidenten. Hij stemde zelfs tegen de AUMF uit 1991 voor de Eerste Golfoorlog – al was hij wel weer voor die uit 2002 voor die andere inval in Irak. Volgens zijn woordvoerder ‘wil de president er voor zorgen dat de toestemmingen voor de inzet van militaire middelen die er nu zijn, worden vervangen door nauw omschreven en specifieke kaders, die ervoor zorgen dat we Amerikanen kunnen beschermen tegen terroristische dreigingen, terwijl we stoppen met de oorlogen zonder einde.’

Het zou een hele opruiming zijn als met Bidens medewerking die oude AUMFs uit 1991 en 2002 over Irak werden ingetrokken. En het zou helemaal historisch zijn als die van 2001, over Afghanistan en de oorlog tegen terrorisme, zou sneuvelen. En het zou aardig zijn als Barbara Lee dat dan nog meemaakt als afgevaardigde. Zij was in 2001 het enige lid van het Huis dat tegen die AUMF durfde te stemmen.

Maar het document van 2001 over Afghanistan en het terrorisme zal een stuk moeilijker aan te pakken zijn dan die andere, werkelijk achterhaalde AUMF’s over Irak. De AUMF van 2001 zal moeten worden vervangen door een modern document, dat regelt waar precies het slagveld is, en welke wapens, inclusief drones, je wanneer mag gebruiken. Want er vallen wel degelijk nog terroristische groepen aan te wijzen die het op Amerikaanse doelen gemunt hebben.

En behalve terroristen bevechten doen de VS met de AUMF van 2001 ook nog iets anders waarmee het weinig eer inlegt, maar waar het onmogelijk mee lijkt te kunnen stoppen: van terrorisme beschuldigde mannen opsluiten voor onbepaalde tijd.

Het document regelt dat het Amerikaanse leger buitenlandse strijders mag vasthouden op grond van oorlogsrecht tot het einde van de vijandelijkheden. Er zitten nog veertig mensen gevangen in het Guantanmo-kamp op Cuba, die de VS niet willen vrijlaten en ook niet berechten. De oudste, Saifullah Paracha, een Pakistaan die in 2003 werd gearresteerd in Bangkok, is 73 jaar.

Correctie 5 april, 19.27 uur: In een eerdere versie van dit artikel stond dat Joe Biden een raketaanval liet uitvoeren op een militie in Irak. Dat is inmiddels verbeterd, het moet zijn: op een Iraakse militie in Syrië. Ook bleef eerder onvermeld dat de raketaanval die de militie op een basis uitvoerde waar zich ook Amerikaans militairen bevonden, wel in Irak plaatsvond.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden